سال سوم راهنمایی که مدرسه ام را عوض کردم در روزهای آخر سال، به بیشتر همکلاسی ها و معلمانم برگه ی سفیدی دادم که برایم چند خطی «یادگاری» بنویسند. با این که آدم منظمی نیستم اما تا امروز نگهشان داشته ام و حالا بعد از سال ها از گوشه ی کمد بیرونشان کشیده ام.
- معلم درس «حرفه و فن» دل خوشی از من نداشت. ظاهرش و حتی بسیاری از رفتارش شبیه پدرم بود. شاگرد اول کلاس بودم. نمی توانستم منتظر بمانم تا حرف های خسته کننده اش تمام شود. می پریدم وسط قطار جمله هایش. عصبانی می شد. این اتفاق بارها تکرار شد. در کاغذی که به او داده ام تنها یک بیت شعر نوشته! «مزن بی تامل به گفتار دم / نیکو گوی گر دیر گوی چه غم»
- معلم درس «علوم تجربی» آدم پا به سن گذاشته ای بود. اعتقاد داشت هر معلمی در خدمت سی ساله اش در آموزش و پرورش سه دوره خواهد داشت. ده سال اول از تدریسش می آموزد. ده سال دوم با تدریسش می آموزاند. ده سال سوم دانش آموزان را خر می کند! همیشه با خنده تاکید می کرد که فراموش نکنیم در دوره ی سوم تدریسش است! با تجربه و مهربان بود. نه او زیاد با ما کاری داشت نه ما به او. روزی که کاغذ را به او دادم با این که شاگرد اول بودم اسم کاملم را نمی دانست. متنش را از قبل نوشته بود. اسم کاملم را در جای خالی متنش نوشت و امضا کرد! نوشته از من رضایت کامل دارد. مطمئنم که در موقع نوشتن حتی مرا به یاد نداشته!
- معلم ریاضی آن سال از آن دسته معلم هایی بود که در چهار یا پنج مدرسه درس می داد. روزهای جمعه با معلم های دیگرمان در حیاط مدرسه فوتبال بازی می کرد. فوتبالش بدک نبود. شاید تنها تفریحش بود. از زبان سعدی نوشته «علم از بهر دین پروردن است نه از بهر دنیا خوردن»! کاش هیچ وقت این برگه را به او نمی دادم. معلم خوبی نبود!
- با صفاترین معلممان، جغرافیا و تاریخ و مدنی درس می داد. نوشته که اگر کاره ای شدم نسبت به مردم محروم خدمتگزار باشم.
- معلم بد عنق ورزشمان تنها نوشته که امیدوار است موفق و شادکام باشم. به خاطر تمام ورزش های صبحگاهی اجباری از او متنفر بودم!
- از معلم «تعلیمات دینی» خاطره ی خوبی دارم. کلاسش بعد از نهار شروع می شد. با غذا ماست خورده بودم. قبل از شروع کلاس سرم را گذاشتم روی دسته ی صندلی، بیدار که شدم کلاس تمام شده بود. از بغل دستیم پرسیدم که معلممان فهمیده که من خواب بودم؟ گویا به بغل دستیم گفته بود کاپشنم را روی دوشم بیاندازد که سرما نخورم! آدم نازنینی بود. هر چند که در برگه ای که به او داده ام نوشته «تعاونو علی البر و التقوا ... »!
- سرپرست های خوابگاه دانش آموزیمان کلی از من تعریف کرده اند. به هیچ کدامشان علاقه ای نداشتم. سلامت روانشان هنوز هم برایم جای تردید دارد!
- استاد درس «هنر و خوش نویسی» همان حرف های معلم تعلیمات دینیمان را به گونه ی دیگری زده. روی یک کاغذ گلاسه با خط نستعلیق و جوهر بنفش نوشته خدا را فراموش نکن!
- مدیر مدرسه مان نوشته که کار کردن با دانش آموزی مثل من برایش جای افتخار و مباهات بوده! خصوصیاتی که برای من بر شمرده هیچ کدامشان در من وجود ندارد. باید منظورش کس دیگری بوده باشد!
- معلم «پرورشی»مان متن برنامه ی صبحگاهِ مدرسه را برایم پاکنویس کرده!
- معلم زبان انگلیسیمان Dear Hamid را خیلی قشنگ نوشته!
- «دفتردار» مدرسه که نمره ها را از لیست معلم ها وارد کارنامه ها می کرد شعری در رعایت «ادب» برایم نوشته. گویا به نمره های انضباط بیش از اندازه توجه می کرده!
- مستخدم مدرسه، به هیچ وجه پیرمرد نبود! جوان ورزشکار و از تحصیل بازمانده ای بود که بعضی وقت ها با بارفیکس رفتن در حیاط مدرسه خودی نشان می داد. نوجوان خوش بر و رویی نبودم! نمی دانم چرا برایم شعر عاشقانه نوشته!
و اما دوستانم :
- یکی از دوستانم نوشته «باز این چه شورش است که در خلق عالم است ... »! آدرس خانه شان را هم نوشته. زیر امضای کاملا دایره وارش هم نوشته «جهت تخریب کاخ فراموشی»!
- یکی از حسودترین بچه های کلاسمان آرزو کرده که مرا در مراحل بالاتر ببیند!
- این شعرها سر تیر بعضی از این «یادگاری» ها هستند:
«زندگی چیست خون دل خوردن/ اولش رنج و آخرش مردن»! - «اگر روزی تو را کردم فراموش/ بدان شمع وجودم گشته خاموش» - «زاغکی قالب پنیری دید/ به دهن برگرفت و زود پرید»!!! - «در گلستان طبیعت ما گل پژمرده ایم/ رنگ پیری را نداریم در جوانی مرده ایم»! - «طلب کردم ز دانایی یکی پند/ مرا بفرمود با نادان مپیوند»! - « بهار آمد به صحرا و در و دشت/ جوانی هم بهاری بود و بگذشت»!! - «درخت غم به جانم کرده ریشه/ به درگاه خدا نالم همیشه»! - «مرا خون شد ز هجرت گر دلی بود/ ترا ویرانه شد گر منزلی بود» - «خدایا کسی را با کسی آشنا مکن/ اگر آشنا کردی جدا مکن» و ...
- چند نفری شعرهایی که معلم ادبیاتمان پای تخته برای «تجزیه و ترکیب!» می نوشت را بازنویسی کرده اند! و تقریبا بیشتر هم کلاسی هایم تعالیم دینیشان را به من هم توصیه کرده اند!
- تقریبا همه از کلمه ی «موفق و موید» استفاده کرده اند حتی معلم هایمان! و تعداد زیادی از هم کلاسی هایم خواسته اند که من از «قطار زندگی» جا نمانم!
- یکی از دوستانم به من کبریت کاغذی هدیه داده! بی گمان از دوستان ناباب بوده!
صدای اخبار بامدادی از تلویزیون بلند می شود. باید صبح شده باشد. برگه ها را جمع می کنم. دوباره می گذارمشان گوشه ی کمد. جایی که سال هاست بخشی از نوجوانیم را در خودش جای داده است.
پ.ن: بعضی از شعرها ممکن است تحریف شده باشند! یا منبع نداشته باشند! خب این ها را من ننوشته ام!
سهشنبه، خرداد ۱۸، ۱۳۸۹
یادگاری!
دوشنبه، خرداد ۱۷، ۱۳۸۹
پدر مادر شما متهمید!
(شاکی خودکشی کرده اما قبل از خودکشی، شکایتش را به دادگاه تقدیم کرده است. شاکی وکیلی استخدام کرده که مطابق وصیت نامه در صورت پیروزیش در دادگاه میراث دار تمام دارایی اش خواهد بود.)
وکیل شاکی) جناب قاضی ایشان در شبی نفرین شده نطفه ی فرزندی را کاشته اند که نمی خواسته به دنیا بیاید. دفتر خاطرات یکی از متهمان این را ثابت می کند.
متهم اول) مگر ما خودمان خودخواسته به دنیا آمده ایم؟ هیئت منصفه ی گرامی کدام یک از شما در به دنیا آمدنتان حق انتخاب داشته اید؟
وکیل شاکی) جناب قاضی هر دو ایشان تحصیلکرده هستند. مدرک لیسانس دارند. یک واحد اجباری از لیست دروس دانشگاهیشان «تنظیم خانواده» بوده. مطابق استعلام بنده از دانشگاه های مربوطه ایشان با نمره ی بالا این درس را گذرانیده اند. لذا می توانستند از حقوق جنسیشان با رعایت روش های ضد بارداری استفاده کنند.
متهم دوم) جناب قاضی. هیئت منصفه. همه ی ما می دانیم که این روش ها همگی درصدی از خطا دارند. ما قربانیانِ این درصدِ اندک هستیم.
وکیل شاکی) حقیقت ندارد! طبق ...
وکیل متهمان) من اعتراض دارم. پس نسل بشر چگونه ازدیاد پیدا کند. ایشان مسئولیت ما را در قبال اجدادمان فراموش کرده اند. آن ها قافله ی بشریت را تا به این جا نرسانده اند که به دست ما هلاک شود. جناب قاضی علم هنوز به آن حد از توانایی نرسیده که بشر را به جاودانگی برساند و تا آن زمان ما محتاج به زاد و ولد هستیم. چه کسی پاسخگوی روح بشریت خواهد بود؟
قاضی) کافیست. قانون واژه ی روح را نمی شناسد.
وکیل شاکی) جناب قاضی. با توجه به اظهارات مندرج در وبلاگ خانوادگی متهمان، ایشان بچه را شیرینی و میوه ی زندگی می دانسته اند و حتی مادر خانواده برای تمام شدن حرف و حدیث های به وجود آمده پیرامون نازا بودنش از قبل تصمیم به داشتن بچه گرفته. برگه ای که در دست من مشاهده می کنید در پرونده ی پزشکی خانوادگی ایشان موجود بوده. پدر خانواده از قبل درخواستی مبنی بر استفاده از داروهایی داشته که جنسیت فرزند آینده اش را به دلخواه انتخاب کند. با توجه به تحقیقات بنده پدر خانواده به علت نداشتن پسر از طرف پدر و مادرش به شدت تحت فشار بوده است. با این حال حتی اگر به دنیا آمدن موکل من در آن شب خاص اتفاقی بوده باشد با توجه به این اظهارت احتمال به دنیا آمدن ایشان در روزهای دیگر بسیار محتمل بوده.
متهم اول) هیئت منصفه ی عالیقدر. مگر شما در این جامعه زندگی نمی کنید. مگر شما تحت تاثیر این فرهنگ بسیاری از امور روزانه تان را انجام نمی دهید.
وکیل شاکی) آیا این خودخواهی نیست؟
متهم دوم) این یک رابطه ی دو طرفه بود. از داشتن فرزند خرسند بودیم اما او را با خون دل بزرگ کردیم. مگر خوارکش، لباسش، هزینه ی تفریح و تحصیلش را ما با کار کردن تامین نمی کردیم؟ ما برای او پدری کرده ایم. مادری کرده ایم.
وکیل شاکی) خیلی ها برای یک حیوان خانگی هم این کارها را می کنند! شاید شما برای داشتن یک هدف در زندگی بچه دار شده باشید! یا شاید برای خسته نشدن از زندگی مشترکتان. معنای این جز خودخواهی چه چیزی می تواند باشد.
وکیل متهمان) من اعتراض دارم. پس قداست پدر کجا می رود. قداست مادر.
قاضی) کافیست. دادگاه با واژه ی قداست بیگانه است.
.
.
.
.
حکم دادگاه: پدر و مادر (به خاطر ضعف قانون!) تبرئه شدند اما روز پدر و روز مادر از تقویم ها حذف شدند!
یکشنبه، خرداد ۱۶، ۱۳۸۹
نامه هایی به زبان انگلیسی!
دستم روی دستگیره ی در مانده بود که صدای خفه ی ناآشنایی از چند صد متر آن طرف تر می خواست که نروم. حرکات دست هایش مثل غریقی بود که ملتمسانه از سایه ی کم رنگی در ساحلی دور درخواست کمک کند. با این که تاکسی رفت و از نرفتنم اطمینان حاصل کرده بود اما سرعت گام هایش آهسته تر نشد. باید پیام مهمی داشته باشد. جلوتر که آمد بوی عرق تندش قبل تر آمد. قیافه اش برایم آشنا بود. اسمش را نمی دانستم. احوال پرسی گرمی کرد. از همان هایی که از موضع ضعف با آدم هم صحبت می شوند. گفت ببخشید شما به «رئال مادرید» نامه نوشتید؟ دیوانه نبود. نوشته بودم. اما خبرش از کجا رسیده بود. چه جذابیتی برای او داشت.
تابستان سال قبلش یک مجله ی پر از جدول های سه ستاره و چهار ستاره برای تعطیلات تابستانی خریده بودم. کنار یکی از جدول هایش آگهی زده بود که با هزار و هفتصد هشتصد تومان با هزاران شرکت و دانشگاه و باشگاه فوتبال مکاتبه کنید. خلاصه پولش را واریز کردم و بسته ی سفارشی رسید. آن وقت ها هنوز شهر ما اینترنت نداشت. اینترنت که هیچ حتی بعضی از ادارات دولتی هم کامپیوتر نداشتند. بسته را با اشتهایی وصف ناشدنی باز کردم. حدود صد صفحه کاغذ سایز آ چهار که پر از آدرس های پستی و اینترنتی بود با یک دفترچه ی راهنمای مکاتبه با چند ده متن نامه ی آماده ی به زبان انگلیسی. سال اول دبیرستان بودم. ریدینگ درس اول زبان انگلیسی مان را حفظ کرده بودم و فکر می کردم که در آینده ای نزدیک به زبان انگلیسی مسلط خواهم شد. علاقه ام به ارسال آن نامه ها آن هم به زبان انگلیسی آنقدر بود که یکی از بستگان را که معاون دبیرستان بود با اصرارهای مکررم وادار کردم که اجازه بدهد بازنویسی متون نامه ها را با کامپیوتر دبیرستانشان انجام بدهم. آن روزها در دبیرستان خودمان آن هم در کلاس فوق برنامه فقط برنامه نویسی داس می خواندیم. آن هم اکثرا تئوری و خیلی کم دستمان به کامپیوتر می خورد. کامپیوتر برای خودش ابهتی داشت. آن روز برای اولین بار با یک کامپیوتر تنها شدم. برای اولین بار از نزدیک با ویندوز روبه رو شدم. یاد گرفتم که با نرم افزار ورد تایپ کنم. کلمه به کلمه و حرف به حرف نامه های آماده را تایپ می کردم. هوا که تاریک شد و از مدرسه بیرون آمدیم پرینتِ چند نامه را در دست داشتم که از یک مدرک دانشگاهی برایم بسیار با ارزش تر بودند. حالا دغدغه ام شده بود هزینه ی پست خارجه. آن روزها معمولیش حدود دویست تومان بود. یادم هست که وقتی نامه ها را گذاشتم روی باجه ی پست، کارمند اداره ی پست نگاه تندی به من انداخت و گفت که باید بداند این نامه چیست، در غیر این صورت پستش نخواهد کرد. کلی برایش توضیح دادم. فکر می کرد که من کار بزرگی انجام داده ام. شاید چون پسرهایش از این کارها نکرده بودند. بعد از شنیدن حرف هایم با احترام خاصی با من صحبت می کرد. ما آدم ها وقتی که کسی کاری را که ما به ذهنمان خطور نکرده است انجام می دهد در نگاه اول فکر می کنیم که باید کار بسیار بزرگی انجام داده باشد. در حالی که در بیشتر موارد این طور نیست. کسی که دستش به هیچ سازی نخورده باشد مسلما نمی تواند سازی را بنوازد و کسی که در خانه ساز دارد لزوما نوازنده ی بزرگی نیست. حدود دو ماه بعد جواب چند تا از نامه هایم رسید. نامه ها را با پشتکاری باور نکردنی لغت به لغت ترجمه می کردم. نامه ای که به «رئال مادرید» نوشته بودم پاسخش هم انگلیسی بود. اما نامه ای که به «بایرن» نوشته بودم پاسخش آلمانی بود. از پاسخ رئال تا جایی که فهمیدم تقاضای کارت هواداری را نپذیرفته بود اما حاضر بود یک سری اجناس را در قبال هزینه ای به من بفروشد. حرف پول که شد بی خیال شدم چون نه پولی در بساط داشتم، نه از نزدیک دلار دیده بودم و نه می دانستم چطوری باید به یک حساب خارجی پول واریز کرد. اما بایرن فرمی برای پر کردن مشخصات فرستاده بود که احتمالا برای صدور کارت هواداری لازم داشتند. من اصراری به داشتن کارت هواداری نداشتم که مثلا کارتش را در دبیرستان به رخ دوستانم بکشم. خود نامه نگاری برایم جذاب بود. فرم را به معلم دبیرستانمان نشان دادم. گفت باید دیکشنری آلمانی به انگلیسی پیدا کنی. بعد انگلیسیش را فارسی کنی. نبود. انگلیسی به فارسیش را هم به زور پیدا کرده بودم. بی خیال آن هم شدم. نامه های بعدی هم داستان های خودشان را داشتند. مدتی همین کارها را ادامه دادم تا پدرم که همیشه از کارهای متفرقه ام شاکی بود مخالفت جدی اش را به طرز شدیدی با هر گونه فعالیت غیر درسی اعلام کرد. هر چند که بعضی وقت ها نامه ها و مجله هایی که فرستاده شده بود را به مهمان ها نشان می داد و از یک طرف افتخار می کرد که پسرش با خارج از کشور نامه نگاری می کند اما از طرف دیگر چون می دانست کار بی فایده و بی ارزشیست از ادامه دادنش منعم می کرد. بگذریم. من نقطه چین های نامه های آماده را پر می کردم و می فرستادم و از آن طرف برایم مجله می رسید. اما کسانی که از جزئیات خبر نداشتند فکر می کردند که من آنقدر زبانم پیشرفت کرده که بعد از خواندن چند ریدینگ انگلیسی آن هم در دبیرستان های ایران تسلط کافی و وافی پیدا کرده ام.
بعد از این سوالی که در ایستگاه تاکسی از من پرسیده شد فهمیدم که داستان نامه نگاری من خیلی جاها پیچیده و خیلی ها بی خود و بی جهت کفشان بریده. این موضوع بزرگنمایی همیشه ذهنم را به خودش مشغول می کند. جامعه ای که عینکش گاه بعضی چیزهای کوچک را آنقدر بزرگ می کند که چشمانش دیگر جایی را نمی بیند!
شنبه، خرداد ۱۵، ۱۳۸۹
سربازخانه ای کیلومترها آن طرف تر
ما باید در حفظ و نگهداری برگه ی اعزام به خدمتمان کوشا باشیم و در صورت مشاهده ی هر گونه مغایرتی مراتب را اعلام نماییم. ما باید یک حساب در بانک سپه افتتاح کنیم تا حقوق سربازیمان به عابر بانکمان واریز شود. گویا پادگان قاشق، چنگال، بشقاب و لیوان ندارد. حوله، صابون، مسواک، خمیردندان، دمپایی و وجه نقد به مقدار مورد نیاز، مجوز عبور از گمرک پادگان را خواهند داشت. ما باید اکیدا از بردن دوربین فیلم برداری و عکاسی، ضبط صوت، رادیو، نوار کاست، دیسکت، لوح فشرده، تلفن همراه، چاقو و هرگونه اشیای زینتی و قیمتی خودداری کنیم. ما باید سر و صورتمان را در هنگام عزیمت با ماشین شمارهی چهار از پیش اصلاح کرده باشیم و وضعیت لباس هایمان ساده، متعارف و مناسب باشد. ما باید برگه ی اعلام محل مراجعه، قسمت دوم برگه ی واکسیناسیون، تصویر صفحات شناسنامه و کارت ملی و برگه ی اعزام به خدمتمان را که هفته ها در حفظ و نگهداری آن کوشیده ایم در هنگام عزیمت به همراه داشته باشیم. ما باید در ساعت و روز مقرر و در محل تعیین شده حاضر شده باشیم و به تذکرات مامورین سازمان وظیفه ی عمومی کاملا توجه نماییم. ما باید در طول مسیر اعزام به مرکز آموزش نظم و انظباط را رعایت نماییم.
این بایدها را بارها و بارها مرور می کنم. برگه ی اعزام به خدمت هم مثل خود سربازی بوی باید می دهد. خدمتی که پدربزرگ های ما اسمش را گذاشته بودند «اجباری» و دفترچه هم از آن به عنوان یک «وظیفه» یاد می کند. افتخار خدمتی که تنها شامل کسانی شده که بندها و تبصره های معافیتِ دفترچه ی سربازی مستقیم یا غیرمستقیم شامل حالشان نشده. سربازخانه ای کیلومتر ها آن طرف تر به خیال خود منتظر است تا غرور جوانیمان را زیر طنین صدای کادری هایش له کند. سربازخانه ای کیلومترها آن طرف تر روی دیوارهایش ما را «خر» فرض کرده و می خواهد آدممان کند. سربازخانه ای کیلومترها آن طرف تر فکر می کند که اگر گذارمان به حصار سیم های خاردارش نیفتد مرد نمی شویم. سربازخانه ای کیلومترها آن طرف تر، در آینده ای که آن قدرها دور نخواهد بود موزه ای خواهد شد با مجسمه ی سربازانی که نماد نسل ما خواهند بود!
پنجشنبه، خرداد ۱۳، ۱۳۸۹
روزت مبارک است مادر
سلام مادر. یادت هست؟ این چه سوالیست که می پرسم. البته که یادت هست. هم من یادم هست. هم تو و هم برادرم. برادرم کلاس دوم بود. من کلاس پنجم . آن روزها هنوز پاشنه ی پاهایت ترک نخورده، دور چشم هایت چروک نیفتاده، رگ های پایت آبی نشده و موهایت سفید نبود و عینک نداشتی. آن عصر پاییزی را هیچ کداممان فراموش نمی کنیم. شیفت بعد از ظهر بودیم. قبل از رفتن به مدرسه پول هایمان را از قلک هایمان در آوردیم. باید آن قلک های فلزی سیاه را یادت باشد که داییم از بانک برایمان آورده بود. کلیدهایش را با چه مصیبتی پیدا کردیم. گوشه ی تاقچه گذاشته بودیدش. زیر همان روانداز پلاستیکی کِرِمی رنگ که با هم از دستفروش سرکوچه خریدیم. از مدرسه که بر گشتیم به تمام مغازه هایی که فکر می کردیم وسایل زنانه داشته باشند سرک کشیدیم. تا قبل از آن روز خانه ی ما «روز مادر» نداشت. مثل «جشن تولد» و «سالگرد ازدواج» می ماند. برنامه های تلویزیونی از روز مادر می گفتند و شعر و سرود پخش می کردند. ما هم می خواستیم برای مادرمان کادو بخریم. یادش بخیر. هوا تاریک شده بود. مغازه ها کم کم تعطیل می شدند. هنوز تصمیم نگرفته بودیم. به کادوهای بقیه نگاه می کردیم و پول خودمان. نمی رسید. به برادرم گفتم شانه ی مادرم شکسته. یکی از همان شانه های پلاستیکی بخریم. قرمزش را خریدیم. برادرم پیشنهادش همچنان جوراب زنانه بود. می شد با سر و کله زدن تخفیف بگیریم و بخریمش. همین کار را هم کردیم. برادرم خاطره های بچگیش را زیاد به یاد نمی آورد. من هم اگر نصف روز را با گوشی موبایلم سر کنم فراموشی می گیرم. اگر یادش بود برایش از آن لحظه هایی می گفتم که کادو را به مادرم دادیم. کادویی که کاغذ کادو نداشت. یک شانه ی پلاستیکی و یک جوراب. شما هم اگر جای من بودید موقع نوشتن گریه می کردید. سالِ بعد من برای ادامه ی تحصیلی که هیچ وقت ارزشش را نداشت از شهرمان رفته بودم. برادرم کادو خریده بود به جای هر دو تایمان. من دیگر هیچ وقت برای مادرم کادو نخریدم. چون یا خانه نبودم یا فراموش می کردم. مادرم چند وقتیست که پاهایش درد می کند. واریس دارد. پدرم هی اصرار می کرد که پیش این دکتر متخصص جدید ویزیت بگیرد. چند روز پیش رفته بود. نگفته بود واریس دارد. گفته بود استخوان هایش درد می کند. علائمِ استخوان درد من را توضیح داده بود. داروهایش را هم برای من گرفته بود. آخر هر چقدر در این چند ماهه اصرار کرد که برای استخوان دردم پیش دکتر بروم زیر بار نرفتم. آنقدر نرفتم که خودش به جای من رفت. هر روز یک لیوان شیر و مشتی قرص کلسیم می آورد و اصرار می کند سر بکشم. آدم نمی تواند خودش را بگذارد جای مادرش. نمی شود تا این اندازه فداکار بود.عجب ما آدم های ناسپاسی هستیم. امشب شام منزل یکی از اقوام دعوت داشتیم. برای مادرشان کادو خریده بودند. ای وای. ای وای. تو نگو روز مادر بوده. از دور به مادرم نگاه کردم. زل زده بود به دخترهای فامیلمان که مادرشان را می بوسیدند. نه این که انتظار داشته باشد. شاید دلش می خواست ما هم همین کار را می کردیم. خجالت کشیدم. میخواستم موقع برگشتن برایش کادو بخرم. به جیب هایم که نگاه کردم منصرف شدم. زمانه دیگر زمانه ی شانه ی پلاستیکی و جوراب خریدن نیست. جوان های بیکار و بی پس انداز همیشه باید سرشان را پایین بگیرند. این روزها همه برای مادرشان سکه و گردنبند می خرند. فقط در فیلم های بالیوود است که پسری به خودش اجازه می دهد دستِ خالی به مادرش بگوید روزت مبارک. این ها را برای دل خودم نوشتم. تو هیچ وقت نمی خوانیشان اما روزت مبارک است مادر!
سهشنبه، خرداد ۱۱، ۱۳۸۹
جنگ منطق خودش را دارد. انسانیت سرش نمی شود!
یکشنبه، خرداد ۰۹، ۱۳۸۹
به بهانه ی گرد و غبار بیابان های عراق در آسمان شهرهای ایران
صدام که رفت، آمریکا و متحدانش آمدند. شاید بهتر باشد بگوییم آمریکا و متحدانش که آمدند، صدام رفتنی شد. از آن روز به بعد عراق بوی کاغذ روزنامه می دهد اما انگار قرار است بوی باروت و خون همچنان روی این کشور بماند. بعد از فروپاشی عثمانی و تولد کشوری به نام عراق همیشه داستان همین بوده. اصلا خاورمیانه همین بوده. اکنون عراق مسلما الگوی دموکراسی برای کشورهای منطقه است اما هنوز نمونه ی کشوری ضعیف در چنگال بیگانه و متاثر از دخالت کشورهای مختلف است. بعد از صدام نفتکش های بیشتری به دریا انداخته شدند. بمب های خاموشِ چند صد ساله، فعال شدند و عراق هم اکنون میزبان المپیکِ سیاسیِ کشورهای متخاصم منطقه است. زندانی های سیاسی به خانه هایشان برگشتند. چریک ها از کوه ها به پارلمان سرازیر شدند. سرمایه گذاران خارجی و بازرگانان کشورهای دیگر، دست دوستی شان را به سمت عراق دراز کرده اند. گورهای دسته جمعی بسیاری کشف شدند و عراق برای مدتی طولانی سرخط خبرهای دنیا شده است. خبرهایی که مدام تکرار می شوند. مبارزه با تروریسم، برگزاری انتخابات و تشکیل کابینه و بررسی مهم ترین مصوبات پارلمان، حقوق اقلیت ها، جدال مذهبی ها با هم و با اسکولارها، تقابل سنت و مدرنیته، دخالت کشورهای بیگانه، نیروهای اشغالگر و هزاران خبر دیگر که بسیاری از آن ها در همه جای دنیا جز در عراق خبرهای معمولی ای هستند. افزایش تعداد شبکه های ماهواره ای و ترویج موسیقی و ترانه های شرقی و غربی و رقص های کردی و عربی و تانگو و بریک هم تلخی اخبار انفجارها و نا آرامی ها را کم رنگ نمی کنند. عراق هنوز پریشان است.
بعد از تغییرات در عراق، روابط ایران و عراق دوستانه تر شد. دیگر هیچ کس از دلایل آغاز جنگ سخن نمی گفت و کسی غرامت جنگ هشت ساله را پیش نمی کشید. دیدارهای روسای مختلف دو کشور بدون توجه به سابقه ی تلخ گذشته مدام صورت می گیرد. عراق می شود کشور دوست و برادر و ساکنان شهرهای مرزی ایران و عراق مات و مبهوت از فراموشی جنگ هشت ساله و ما که در بچگی هایمان به مورچه های نارنجی ِ بزرگِ تنفر برانگیز می گفتیم «مورچه های عراقی» باید به بچه هایمان بگوییم که آن ها تنها مورچه های نارنجی و بزرگی هستند که چندان دوست داشتنی نیستند. اتوبوس های زائران ایرانیِ کربلا، با پارچه نویسی های زرد و سفید و سبز و اتوبوس های مملو از بیماران عراقی که برای درمان به ایران می آیند در مرز دو کشور در رفت و آمدند. کامیون های مواد شوینده و سیمان و کامیون هایی که کسی نمی داند محموله هایشان چیست می آیند و می روند. قاچاقچی ها بازارشان داغ تر شده و پای بسیاری از جوانان بیکار شهرهای مرزی هم به قاچاق کالا باز شده که بعضی هایشان حتی جانشان را هم در این راه از دست می دهند. به نظر می رسد بعد از مدت ها روابط پر تنش ایران و عراق جای خودش را به روابط دوستانه ای داده است.
اما حالا که هواپیماهای جنگی از آسمانِ شهرهای مرزی سایه شان را کم کرده اند و رفته اند، گرد و غبارهای بیابان های عراق به آسمانشان آمده. عده ای بر این باورند که صدام زمانی با اقدامات موثری چون مالچ پاشی بیابان ها از این رخداد جلوگیری می کرده. عده ای هم این پدیده را یک پدیده ی جدید ناشی از گرم شدن کره ی زمین و خشکسالی های اخیر و از بین رفتن پوشش های گیاهی منطقه قلمداد می کنند. برخی هم ساختن سدهای بزرگ بر روی رودخانه های دجله و فرات و نابودی نخلستان های بزرگ مناطق مرزی در زمان جنگ تحمیلی را مسبب این اتفاقات می دانند. حالا این گرد و غبارها هر دلیلی که داشته باشد ایران باید عراق را موظف کند که در حل این بحران آب و هوایی تلاش هایی انجام دهد. این نوع مشکلات کینه های قدیمی را زنده خواهد کرد. مطمئن باشید آن اندازه که گرد و غبارهای بیابان های عراق مردم ایران را نسبت به عراق خشمگین کرده هیچ گاه خاکسترهای آتشفشان ایسلند تنفر مردم اروپا را نسبت به ایسلند بر نینگیخت. خاورمیانه است دیگر.
شنبه، خرداد ۰۸، ۱۳۸۹
موهایی که در آسیاب سفید می شوند!
بیشتر از هر زمان دیگری سفیدی موهای سرم توجه دیگران را جلب می کند. با سفید شدن ده دوازده عدد از موهای ریشم تاسفشان بیشتر هم شده. بعضی جمله ها طبق یک عادتِ عمومی گفته می شوند. از یک جور حافظه ی جمعی می آیند. واکنشی هستند آماده در برابر مسئله ای رایج. مثلا وقتی جوان بیست و پنج ساله ای مثل من بیشتر موهای سرش سفید شده باشد و چند دانه ای هم موی سفید زیر چانه اش برق بزند همه باید در اولین اظهار نظرشان با خنده بگویند که باید کم کم آستین هایشان را برایم بالا بزنند و یا این که از پیری زودرس جوان های امروز و مشکل های جامعه بگویند و عده ای هم در حوزه ی علم ژنتیک اظهار فضل کنند. یکی از اقواممان معتقد است که من یک ویژگی منحصر به فرد دارم که کمتر جوانی از آن برخوردار است. مسن ترها خیلی صمیمانه مرا به جمعشان راه می دهند و هم سن و سال هایم هم بیشتر از حد معمول با من رابطه برقرار می کنند و این را بیشتر از موهای جو گندمیِ از پیشانی تنک شده ی نه چندان دلچسپِ یک جوان بیست و پنج ساله می داند. بعضی وقت ها به این فکر می کنم که سفیدی موهایم یک جور علامت مشخصه شده. مثلا اگر کسی اسمم را نداند و بخواهد نشانی از من به کسی بدهد شاید بگوید همان جوان بیست و چند ساله ای که موهایش تا نصفه سفید شده. این دسته از خصوصیات برای خود آدم هم که عادی شوند به دیگران یک حس سرد و غریب می دهند. مثل حس زیبا و گرمی نیست که از بلند قد بودن یک نفر حکایت کند. حس سردی مثل خطاب کردن آدمی با واژه ی دراز. بعضی از نزدیکانم که اکثرا جزء آدم های «الکی روحیه ساز و دل خوش کن» اطرافم هستند تا «حقیقت گوهای رک و روحیه خراب کن»، همیشه از ظرافت موهای جو گندمی می گویند. بعضی هایشان هم اصرار دارند که از رنگ مو استفاده کنم. اما دو سه سالی ست که تقریبا نسبت به این قضیه بی تفاوت شده ام. نمی خواهم در بند رنگ مو یا همین شامپوهای جدید باشم که موقع شستن موها را هم رنگ می زنند. برای کسی که چند روز یک بار هم شانه به موهایش نمی خورد، هفته ای یکی دو بار رنگ کردن موها و برنامه ریزی برای خرید رنگ موی با مارک و شماره ی رنگ خاص و شامپوی جدیدی که بعضی وقت ها نایاب بشود، قابل تحمل نیست. آن هم زمانی که عده ای در مورد استفاده کردن از این رنگ موها و شامپوها برای کسانی مثل من که پتانسیل ریزش مو دارند هشدار بدهند. این موهایی که در آسیاب سفید شده اند و از نشستن برف بر سبزه ی بهار زندگیم می گویند حتی اگر بخشی از شخصیت درونی مرا نساخته باشند، که ساخته اند، بخشی از شخصیتی شده اند که دیگران می شناسندش. با سفیدیشان کنار آمده ام اما هنوز به ریزششان عادت نکرده ام. جالب این که بعد از سال ها یک نکته ی بسیار مثبت در آن یافته ام و آن این است که آدم وقتی موهایش از جوانی سفید بشود پیریش را دیگر حتی با شیار پیشانی و چروک چشم و درد مهره های گردن و کمر هم جدی نمی گیرد. برای من که اگر تا آن زمان زنده بمانم بی گمان همین خواهد بود!
جمعه، خرداد ۰۷، ۱۳۸۹
برای همیشه رفته ای
یک روز در یکی از همین خیابان های شهر که مرا در کنج خود جای داده است دستِ دختر بچه ی کوچکت را گرفته ای و می روی. نه. هنوز ازدواج نکرده ای. پاکتِ میوه در بغل، از کنار دکه ی روزنامه ای رد می شوی. نه. آدم های خوشبخت که روزنامه نمی خوانند. میوه هایشان را هم می دهند کلفت ها بخرند. یک روز در یکی از همین خیابان های شهر وقتی که ماشینت را پارک می کنی چشمانمان به هم می افتد. آپارتمان و حیاط و چراغ های آن طرف مال توست. پیاده روهای این طرف با چراغ های سوخته اش مال من. به یادت هستم. به یادم می آوری. نه. تو هیچ کس را به یاد نمی آوری. خودت را به آن راه بزن. چشمانم از فرط خماری بسته می شوند. بازشان که می کنم در برابرم ایستاده ای. من خوبم. تو خوبی. همه خوبند و هیچ کس از هیچ کس هیچ چیز نمی خواهد جز یک پاکت سیگار و آن اندازه پول که بشود برای چند ساعت خودش را بسازد. ساندویچی که برایم خریده ای را گاز می زنم و تو که در برابرم نشسته ای گریه نکن. یکی از همین روزها خلاص می شوم. خلاص. یک جو غیرت می خواهد. به گمانم هنوز دارمش. کجا رفتی؟ شما او را ندیده اید. بهانه ی شعرهایم را می گویم. نه. تو رفته ای. تو هیچ وقت نبوده ای. ساندویچ را دختری برای من خریده است که شبیه سال های دور اوست. گفتم گریه نکن بابایی. بالاخره یک روز می میرم و خلاص می شویم. هنوز ایستاده و گریه می کند. می خواهم دخترم باشد. همه ی پدرها باید دختری داشته باشند تا برایشان گریه کند. اما من که. نه. باید دختر تو باشد. ها؟ اگر دختر توست پس چرا برای من گریه می کند. بگو بخندد. حال و روزگار من خنده کم دارد. صدای زمین خوردن سکه ی عابری خیالت را دوباره از من گرفته است. نه. تو رفته ای. نیستی. هیچ گاه نبوده ای. یک روز در یکی از همین خیابان های شهر رو به روی یک کتابفروشی ایستاده ای. اسم من از روی جلد یک کتاب صدایت می زند. اما تو رفته ای. برای همیشه رفته ای.
پنجشنبه، خرداد ۰۶، ۱۳۸۹
زیرِ همین خاک!
البته که «دیر رسیدن» بهتر از «هرگز نرسیدن» است اما «زود رسیدن» یک فایده اش همین است که هنوز در سایه ی معدود درختان محوطه ی قبرستان، کسی ماشینش را پارک نکرده. همه پیاده می شوند و زیر سایه ی درخت هایی که انگار آب و هوا و خاکِ قبرستان بهشان نمی سازد جمع می شوند. شیشه ها را پایین می کشم و صندلی را می خوابانم و از دور به جمعیتی نگاه می کنم که لباس سیاه پوشیده اند و مشغول بستن سنگ مزارِ از دست رفته شان هستند. شرکت کردن در مراسم عزا آزارم می دهد. پدر اصرار دارد پیاده شوم تا به قولِ او آداب معاشرت را کم کم یاد بگیرم. وقتی با مخالفتِ من رو به رو می شود از درِ احساس وارد می شود و می گوید که شاید یک روز ما رفتیم و خودت صاحب عزا شدی. باید شریک غم دیگران باشی تا شریک غمت باشند. در دنیای پدرم این استدلال کاملا منطقی و بی برو برگرد است. مو لای درزش نمی رود. به جمع استقبال کنندگانی می پیوندم که منتظر آمدن دسته ی صاحب عزا هستند. عده ای که بعد از ما رسیده اند آن طرف محوطه زیر تابش شدید آفتاب هی این طرف و آن طرف می روند. با یک چشم ورودی قبرستان را می پایند و با چشم دیگرشان طوری که به سایه نشینیِ ما غبطه بخورند ما را برانداز می کنند.
جوانِ هیجده نوزده ساله ی زن و بچه داری که کنارم نشسته و بعدا معلوم می شود همسایه ی دیوار به دیوار خانواده ی داغ دیده بوده صدای بچگانه اش را کلفت می کند و می پرسد این ماشینی که بچه را زیر گرفته شاسی بلند بوده یا نه؟ نمی دانم! مودبانه ترین جوابیست که برایش دارم. بچه ی سه چهار ساله ی همسایه اش که سهمش از تمام دارایی دنیا همین یک پسربچه بوده رفته است زیر چرخِ یک ماشین و او اولین سوالی که به ذهنش می رسد مارک و مدلِ ماشین است. تازه ول کن قضیه هم نمی شود و بعد از من همین سوال را از دوستِ پدرم می پرسد. خوشبختانه به جوابش نمی رسد چون مینی بوسِ خانواده ی صاحب عزا می رسد.
صحنه ی دردناکیست. در یک چشم به هم زدن حلقه ی پر ازدحامی جلوی درِ مینی بوس درست می شود. صدای ناله های پدری که فرزندش را صدا می زند بلند می شود. با خودم می گویم که چه خوب است که مراسم زن ها را از مردها جدا کرده اند. دیدن مادری که جگرگوشه اش را از دست داده اصلا قابل تحمل نیست. حلقه در یک چشم به هم زدن گسیخته می شود و پدر که دست هایش را روی سرش می کوبد به سمت محل دفن فرزندش راه می افتد. همان اولِ کار دو نفر از چپ و راست، دست هایش را محکم می گیرند و با دست کشیدن روی شانه هایش سعی می کنند آرامش کنند. بچه های خردسال را پایین دستِ قبرستان دفن می کنند. کاملا از بزرگترها جدایشان کرده اند. چون اعتقاد دارند که مشمول فاتحه نمی شوند همان قطعه ی اول که رهگذرها زیاد فاتحه نمی خوانند را هم جای مناسبی می دانند. قبرهای کوچکی که تقریبا هیچ کدامشان سنگ مزار ندارند. مادر بزرگ معتقد است بچه های نابالغی که می میرند در آن دنیا تبدیل می شوند به گنجشک های زیبایی که جلوی در باغ بهشت منتظر می مانند تا پدر و مادرشان برسند و شفاعتشان کنند. خودش دو سه تا از بچه هایش را در همان چند ماهگی از دست داده و معتقد است که آل آن ها را با خودش برده و سخت به این داستانی که تعریف می کند ایمان دارد.
همه ی جمعیت نگاهشان مانده روی چهره ی شکسته ی مردِ داغ دیده. وقتی که نزدیک قبر پسرش می شود دیوانه وار دستش را از دست آن دو نفر جدا می کند و زار زار خودش را می اندازد روی آن. نصف جمعیت شروع می کنند به گریه کردن. مثل این که با مردن فرزندها پدرها هم یتیم می شوند! وقتی ماشین بچه اش را زیر گرفته دستش در دستِ بچه اش بوده. از پهنای خیابان که می خواهند رد شوند ماشین از کنارشان که نه. از کنار او و از روی پسرش ... . صحنه ی دردناکیست. با دیدن این صحنه ها من از درون زخم بر می دارم اما هیچ وقت گریه نمی کنم. برای چند لحظه پدرِ آن کودک می شوم. در خیالم روی قبر کودکم گریه می کنم. خاک تازه ی مزارش را روی سرم می پاشم. هزار بار و هزار بار فریاد می زنم که اگر آن روز وسط خیابان بچه ام را بغل کرده بودم یا نیم متر عقب تر کشیده بودم شاید هیچ وقت این اتفاق نمی افتاد. اصلا کاش آن روز می گذاشتم در خانه کارتون ببیند یا برود داخل کوچه با همبازی هایش قایم موشک بازی کند. خوشحالم که طرف آدمِ مذهبی ای است. آدم های مذهبی را در این جور لحظه ها می شود اندکی آرام کرد. به بهانه ی این که خواستِ خدا بوده یا جلوی تقدیر را نمی شود گرفت. همان دو نفری که دستش را قبلا گرفته بودند از روی مزار بلندش می کنند و به نوبت در آغوشش می گیرند. آخوندی که پشت سرشان ایستاده چند بار با گفتن کلمه ی الفاتحه دستور قرائت حمد و سوره می دهد و هر بار بعد از خواندن فاتحه دست های جمعیت به سمت صاحبان عزا بلند می شود و در آسمان تکان می خورند و همه با صدای بلند آرزوی صبر می کنند. صحنه ی جالبی ست. با وجود این که از مراسم عزا خوشم نمی آید اما از این ابراز صمیمانه ی احساس همدردی لذت می برم. احساس می کنم واقعا برای پدری که جگرگوشه اش را از دست داده اندکی تسکین بخش است. جمعیت همه سوار ماشین هایشان می شوند و می روند. سکوت دوباره بر قبرستان حکمفرما می شود. خانواده ای که مشغول نصب سنگ قبر عزیزشان بودند دوباره به کارشان ادامه می دهند. شاید تنها کسانی که واقعا درد آن پدر را می فهمیدند همین ها بودند. موقع برگشتن، تاریخ تولد و مرگ بعضی از سنگ قبرها را نگاه می کنم. خیلی هایشان از من جوانترند. به یکی از جوان هایی که می شناختمش نزدیک می شوم. هم مدرسه ای بودیم. ما کلاس سوم بودیم آن ها کلاس اول. به خاطر باران و برف روی قاب عکسش را با پارچه ای نازک پوشانده اند. می خواهم پارچه را بردارم و عکسش را نگاه کنم. دستم یاری نمی کند. بر می گردم. باورش برایم سخت است. یعنی یک روز در چند ده متری همین جا دفن می شوم؟ شاید بهتر باشد مثل بعضی ها به فکر خریدن قبری برای خودمان باشیم این طور تکلیفمان برای خودمان مشخص است.
چهارشنبه، خرداد ۰۵، ۱۳۸۹
لبخندها – لب مرز – مینی بوس
گوشه ی پرده را کنار می زنم. هوا هنوز روشن نشده. کوله پشتی، دوربین عکاسی و برگه های سفیدی که نباید فراموششان کنم. صدایی پشتِ سرم می گوید که مبادا چیزی را جا گذاشته باشم. سرم را که می چرخانم عقربه ی بزرگ ساعت، پنج دقیقه از چهار و نیم گذشته. چراغ های راه پله را روشن می کنم. کسی بیدار نمی شود. درِ راهرو مثل همیشه موقع باز شدن جیرجیرش بلند می شود. مدت هاست کسی لولای در را روغن نزده. پشت سرم را نگاه می کنم. مادر نیست. همیشه موقع رفتن، مادر را همین جا نگاه می کردم و می گفتم نگران نباشد چند روز دیگر بر می گردم. قفل فرمان موتورسیکلتم را باز می کنم و اولین هندل را می زنم. دومی. سومی و روشن می شود. عمدا موتور را وسط حیاط روشن می کنم تا همه بیدار شوند و از آن همه تنهایی بیرون بیایم. سکوتِ سنگینِ کوچه می شکند. چند گازِ کوچک می دهم. صدای بلند اگزوز، در حیاط می پیچد .هیچ کس از پشت پنجره سرک نمی کشد. باید کمی نگران باشم. برای خانه ای که دیگر هیچ کس نگرانِ هیچ کس نیست. هیچ کس دلش برای کسی که صبح زود بی خبر از خانه بیرون می زند شور نمی زند. خانه های بی مادر. خانه های بی پدر. خانه های بی همسر. خانه های مجردی را می گویم. یاد حرف های پدر میافتم. مادر این اواخر دیگر چیزی نمی گفت. می دانست که فکر ازدواج را از سر به در کرده ام. تنهاییم را و موتور سیکلتم را از خانه بیرون می کشم.
روستا به روستا. شهر به شهر. کوه به کوه. دشت به دشت. سیگار پشت سیگار. از تک درخت هایی که در دشتی خشک و بی آب هنوز سرپا ایستاده اند عکس می گیرم. از تنها پسر بچه ای که میان انبوه پسر بچه های کارگرِ مزارع نخود، لبخند می زند. از تنها دختر بچه ای که در کوره های آجرپزی، خشت ها را لبخندزنان لگدمال می کند. در به در به دنبال تصویر پیرزنی می گردم که در آن خانه های کاه گلی با دیوارهای ضخیمش پشتِ دار قالیش لبخند بزند. کوه به کوه در پی تصویر پیرمردی هستم که بیلش را روی شانه اش گذاشته باشد و بعد از آبیاری بوستان سیب زمینی و سبزیش، لبخند رضایت بر لب از زندگی، با یک دسته سبزی و یک بقچه سیب زمینی راه خانه را در پیش بگیرد. می خواهم تمام این عکس ها را بگذارم برای نسلی که لبخندهای نسلِ ما به آن ها نمی رسد. ما نباید فقط غصه هایمان را بگذاریم برای نسل بعد تا دق مرگشان کنیم. لبخند های ما بیشتر به درد آن ها می خورد. تاریخ، درد ما را بی کم و کاست برای آن ها باز خواهد گفت.
همه ی مادربزرگ ها و پدربزرگ های قصه گو و بذله گو را جمع می کنم و داستان ها و افسانه هایشان را ضبط و بازنویسی می کنم تا بدانند آرزوها و داستان ها و زندگی های ما چگونه بوده است. آن ها باید داستان های ما را بشنوند تا داستان های خودشان را داشته باشند! لبخندهای ما را ببینند تا لبخندهای خودشان را داشته باشند!
پ.ن: به یاد آن روزها که می خواستم با یک دوربین عکاسی و یک موتور سیکلت، تمام ایران را ببینم و عکس بگیرم و روی کاغذ بیاورم. اما نه پول موتور سیکلتش جور شد و نه دوربین عکاسیش و نه مجالی برای رفتن بود!
---------------------
لب مرز
لب مرز ایستاده ام. بی کارت پایان خدمت و بی پاسپورت و بی ویزا. اینجا لب مرز، فرودگاه نیست. لب مرز، ایستگاه قطار نیست. لب مرز، ترمینال اتوبوس رانی نیست. لب مرز، لب مرز است. کوه و دشت و دریا و بیابان است. جایی که هیچ دستی پشت سرت تکان نمی خورد مگر این که قصد تیراندازی و متوقف کردنت را داشته باشد. از این جا به بعد را باید با قاطر و کشتی برویم. موتور سیکلتم را به اضافه ی تمام پس اندازم می دهم تا مرا از این مرزی که نباید باشد و هست بگذرانند. می روم تا رها شوم از جنگلی که هر چه خودت را کش می آوری دستت به آلوچه هایش نمی رسد. جنگلی که از زوزه ی گرگ هایش خواب به چشمت نمی آید و برای نوشیدن جرعه ای آب باید منتظر خواب تمساح ها بمانی.
پ.ن: به یاد آن روزها که می خواستم فرار کنم و جرئتش را نداشتم!
---------------------
مینی بوس
می خواستم بزرگ تر که شدم یک مینی بوس داشته باشم تا در تمام زمستان های سرد، مسافران دست و پا یخ زده ی کنار جاده ها را سوار کنم. این آرزو برای روزهای زمستانی سردی بود که می خواستیم از روستا به شهر برگردیم و دست ها و پاهای کوچکمان طاقت سرما نداشتند. حالا اگر به آرزویم رسیده بودم هر بار یک کدامشان را می گذاشتم روی صندلی جلو تا پاهای یخ زده اش را کنار بخاری گرم کند و هر چه درد و غصه دارد برایم باز گو کند و پیاده که شد کرایه اش را به زوربچپانم ته جیب پیراهنش و بگویم همین که آمدی اینجا نشستی کرایه ی من. بعد شب می نشستم و به تمام آن هایی که سوارشان کرده بودم فکر می کردم و زندگی هایشان را می نوشتم برای آن هایی که قطار و هواپیما سوار می شوند.
دوشنبه، خرداد ۰۳، ۱۳۸۹
سقوط
سرپوشِ سنگینِ سیمانی چاه را بر می دارم و زل می زنم به حجم سبزِ آب. ترس در لرزش شانه هایش مشخص است وقتی سرش را نزدیک می کند به حلقه ی چاه. می پرسد سقوط از یک ساختمانِ ده طبقه وحشتناک تر است یا افتادن در یک چاه تاریک ده بیست متری. می گویم باید امتحانش کنیم. می خندد. لبه ی چاه و دست چپم را محکم می چسپد و سرش را می کشد داخل حلقه ی چاه. اسمم را دوبار تکرار می کند و با انعکاسش هر بار دو بار می خندد. انگار افتادن در چاه را بیشتر می پسندد. آب آنقدر بالا آمده که خنکایش به دادِ صورت های گر گرفته مان برسد. گره طناب را امتحان می کنم که شل نباشد. سطل را می دهم او بیاندازد داخل چاه و زل می زنم به چشم هایش تا شادی این بازی کودکانه را در نگاهش ببینم. سطل که به سطح آب می خورد مثل غریقی که خود خواسته، جانش را به آب بسپارد آرام آرام پایین می رود و به یکباره از چشم گم می شود. طناب را ناشیانه بالا می کشد. بیشترِ آب داخل سطل سرازیر می شود. سطل را کج می کنم تا گونه های نیمه سوخته اش را به آب برساند. می گوید قدیم ترها زندگی چقدر ساده و قشنگ بوده. نمی خواهم با جواب تلخی که برایش دارم تصویر خنده اش را مخدوش کنم. می خواهد سطل را دوباره بیاندازد. از انداختن سطل داخل چاه به هیجان می آید. می خندم و می گویم که نکند دنبال «یوذارسیف» می گردد. طوری نگاه می کند انگار می خواهد بگوید که یوسفش روی حلقه ی چاه رو به رویش ایستاده. داستانِ «شاهِ کچل» را برایش تعریف می کنم که سال ها پیش شنیده ام. از آرایشگری که رازِ کچل بودنِ شاه را برای چاه می گوید تا بارِ آن راز را کم کند. از شاخه ی نی ای که داخل چاه می روید و از چوپانی که از آن نی فلوتی می سازد و موقع نواختنش صدای فلوت می گوید که «شاه کچل است شاه کچل است». داستان که تمام می شود طوری که باورش شده باشد یک بار دیگر داخل چاه را نگاه می کند. می گوید همیشه در فیلم ها خودش را می گذاشته جای «زن های ژاپنی و کره ای» که از چاه آب می کشیدند. شاید منظورش «اوشین» یا «هانیکو» و یا شاید هم «یانگوم» باشد. می پرسم راستی «هنا دختری در مزرعه هم از چاه آب می کشید؟». حرفم را جدی می گیرد و آن قدر فکر می کند تا که سوالم را فراموش کند. از پاره سنگ هایی که قافله های تشنه از سر امید داخل چاه می اندازند می گوییم و سنگ کوچکی را بر می دارد که صدایش را در آب امتحان کند. کارِ درستی نیست اما مانعش نمی شوم. با تکه سنگِ او که چاه پر نمی شود. اصلا پر می شود فدای سرش. فرهاد برای شیرین کوه می کند من نمی توانم برای او یک چاه بکنم؟ هوا که کم کم تاریک می شود سرپوش سیمانی چاه را می گذارم و تمام راه برگشت از چاه های تاریکی که بوی ترس و مرگ می دهند می گویم. از جنازه های پوسیده ی مقتولان بیگناه. از ترس دستش را حلقه می کند دور کمرم. این صحنه ها را دوست دارم. سرش را که روی شانه ام می گذارد بیشتر. از صفحه ی حوادث روزنامه ها می گویم و از داستان هایی که به چاه ها ختم می شوند تا گرمای دست هایش بیشتر روی تنم باشد. دستی شانه هایم را تکان می دهد. می گوید که از سوپر مارکت سر کوچه برای صبحانه پنیر بگیرم. پرده ها را کنار می زند و می گوید که بچه ها مدرسه شان دیر شده. زن ها هیچ وقت آن چیزی نیستند که در خواب می بینیم!
شنبه، خرداد ۰۱، ۱۳۸۹
چیکار کردی؟ چند شدی؟ چی شد فلانی؟ قبول شدی؟
- الو. الو. سلام. چیکار کردی؟
صدایش می لرزد.
- سلام . خوبی . چه خبر؟ چی شد بالاخره خبری از ما گرفتی؟
صدایش هنوز می لرزد.
- اول بگو ببینم چیکار کردی؟
خودم را می زنم به نفهمی. به همان کوچه ای که اسمش را گذاشته اند «علی چپ»!
- چی رو چیکار کردم؟ اتفاقی افتاده؟ خدا بد نده.
با صدایی که پر از خشم و نفرت سرپوشیده است می گوید:
- بابا کنکور ارشد رو می گم. قبول شدی؟
خودم می دانم قبول نمی شوم. کسی که دو سال از درس و دانشگاه بریده باشد و هیچ انگیزه ای برای ادامه تحصیل نداشته باشد و تازه دستش هم به کتاب نخورده باشد تکلیفش مشخص است. با این وجود دوباره سر به سرش می گذارم. سر به سر گذاشتنِ آدم های فضول و حسود و خبر بیار و خبر ببر در این چنین لحظاتی به شدت عقده های آدم را خالی می کند.
- مگه اومده؟ نه! حالا بعدا می بینم.
- پسر تو چقدر خونسردی. شماره داوطلبیت رو بده خودم نیگا می کنم.
- (یکی نیست به این مرتیکه بگه که آخه تو بچه ت از من بزرگتره. چیکار به من داری؟) گمش کردم نمی دونم کجاست! حالا پیداش می کنم.
- خب حتما نیگا کردی بهم زنگ بزن.
بالاخره گورش را گم می کند و می رود پی کارش.
گوشی تلفن را هنوز سر جایش نگذاشته ام گوشی موبایلم زنگ می خورد. یکی از هم کلاسی های بدجنس و کنه ی دوران دبیرستانم است. بر نمی دارم. تلفن را هم از پریز می کشم. سرم را می گذارم روی بالش. اینبار خوابم نمی برد.
یک هفته ی سخت در پیش است. باید هی به این و آن پاسخ بدهی که نه امسال نه. ان شاء الله سال بعد و آن ها هی بگویند که چرا. تو حیفی. استعداد داری. امکاناتم که الحمد لله داری. جوونم که هستی. زن و بچه هم که نداری. مرض داری نمیخونی و از زندگی سختشان در گذشته ای دور می گویند و این که چرا خودشان درس نخوانده و دانشگاه نرفته اند و می خواهند به آدم ثابت کنند که بی عرضه و بی اراده است و هزار موعظه و نصیحت دیگر. به این فکر می کنم که بیشترشان حتی دوست ندارند سر به تنم باشد چه برسد به این که تحصیلاتی داشته باشم و کاره ای بشوم. بعضی هایشان که روان پریشند و دنبال سنگ صبوری برای دردِ دل کردن هستند. بعضی هایشان هم که عقده ی نصیحت کردن دارند.
گوشیم را دوباره روشن می کنم. هفت پیامکِ جدید. دو تایش تکراریست. چیکار کردی؟ چند شدی؟ چی شد فلانی؟ قبول شدی؟ ارشد رو زدن می دونی؟ من قبول نشدم تو چی؟ هیچ کدام را جواب نمی دهم.
کامپیوتر را روشن می کنم. باز هم بالا نمی آید. به سرم می زند که با فیلتر شکن و تغییر آی پی بازش کنم. جالب این که باز می شود. نه این که سایت فیلتر شده باشد بالا نمی آمد. اما خودم ذوق زده می شوم که سایت بالا آمده. با خودم می گویم که اگر کافی نت داشتم با این روش حالا می توانستم کلی پول به جیب بزنم. کافی نت چی ها که از این روش ها بلد نیستند. جوان هایی که جیبشان خالیست همیشه از این فکرها به سرشان می زند. بالاخره کپی کارت ورود به جلسه ی خودم و داداشم را با هزار بدبختی پیدا می کنم. مشخصات را وارد می کنم و بله. هیچ کداممان حتی لبِ مرز هم نیستیم. رتبه ی داداشم را با پیامک می فرستم. پیامکی که برمی گردد بوی لاشه ی خنده ی پوسیده ای می دهد. تلفن دوباره زنگ می خورد. شماره اش ناشناس است. بر می دارم.
- الو. سلام . خودتی؟ چیکار کردی؟
از قبول نشدنم که خیالش تخت می شود دیگر احوال خانواده را نمی پرسد و قطع می کند می رود پی کارش.
تا شب چند نفر دیگر زنگ می زنند تا خیالشان تخت شود که قبول نشده ام.
حالا نوبت کسانی شده که زنگ می زنند تا از قبول شدن خودشان و کسانشان خبر بدهند و بعد می شود نوبت کسانی که زنگ بزنند و دلِ پدر را به درد بیاورند که چرا بچه هایمان درس نمی خوانند و مثل بچه های مردم نیستند و بعد نوبت پدر است که به این فکر کند که چرا بچه هایش دیگر باعث افتخارش نیستند و بعد نوبت مادر است که حرص قبول نشدنمان را بگذارد روی تل انباری از غصه های روزمره اش.
این وسط کسی نیست بگوید که مگر این بدبخت بیچاره ها با لیسانسشان چه غلطی کرده اند که با فوق لیسانسشان بیشتر بکنند. چه خیری از این شانزده هفده سال تحصیلشان دیده اند که دو سال دیگر بیشترش را ببینند یا این که مگر چه گناه بزرگی مرتکب شده اند که دیگر نمی خواهند تن به درس خواندن و آرزوهای شما بدهند . آن ها هیچ وقت نمی فهمند که این دو سال سربازی اجباری هر لحظه سایه ی سنگینش روی سرمان است و دستمان به هیچ کاری نمی رود.
گوشیم را از روی کیس کامپیوتر بر می دارم که ساعت را نگاه کنم. چهار تماس ناموفق. سه پیامک جدید. کاش آنقدر تحملم بالا بود که با یک لبخند ساده تمام این ها را نادیده بگیرم.
پنجشنبه، اردیبهشت ۳۰، ۱۳۸۹
آینده و ترسِ از نابودی!
بالا نوشت: این نوشته مقاله ی علمی - پژوهشی نیست.
سهشنبه، اردیبهشت ۲۸، ۱۳۸۹
«ریزعلی خواجوی» ها را چه شد؟
ایثارگر. فداکار. جانفشان. از خود گذشته. کلماتی که کتاب ها، روزنامه ها، شبکه های تلویزیونی و ماهواره ای و هرچه دهانِ باز و دستِ دراز است می خواهد به زور بر سینه و بر دوش و به پیشانی مردمی بچسپاند که این همه نیستند. کلماتی که کتاب های درسی پایه ی ابتدایی هم می خواهد در کله ی بچه هایی بچپاند که هنوز مرددند بین فین کردن یا داخل کشیدن خلطِ بینی شان.
اتفاقی که چند سالِ پیش در چند ده کیلومتری شهرمان رخ داده است را با نهایتِ تاسف و شرمندگی برایتان بازگو می کنم تا فداکاری این همه جانفشانِ وطنی را به خوبی لمس کنید. همان فداکارترین مردم دنیا را می گویم. خودمان. جاده ای که از شهرِ ما می گذرد یکی از پر ترددترین جاده های غربِ کشور است. جاده ای که اگر به پلاک های ماشین های عبوری اش نگاه کنید شماره های مخصوصِ بیشترِ استان ها و شهرهای ایران را در بینِ آن ها خواهید دید. گویا کامیونی بعد از واژگون شدنش در کنار جاده و پرت شدنِ راننده اش یک غلتِ اضافی می خورد و دستِ راننده زیرِ کامیون می ماند. آن طور که شاهدانِ عینی می گویند صدها ماشین، کنارِ جاده توقف می کنند و کنجکاوانه به این صحنه نگاه می کنند اما با دیدنِ لاستیکِ شعله ورِ ماشین هیچ کس به صحنه نزدیک نمی شود. می گویند که راننده گریه کنان فریاد می زده که دستش را قطع کنند و بیرونش بیاورند اما هیچ کس شهامت نزدیک شدن نداشته. همه ی آن چند صد نفری که در آن نیم ساعت آن جا می مانند از ترسِ انفجار از کامیون فاصله می گیرند. راننده در برابر چشمان همه ی آن ها آتش می گیرد و خاکستر می شود و آن ها تنها پنجه هایشان را قفل می کنند و گریه می کنند. بعد از تمام شدنِ ماجرا تقریبا بیشتر شاهدان بر این باور بوده اند که امکانِ نجات دادن راننده در یک ربع اول کاملا وجود داشته چون آتش بعد از یک ربع سراسرِ ماشین را پوشانده بوده. اما از میان آن همه راننده و مسافر حتی یک پترس وجود نداشت. یک ریزعلی خواجوی نبود. حالا شما به همه ی آن ها این حق را بدهید که تنها نگاه کنند و با گوشی هایشان شماره های اورژانس و پلیس را بگیرند اما به این هم فکر کنید که همه ی آن ها در خیال خود ایثارگرترین و فداکارترین مردمِ دنیا هستند! بعضی وقت ها مشت نمونه ی خروار نیست. امیدوارم همین باشد.
دوشنبه، اردیبهشت ۲۷، ۱۳۸۹
تیر هوایی!
سایشِ لنگه های چوبیِ در شریف را به خودش آورد. از تنها روزنه ی پنجره ی با حلبی پوشانده شده ، کفش های فرشاد طول حیاط را طی می کرد و به زیر زمین می آمد. در را از پشت برایش باز کرد. صورت خونینِ فرشاد را که دید دستش سست شد و کتابش افتاد. فرشاد گفت باید فرار کنیم. به تو هم رحم نمی کند. خان به هیچ کس رحم نمی کند. حتی به تو که پسرش باشی.
زخم های فرشاد را که می بستم چهار ستون بدنم می لرزید. باندهایی را که از اتاق برداشته بودم دور سرش پیچیدم. زخم های گردنش را هم با روسری ای که مادرش در بقچه ی نان و پنیرش گذاشته بود بستم. از سرما می لرزید. دستِ چپش زیر شکنجه در رفته بود. پیراهنم را نصفه نیمه دور شانه هایش پیچیدم. بقچه را تکه تکه کردم و مثل شالی دور کتف و گردنش گره زدم. دست هایش را که جا انداختم فقط چشم هایش داد می کشید. گفت او را بگذارم و فرار کنم. دست هایش را بوسیدم و پیشانیش را خشک کردم. گفت که تفنگم را بردارم و خلاصش کنم. خندیدم و گفتم تا شریفش هست غم نداشته باشد. دستش را که حلقه می کردم دور گردنش، قسم خوردم که روستا را از شر پدر خلاص کنم.
هنوز فحش هایشان به هنگام شکنجه در گوشم می پیچید که سررسیدند. از لای تخته سنگ ها می دیدمشان. شریف می گفت هشت نفرند. رد خون را آمده بودند تا ویرانه های قلعه ی نادر. خان تفنگش را با یک دست گرفته بود و افسار اسبش را با دست دیگر. تیر هوایی که در کرد اسبش روی دو پا ایستاد و شیهه کشید. جلوتر از همه ایستاده بود. داد می زد که اول من را می کشد تا نوچه هایش بدانند که با رعیت جماعت نمی شود تا کرد. بعد شریف را می کشد تا رعیت بدانند که پاسخِ خان به خیانت گلوله است حتی اگر پسرش باشد.
چوپان هایی که گوسفندهای خان را به چرا می برند نی و چوبدستی سلاحشان نیست. چوپان بودن خودش در دستگاه خان منصب بالایی ست. چوپان برای خودش کسی ست. تفنگ دارد. ابهت دارد. اما انگار تمام چوپان های دنیا فاصله ای تا پیغمبر شدن ندارند. از آن طرف صخره ها چوپان آبادی تفنگش را به سمت خان نشانه رفته است.
خان افتاده بود روی زمین. هر هشت نفر مثلِ بچه های سه چهار ساله ای که پدرشان بمیرد بدون تکلیف بالای سرش ایستاده اند. آبادی از صدای تیر بیدار می شود. از مرگ فرشاد می گویند. از انتقام خان. از گلوله ای که از سینه ی شریف گذشته. خان آن طرفِ تپه در ذهن هیچ کس نمی میرد. چوپان هاج و واج به اطراف نگاه می کند. شریف تیر هوایی در می کند. آفتاب که غروب می کند روستا از پشت کوه بالا می آید.
هر روز که پدر نوچه هایش را دور خودش جمع می کند ساعت ها از روزنه ی همین پنجره ی حلبی گرفته شده از دور به آن ها نگاه می کنم و از این که نمی توانم برای آبادی کاری بکنم از خانه بیرون می زنم و روی صخره های روبروی آبادی پاهایم را بغل می کنم و برای کشتن پدر داستان می بافم. هر روز روی این تپه ها چوپان خشمگینی، آموزگار و پزشک غریبه ای و یا داماد عاشقی که با خان لج افتاده است پدر را از پای در می آورد. اما پسرِ خان تنها کارش تیر هوایی در کردن است. سراییدن داستان برای مردمی که نامه هایشان را میرزا می خواند مثل در کردن همان تیر هوایی آخر داستان است!
من روستایی نویسی هستم با زبانِ نامادری!
ناگزیرم از روستایی نوشتن. من با ترافیکِ لس آنجلس بیگانه ام پس نمی توانم از نابودیِ زمان پشت چراغ های قرمز بنویسم. من که در تمامِ عمرم تنها دو بار سوارِ هواپیما شده ام و منتظرِ آمدنِ هیچ مهمانی از آن طرفِ مرزها نیستم، گرد و غبارهای آتش فشانِ ایسلند ذهنم را به خودش مشغول نمی کند. در چند صد کیلومتری این جا هیچ ریلِ راه آهنی وجود ندارد پس برایِ من نوشتن شعر و تصویر سازیِ یک دیدارعاشقانه در ایستگاهِ راه آهن، مسخره کردن کسی جز خودم نیست. پس از هیچ کدامشان نمی نویسم. این جا نوشتن از خیلی چیزها هم به سختی شکستن یک تابوست. تو نخواهی توانست در فرهنگی که به هنگام جفتگیری دو لاک پشت در یک برنامه ی تلویزیونی همه سرخ می شوند و کله هایشان را بر می گردانند به سادگی از مشکلات پنهانِ روابط زناشویی بنویسی. برای ما که تکرارِ چند باره ی کلمه ی «تجاوز» در تلویزیون کانال را عوض میکند، گفتن و نوشتنِ بسیاری از چیزها سخت و دشوار است. نمی شود یک مذهب را بی پرده نقد کنی وقتی که همه ی اطرافیانت شالوده ی زندگیشان بر دین بنا شده است. چاره ای نیست از روستایی نوشتن. ما هنوز شهری نشده ایم. بچه که بودیم از شهر که به روستا می رفتیم احساسِ آزادی می کردیم اما بزرگ تر که شدیم تازه فهمیدیم که اسمِ تمام خیابان هایی که از روستاها به شهر می رسند آزادی است. از پنجره بیرون را نگاه می کنم. من در کافه ای در فرانسه نیستم. نوشیدنی مورد علاقه ی من هم قهوه نیست و هیچ آدم تحصیلکرده ای هم در اطرافم نمی بینم. به من این حق را بدهید از بحثی که میانِ چند روشنفکرِ سیگارِ کوبایی به دست که در یک کافه ی روشنفکری سر می گیرد ننویسم و از استکان های قهوه ای نگویم که بی دلیل دسته هایشان رو به روی هم است. من می توانم از همسایه ی دیوار به دیوارمان بنویسم که لباس های کهنه ای را به تن کرده و با صدایِ بلند زنش را امر و نهی می کند. در حالی که کاروانی از بچه به دنبالش راه افتاده اند که وسایلی که در دستشان دارند نشان می دهد که می خواهند برای کندن «شنگ»، «گیلاخه»، «کنگر»، «پونه» و یا «قارچ» به دشت و کوه بزنند. من یک روستایی هستم با قلمی که ناچار است روستایی بنویسد. بر من خرده مگیر.
خرده مگیر که چرا قلمم را گریس نمی زنم. چاره ای نیست. من در ذهنم با زبانِ مادریم روان و سیال می اندیشم. اما انگشت هایم رویِ کیبورد همیشه پر از تردیدند. از این که نکند کلماتی را به زبانی که می نویسم تحت اللفظی ترجمه کرده باشم. از این که اصطلاحات را اشتباها معادل سازی نکنم. گاه یک زبان با یک فرهنگ سازگاری ندارند. هر زبانِ مادری ای در بطن یک فرهنگِ مادری رشد می کند. کلماتش از بطن آن فرهنگ می جوشند. جملاتش در بطن آن فرهنگ شکل می گیرند. چاره ای نیست از با زبانِ نامادری نوشتن. من زبانِ مادریم را نمی توانم روی کاغذ بیاورم. از بکارگیری کلمات و اصطلاحاتِ غیر استاندارد شده ی زبانِ محلیم می ترسم. از خوانده نشدنشان، از جدی نگرفتنشان و از احساسِ ناتوانیم خجالت می کشم. بر من خرده مگیر.
شنبه، اردیبهشت ۲۵، ۱۳۸۹
خوشکلترین هم کلاسی!
بالا نوشت: این شخصیت ترکیبی ست بسیار ناقص – در حد یک پست وبلاگی - از چند شخصیتِ دوران دانشجوییم که لزوما همکلاسیم نبوده اند اما از دید من ویژگی های بسیار مشترکی داشتند.
پ.ن 1: عنوان پست را گذاشتم «خوشکلترین همکلاسی». تا اگر احیانا یکی از «مهندس ترین» دوستانِ هم دوره ایم این متن را خواند به یاد آن روزها که به این اتفاق می خندیدیم لبخندی بر لبانش بنشیند. البته اگر هنوز مثل آن روزها پرجوش و پرخروش مانده باشند! پ.ن 2: از تصویر کردنِ اتفاقاتی که گمان می کردم در آن ناخواسته تخریبِ شخصیتی ای رخ بدهد صرف نظر کردم. بعد از تمام شدنِ پست، از انتخاب شیوه ی روایتم پشیمان شدم.
جمعه، اردیبهشت ۲۴، ۱۳۸۹
یک پایانِ تلخ، گاه آغازِ یک تلخیِ بی پایان تر و تلخ تر است!
پنجشنبه، اردیبهشت ۲۳، ۱۳۸۹
«دفترنمره» لوح محفوظ و کتابِ مقدس!
چهارشنبه، اردیبهشت ۲۲، ۱۳۸۹
تغییرِ نشانه های ابرازِ احترام!
منم اتفاقا همون شب اون جا بودم. بابای دخترِ بود. مادرشم بود. برادرا و خواهراشم بودن. از راه که رسید خیلی مودبانه نشست و گفت خانمم گلم شما به دردِ همدیگه نمی خورید. نه قیافه تون به هم می خوره، نه سطحِ خونواده هاتون، نه فرهنگتون، نه زبانتون. نه تحصیلاتتون. محل زندگی خونواده هاتون هم از هم دوره. اینا مشکلات کوچکی نیستن. اگه یه چند روزیم هم صحبت شدید دلیلی نداره مطمئن بشید که همدیگه رو خوب شناختید و آشنایی کافی دارید. همین طور رک و پوست کنده داشت ادامه می داد که دخترِ از کوره در رفت. پرید وسطِ حرفش و با گستاخی خجالت آوری گفت ایناش به خودمون ربط داره. ما همه چی رو میدونیم. پیه همه چی رو هم به تنمون مالیدیم. اصل رو خواستنه که ما هم دیگه رو می خوایم.
من اگه بودم دیگه ادامه نمی دادم اما بیچاره با این که خورده بود تو برجکش اما از سرِ دلسوزی روشو کرد به طرفِ پدر و مادرِ عروس و گفت ما با هم یه نسبت فامیلی داریم و به رسمِ وظیفه اومدیم و گفتیم. دلش آروم نگرفت و دوباره گفت دخترم عزیزم تو باید به شغلش به شخصیتش به همه چیزش فکر کنی. ازدواج بازیِ پلی استیشن نیست که اگه پشیمون شدی خیلی راحت بک و آندو رو بزنی و بدونِ هیچ مشکلی خدایِ نکرده برگردی سرِ جایِ اول.
اما اینا که حرفِ حساب حالیشون نمیشه. یکی گفت «حسودیش میشه دخترایِِ خودش رو دستش مونده و عروسیِ دخترایِ فامیل رو می بینه». یکی گفت «از ذاتِ کثیفشه. دختر به این خوبی. پسر به این خوبی. خیلی هم به هم میان. ایشالا خوشبخت بشن. تا کور شود هر آن کس نتواند دید». یکی گفت « خودش پدر داره. مادر داره. فلانی پا شده نطق می کنه». من اون لحظه بغل دستش نشسته بودم. روشو کرد طرفِ من و گفت می بینی. آدم رو دعوت می کنن نظر بده. وقتی هم نظرت رو می گی پشتِ سرت که هیچ، تو صورت آدم نگاه می کنن و هزارتا حرفِ ناجور می زنن. نیم ساعتی نشست و دیگه چیزی نگفت و مراسم که تموم شد همون طور مودبانه دستِ زن و بچه ش رو گرفت و رفت.
هشت نه ماهی از اون شب گذشته. عروس خانم پاشو کرده تویِ یه کفش که طلاق می خواد. آقا دامادم می گه شما درخواستِ طلاق بدید میام امضا می کنم. میگن که به هم نمی خورن. تازه فهمیدن که قیافه هاشون، خونواده هاشون، فرهنگشون، زبانشون، تحصیلاتشون و کلی چیزایِ دیگه شون به هم نمی خوره. ضمنا تازه به این نتیجه رسیدن که برایِ یه دقیقه هم که شده نمی تونن همدیگه رو تحمل کنن. پسرِ می گه غرورم شکسته. دخترِ می گه شناسنامه م جوهری شده. پدرِ می گه آبرومون رفت. مادرِ می گه تا ابد دخترمون باید تو خونه بپوسه. آدم یادِ اون جمله ی معروفِ فیلم «درباه ی الی» میافته که می گفت «یه پایانِ تلخ بهتر از یک تلخیِ بی پایانه». این جمله این جا اصلا صدق نمی کنه! تویِ یه جامعه ی سنتی بعضی وقتا یه پایانِ تلخ به یه تلخیِ بی پایان تر و تلخ تر اضافه می شه!
چند روز پیش زنگ زد. گفت فلانی یادته. من می گفتم ازدواج اینجا چه بخوای چه نخوای سنتیه! منطقِ خودشو داره. حالام می گم. طلاق به این سادگیا نیست. عواقب داره. بهشون بگو. گفتم فلانی خودتو قاطی نکن. اینا اگه حرفِ حساب سرشون می شد که این آخرِ داستانشون نبود!
سهشنبه، اردیبهشت ۲۱، ۱۳۸۹
90!
همین دو میلیون نفری که در نیمه شبِ یک روزِ غیرِ تعطیل، گوشی هایشان را بر می دارند و پاسخِ گزینه ی سوالی را به شماره ی مسابقه ی برنامه ی نود می فرستند را در نظر بگیر. از آن چند میلیون نفری هم که پایِ تلویزیون نشسته اند و تمامِ حواسشان به این است که بازیکنی که در تصویر نیست آفساید را پر کرده است یا نه و یادشان می رود پیامکشان را بفرستند هم بگذر و اصلا آن چند ده میلیون نفری هم که خوابشان را فدایِ فوتبالِ ایرانی و تلویزیون و سریال های شبِ فارسی وان (Farsi1) نمی کنند را به حساب نیاور.به این فکر کن که دو میلیون نفر در یک مسابقه ی تلویزیونی که احتمال برنده شدنشان حداکثر سه یا چهار در میلیون است شرکت کرده اند. اولین چیزی که به ذهنت می رسد باید این باشد که این مردم چقدر خوشبینند!حالا به این فکر کن که این دو میلیون نفر چند صد هفته است که این برنامه را می بینند و باز هم حوصله شان سر نمی رود! عجب برنامه ی جالبی یا عجب مردمِ با حوصله ای و یا عجب مملکت بی برنامه ای!؟ (لطفا این کلمه ی برنامه را سیاسی نکنید! مقصودم همان برنامه ی تلویزیونی ست)باورم نمی شود که چند ده هزار نفر در سراسرِ کشور بنشینند و به این فکر کنند که چه ابتکاری به خرج دهند که مثلا شکلِ 90 را به طرزِ دلپذیری طراحی و ترسیم کنند و چگونه عکسی از یک دروازه فوتبال را در حالتی هنری شکار کنند و کجا استادیومی، سوله ای و یا هر چیزِ نیمه کاره ی دیگری پیدا کنند و عقده ی اصلاح طلبیِ اجتماعیشان را خالی کنند و چه موسیقیِ متفاوتی بسازند و باور کنید باورم نمی شود! نمی توانم همه ی این استقبال را در گیراییِ برنامه ای ببینم که سال هاست آن قدر تصاویرِ تکراری و غیرِ حساسِ مربوط به داوری را نشان داده است که دیگر پیرزن ها و پیرمردهای روستاهای اطرافِ ما هم که به فوتبال می گفتند «توپان قار» از کارشناسانِ فرتوتِ برنامه کارشناس تر شده باشند. یعنی مصاحبه های مربیانِ بی سواد و سنتی و بی اخلاقِ فوتبالِ ما آن قدر جذاب است که دو میلیون نفر را پایِ تلویزیون میخ کند! یعنی جذابیتِ لیگِ فوتبالِ ما تا به این اندازه زیاد است که سایرِ ملل خبر ندارند! یعنی تا این اندازه علاقه به ورزش در کشورِ ما بنیادیست! برایِ من یکی که این همه باور کردنی نیست. شاید مهم ترین عاملش در تعدادِ جمعیتِ جوان و بیکاریست که این روزها کشورمان به خود می بیند. همان جمعیتی که در نمایشگاهِ کتاب این روزها جمع می شوند و راهروهایِ غرفه ها را راهپیمایی می کنند و به همدیگر نگاه می کنند و اندک پول تو جیبی شان را می دهند کتابِ مردانِ مریخی و زنانِ ونوسی و آئین دوستیابی و چگونه میلیاردر شویم می خرند و ساندویچشان را با عمو پورنگ می خورند و با صدا و سیما مصاحبه می کنند و می گویند که روزی دو ساعت مطالعه می کنند و هیچ کدامشان نه کتاب دوست دارند و نه مطالعه می کنند و من هم جزء همین حداقل دو میلیون نفرم! امروز می خواستم از انزوایِ سطلِ زباله یِ پلاستیکیِ رنگ و رو رفته ای که زیرِ روشوییِ توالتِ خانه مان فراموش شده بنویسم. مطلبِ کوتاهی هم در باره ی انقراضِ آفتابه ها در دوران معاصر داشتم. اما دیدم جذاب تر و بی ارزش تر از همه ی این ها نقدِ برنامه ی نود است. نه این که خودم از بیننده هایِ این برنامه نباشم. حالا اگر یک روز برنده شدم نرم افزارِ عادل فردوسی پور تعداد پیامک هایم را هم نشان می دهد!
یکشنبه، اردیبهشت ۱۹، ۱۳۸۹
Reload My Poem
در روزِ
شنبه، اردیبهشت ۱۸، ۱۳۸۹
این زندگی تاریک
بادبادکی برایِ حَسَن
دوشنبه، اردیبهشت ۱۳، ۱۳۸۹
بازنشستگی! – از کدام قرارِ معلوم؟
بازنشستگی
اولین های خاصِ دورانِ ما
لقمه ی بزرگِ نان و پنیر هنوز در دهنش می چرخید و دستش برای گرفتنِ لقمه ی بعدی خیز برداشته بود که سرش را به طرفم چرخاند و گفت که تا صبحانه اش را تمام می کند ماشینش را روشن کنم. دستِ چپش که انگار نمی خواست از لقمه ی بعدی دل بکند به یکباره راست شد و سویچ ها را نشانه گرفت. لحظاتی هست که حماقتِ آدم گل می کند و بدونِ آن که تصمیمی بگیرد کارِ خاصی را انجام می دهد. بعضی «نه» گفتن ها آرامِ جانِ آدمی هستند. نمی دانم چرا در آن لحظات نمی شود به خودت بقبولانی که «نمی توانم» ها و «بلد نیستم» هایی که بویِ دروغ نمی دهند کسی را نمی رنجاند و کسی را هم ناتوان نشان نمی دهد و یا اصلا اگر قرار است آدم با این چیزها کوچک شود چه بهتر که بشود. شانزده سالگی هایِ من «نمی توانم» را نمی فهمید هیچ، به هیچ حقارتی هم تن نمی داد. اولین ماشینِ سواری ای که در خاندانِ ما خریده شد همین پیکانِ سفید بود. مثلِ حالا نبود که هر خانه ای یکی دو تا ماشین تویِ حیاط و پارکینگش بچپاند و هی بنالند و بگویند که نداریم و نداریم. یادم نیست که از لحظه ای که سویچ را برداشتم تا لحظه ای که جلویِ دربِ ماشین رسیدم دقیقا به چه چیزهایی فکر می کردم اما می دانم که مشغولِ مرورِ تمامِ چیزهایی بودم که از ماشین شنیده بودم. پیکان های آن زمان سویچِ واحدی برایِ خودشان نداشتند اما از خوش شانسیم اولین سویچ، دربِ ماشین را باز کرد و سویچِ دوم هم همان سویچِ استارت بود و همین اتفاق ساده اعتمادِ به نفسم را اندکی بالا برد. حالا که فکر می کنم می بینم که خیلی خوش شانس بوده ام که فرمان های پیکان هایِ قدیمی قفل نمی شدند. سویچ را که زدم ماشین از جایش پرید. ترسیده بودم اما خیلی زود یادِ خالی بندی هایِ یکی از دوستانِ دبیرستانمان افتادم که هر بار خاطره ی دزدیدنِ ماشینِ پدرش را یک جور تعریف می کرد. بعضی قسمت هایش به دردم می خورد. مثلا این که موقع استارت زدن ماشین باید خلاص باشد و تعویضِ دنده ها و چراییشان را هم برایم گفته بود و من در خیالم بارها و بارها تصویرشان کرده بودم. یادم نرود که این را هم بگویم که طبقِ عادتی که داشتم هر بار که مسافرتِ بینِ شهری ای یا اردویِ دانش آموزی ای داشتیم تمامِ عشقم نشستن بغل دستِ راننده و پنج صندلیِ عقبِ مینی بوس ها بود. بغل دستِ راننده که می نشستم این سوال هایِ تکراری را از همه شان می پرسیدم که ترمز کدام است و کلاچ کدام است و کلاچ به چه دردی می خورد و کلی سوالاتِ بی ربطِ دیگر، تا شاید با توضیحاتِ بیشتری که بدهند اشتهایِ سیری ناپذیرم برای آموزشِ رانندگی را به نوعی برطرف کرده باشم. تمامِ تجربه ی عملی من از رانندگی قبل از زدنِ این استارت فقط گرفتنِ یک ترمز بود! یادم هست یکی از راننده های مینی بوس های شهرمان وقتی که می خواست برود برگه ی لیستِ مسافرانش را بدهد پلیسِ راه ببیند موقع پیاده شدن گفت که ترمز دستی اش کار نمی کند و پایِ راستم را محکم بچسپانم به پدالِ وسطی. یادم هست که با چه فشاری پدالِ وسطی را فشار می دادم. ظرفِ آن یکی دو دقیقه ای که پدال را فشار می دادم مسئولیتِ بزرگی را رویِ دوشم احساس می کردم. وقتی که راننده برگشت و پایم را از روی ترمز برداشتم، به گمانم که کارِ بزرگی کرده باشم منتظرِ تشکر و تشویقش بودم. اما وقتی که پاسخی از طرفِ راننده دریافت نکردم فهمیدم که پا گذاشتن رویِ یک پدال آن طور که فکرش را می کردم قهرمانانه نیست. بارها شنیده ام که آدم در بعضی از لحظاتِ خاص بسیار بیشتر از آن که هست می تواند باشد. آن روز من بدونِ هیچ سابقه ی رانندگی ای ماشین را گرم کردم و حتی یکی دو متری هم دنده ی عقب را آزمایش کردم و دنده را خلاص کردم و مثلِ یک قهرمان سویچ را تحویل دادم. هر چند که این بار هم کسی فکر نمی کرد که من کارِ بزرگی انجام داده باشم. اما در آن لحظات آدم احساسِ رضایت خاصی نسبت به خودش دارد که در طولِ زندگی به ندرت تکرار می شود. امروز که به پسر خاله ی شش ساله ام سویچ را دادم که ماشین را روشن کند این خاطره برایم زنده شد. اما یک تفاوتِ بزرگ این جا هست. او تقریبا دو سه سالی هست که تقریبا همه ی ملزوماتِ رانندگی را می داند و فقط مشکل این جاست که وقتی که پایش را به پدال ها می رساند زیرِ فرمان گم می شود. بعضی اولین ها فقط برایِ نسلِ ما معنای خاصی می دهد. مثلِ پوشیدنِ اولین کت و شلوار، گره زدنِ اولین کراوات و همین گرم کردنِ اولین ماشین!
یکشنبه، اردیبهشت ۱۲، ۱۳۸۹
بد خوابی
بدترین شب هایِ من همین هایی ست که فردایش تصمیم گرفته اند به مسافرتی جایی ببرندمان. افسارِ گردنت که در دستِ دیگران باشد می دانی که باید سرِ ساعتِ مشخصی با آن ها بخوابی و سرِ ساعت مشخصی بیدار شوی. ساعتِ دوازده شب با تمامِ اهالیِ خانه و هم سفرانِ روزِ بعدمان عزمِ خواب می کنم. هی از این طرف به آن طرف می چرخم و راهی به خواب پیدا نمی کنم. از بخاری فاصله می گیرم تا بهانه ی گرمایِ بخاری را برای بدخوابیم امتحان کنم. اما باز هم خبری از خواب نیست. سرم را می گذارم زیرِ طاقِ پنجره و سعی می کنم زیرِ بادِ سردی که از زیرِ پنجره های بهاری خودش را تو کشیده است دست از افکارِ پریشان بردارم و تن به خواب بدهم. نمی شود که نمی شود. چند روزِ دیگر سالگردِ فارغ التحصیلیم می شود. برایِ کسانی که روزهایِ خوبی در دانشگاه داشته اند سالگردِ فارغ التحصیلی چیزی است مثلِ سالگرد مرگِ یکی از عزیزانشان. بد جوری سرم زیرِ پنجره چاییده. خودم را کنار می کشم و سرم را می گذارم زیرِ میز کامپیوتر و سعی می کنم به دورانِ دانشجوییم فکر نکنم. از تکنیک خوابیدن دوران مدرسه ام استفاده می کنم. همان تکنیکِ معلمِ تاریخمان که شب های امتحان توصیه اش را می کرد. یک صفحه ی سیاه را تصور می کنم با یک نقطه ی سفید و آنقدر به آن نقطه ی سفید خیره می شوم تا اصلا نقطه ی سفید و صفحه را فراموش کنم و صبح شود و بروم سرِ جلسه ی امتحان. مثل این که این تکنیک هنوز کار می کند و حالا دوباره بیدار شده ام. خودم را به آشپزخانه و یخچال می رسانم. جایِ عقربه های ساعت را از زیرِ نورِ کم رنگِ چراغِ آشپزخانه پیدا می کنم. چهار و سی و چند دقیقه ای که آن قدر مهم نیستند که فراموش می کنم. نه. نمی شود مثل این ها خوابید. این دو سه ساعت خواب، فردا پشتِ فرمان کاری دستمان ندهد خوب است. این اولین چیزیست که به ذهنِ آدم می رسد. خب تصادف یک لحظه است. این ها که این چیزها سرشان نمی شود. پیغمبرشان هم که باشی و پشتِ فرمان خطایی بکنی و جانشان به خطر بیافتد تا قیامِ قیامت نخواهندت بخشید. اما همین که مسافرتشان تمام شد و سالم و سرحال برشان می گردانی به خانه هایشان یادشان می رود که چند شبانه روز قیدِ زندگیت را زده ای و مثل یک توله سگِ اصیلِ حرف شنویِ آمریکایی دنبالشان راه افتاده ای و مثل یک کلفتِ اصلِ آفریقایی وسایلِ خریدشان را این طرف و آن طرف برده ای. درِ یخچال را باز می کنی و دوباره حالت گرفته می شود. اصلا فایده ندارد. صد بار که نه هزار بارِ دیگر هم به این ها بگویی که پارچِ آب را از یخچال در نیاورند باز هم همین می شود که هست. دوباره باید شیرِ آب را آنقدر باز گذاشت که بشود یک لیوان آبِ قابلِ شرب از این لوله های زنگ زده گرفت. شیرِ آب را که باز می کنم صدایِ آبِ داخلِ لوله ها در خانه می پیچد. عجب سیستم لوله کشیِ ابلهانه ای. خوابِ این جماعت را که به هم بزنی فردا باید تمامِ روز حساب پس بدهی. قید آن یکی لیوانِ آب را هم می زنم و بر می گردم پشت میزِ کامپیوترم. چهار دقیقه مانده به پنج صبح که ویندوز بالا می آید. دنبالِ ترانه ای می گردم که این ساعتِ صبح دوایِ آشفتگیم باشد. ترانه ای که دیشب از سالارِ عقیلی دانلود کرده ام را می گذارم و می روم سراغِ اینترنت. این صفحه ها چرا بالا نمی آیند نکند باز این فیبرِ نوری مانده زیرِ لنگرِ کشتی های اسکله های غیرِ مجازشان. قیدِ اینترنت را هم می زنم و لم می دهم رویِ صندلی و پاهایم را می گذارم رویِ میز و سعی می کنم تا فردا نیم ساعتی بخوابم.
پنجشنبه، اردیبهشت ۰۹، ۱۳۸۹
روز و روزگارِ دیگریست!
سلام آقایِ پدرِ دختر. پسرمان را به غلامی آورده ایم که اگر مشکلی در وصلتِ مابینِ دو طایفه نیست اجازه بدهید دستِ دخترتان را برای پنجاه شصت سالی بگذاریم در دستش تا هم دخترِ خانه مان باشد و هم برایمان نوه های ریزه میزه بیاورد تا سرِ پیری مانند عروسک های نداشته ی دورانِ بچگیمان لپ هایشان را بکشیم و آن قدر ببوسیمشان و ته ریشِ زبرمان را به گونه های نازکشان بکشیم تا دلمان خنک شود. دمِ عید کنارمان بنشینند و از اندوخته ی سال های رنج و مشقتمان برایشان عیدی بخریم و دعایِ سالِ جدید را بلند بلند با عربیِ دست و پا شکسته و لهجه ی منحصر به فرد برایشان بخوانیم و تک تک آنقدر نوه و نبیره بیایند به دست بوسی مان که از خوشحالی، سرِ سفره ی عید، لب به آجیل نزنیم و فقط بنشینیم و از دور تماشا کنیم و اصلا یادمان برود که شبِ عید تلویزیون چه برنامه هایی پخش می کند. خب این حقِ هر پدر و مادریست که هفته ای یک بار برایِ شب نشینی به خانه ی بچه هایش برود و به نوه هایش شکلات بدهد و عروسش چای و میوه بیاورد و پاهایش را رویِ هم بیاندازد و در حالی که فکش بی خود و بی جهت می جنبد از دیدنِ یک توده ی انسانی که روابطِ ژنتیکیِ نزدیک دارند لذت ببرد. بله ما پسر بزرگ نکرده ایم که زن نگرفته، نقلِ محافلمان کند و سرِ هر کوی و برزن بگویند پسرِ فلانی عذب است. بالاخره باید دستشان را به جایی بند کنیم که سر و گوششان نجنبد و سرشان تویِ کارِ خودشان باشد و مثلِ بچه های مردم برایِ خودشان زندگی ای داشته باشند. این حق طبیعیِ ماست که نوه بخواهیم. این خواسته ی بزرگی نیست که می خواهیم ترکه مان ادامه پیدا کند و خوشحال می شویم که از کروموزم های شما هم برایِ این کار استفاده کنیم. تا هر چه خدا بخواهد.
------------------------------------
خوش آمدید آقایِ پدرِ پسر. اگر که پسرتان کارمند و حقوق بگیرِ دولت است و یا خودتان آنقدر متمول هستید که بیکار هم که باشد فدایِ سرش، پس قدم رنجه فرمودید و اگر ایشان همسرِ دیگری اختیار نکرده و نمی کند و از سلامتِ روان برخوردارند و مدرکی هر چند از دانشگاه آزاد هم کسب کرده اند قدمتان رویِ چشم و اگر دختر و پسر همدیگر را پسندیدند و سرِ مهریه و جهاز و مراسمِ عقد و عروسی با هم کنار آمدیم خانه متعلق به شماست. فکرهایمان را می کنیم و هر چند که آدم به بزرگواریِ شما نیازی به تحقیق ندارد اما اجازه بدهید مطابقِ رسم و رسومات تحقیقاتی انجام شود و کسبِ اجازه ای از بزرگانِ فامیل به عمل آید و اگر خدا قسمت کند دخترِ ما کنیز شما و پسرِ شما هم از حلقه ی پسرانِ خانه ی ما جدا نخواهد بود. از قدیم الایام گفته اند که دختر میراثِ خانه ی پدر نیست و مالِ مردم است. البته که دختر برای پسرِ شما زیاد است و همین طور پسر برایِ دخترِ ما. به هر حال تا قسمت چه باشد.
------------------------------------
پسر
عاشقِ چشمانِ شهلایِ دیگریست
دلِ دختر
در گروِ یارِ دیگریست
هزار و یک شبِ این داستان
پس کی تمام می شود
روز و روزگارِ دیگریست!
سهشنبه، اردیبهشت ۰۷، ۱۳۸۹
کلاغ هایِ جیوه ای
مجاورِ ویرانه هایی دور
کلاغ هایِ بدنامی هستیم
که با تلی از صابون های غارت شده
سیاهیِ مان نمی رود
بشکن این آینه
کبوتر
دوشنبه، اردیبهشت ۰۶، ۱۳۸۹
دستی که به اسمان نمی رسد
به چشم هایش رخصتِ گریه نمی دهد!
برای همسایه های به تصادف رفته
که پدال های گاز و آسفالت های نیمه کاره را
از عطسه های نیمروزی پر خطرتر نمی دیدند
برای آن مسافرِ غریبِ باران زده
که خودش و چرخ های ماشینش سخت در گل مانده بود
برای دخترانی که خم شده بودند رویِ دارهای قالی
تا سیگارِ پدرشان را از از نگاه های هرزه ی همسایه نخواهند
برای بی پناه ترین گربه ی دنیا
که در سردترین شبِ سال
باسنش را به کاپوتِ گرمِ ماشینِ پدرم چسپانده!
برای بی پسرترین مردِ خاورمیانه
برای بی پدرترین بچه ی پاریس
برای بی مادرترین خانه ی نیویورک
برای بی برادرترین افغانیِ کمپ های اروپا
برای بی خواهرترین بازمانده ی جنگ های جهانی
برای آواره ترین کرد دنیا
برای خالی ترین سفره ی هندوستان
برای کودکان ِ آفریقاییِ در کمینِ مالاریا
این دست ها به هیچ کجا نمی رسد
نه هرگز
بلندترین دست ها
به کوتاه ترین آسمان ها هم نمی رسد
شنبه، اردیبهشت ۰۴، ۱۳۸۹
روزهای قرمزِ تقویم و خواب؟
آرنجم می خوره به فلاسکِ چای. یهو از جا می پرم. از خواب می پرم. این فلاسکای چینی بعد از یه مدت درشون خراب میشه. تا میفتن زمین. شر شر چایشون می ریزه زمین. تویِ خوابم این استرسایِ مسخره دست از سرِ آدم بر نمی دارن!
--------------------------
دکمه ی آیفونشون رو که می زنم، منتظرِ قرمز شدن چراغ کوچکِ روی صفحه ی آیفون می مونم تا سه بار پشت سر هم با صدای گوسفند اعلامِ موجودیت کنم. صدای خنده که از آیفون بیاد همیشه در باز میشه. اما این بار دایی می پرسه که امانتی رو آوردم یا نه. جا می خورم. اصلا من برای بردن همون امانتی رفته بودم. دوباره از خواب می پرم. تویِ خوابم حواسم جمع نیست. همیشه باید یه چیزی رو فراموش کنم!
--------------------------
صدایِ گرفته ای اون طرفِ خط می پرسه که من خودمم یا نه؟ صدای گرفته ش کم رنگ تر میشه وقتی می پرسه که پسر عمه ی پدرم با من نسبتی داره یا نه؟ بریده بریده ادامه می ده که یه پراید سفید داره یا نه؟ و آخرش هم می خواد یه جوری که من ترس برم نداره بگه که دیگه نه اون پراید داره و نه من پسر عمه ی پدری! یادم نمیاد که گوشیِ تلفن رو سرِ جاش گذاشتم یا باید دوباره منتظرِ دعوایِ پدرم بمونم اما از خواب می پرم. همیشه گفتم و بازم می گم. بالاخره تک تکِ این مردایِ زن ذلیلِ فامیل توی تصادف کشته می شن. این تحلیل گرایِ آماری کی می خوان به رابطه ی بین بالا رفتنِ تصادفات جاده ای و بالا رفتنِ مردایِ زن ذلیل پی ببرن نمی دونم! اصلا این زنا تا روزای قرمزِ تقویم رو برای مردا سیاه نکنن دست بردار نیستن. پریشب یکیشون که برای خرید خفه کنِ برنج و ال سی دیِ چهل و دو اینچ، پا شده رفته یه شهر مرزی در چند صد کیلومتریِ اینجا، با صدایی حزن انگیز میگه چیزی نمونده بوده چند بار وسط جاده نفله بشن. یکی نیست بگه آخه خدا نفله ت کنه مجبوری هر هفته جمعه برای خرید وسایل آشپزخونه و دکوراسیون خونه بری این شهر و اون شهر. این زنا که با یکی دو بار خرید عطششون نمی خوابه. هر بار که برن مهمونی یه چیز جدید می بینن و می ذارن تو لیست خرید هفته ی بعدشون. اصلا این جوری مردایِ زن ذلیلِ دیگه ی فامیل رو هم بدبخت می کنی! مرده شور ببردتون با این احترام به حقوقِ زنتون!
چهارشنبه، اردیبهشت ۰۱، ۱۳۸۹
تفنگ، انسان، سیاست
همیشه تلاشم بر آن بوده که تا می توانم از سیاست به دور باشم و هیچ گاه به خودم این اجازه را نداده ام که برچسبِ سیاسی ای بر روی سینه ام نصب کنم و به هیچ وجه کاری نکرده و سخنی نرانده ام که دیگران من را در دسته ی مشخصی با نگرش سیاسی خاصی جای بدهند. اما همیشه سعی کرده ام اتفاقاتی که در پیرامونم رخ می دهد را تجزیه و تحلیل کنم و نتیجه گیری های شخصی ای برای آن ها داشته باشم. ارسطو انسان را حیوانی سیاسی قلمداد می کرد. به گمانم تعریفِ ارسطو از سیاست با تعریفی که امروزه از آن می شود اندکی متفاوت باشد. در هر حال با وجودِ تمایل یا عدم تمایلمان، سیاست هم چون چتری بر فرازِ زندگیِ ما سایه انداخته است. در دورانِ مدرسه ام هر زمان که کلمه ی سیاست به گوشم می خورد نقطه متقابلی به اسمِ تفنگ در ذهنم شکل می گرفت. احساس می کردم که کسی که تفنگ دارد نباید سیاستمدار باشد و کسی که سیاستمدار است انگشت به ماشه نمی برد. هر چه که بزرگتر می شدم تفنگ و سیاست بیشتر در کنار هم قرار می گرفتند و این چنین بود که در سال های نوجوانی سیاست و تفنگ را مترادف می پنداشتم. چه گوارا را دوست داشتم و از دیدن عکسش روی تیشرت ها به وجد می آمدم اما نمی توانستم خودم را با تفنگی فرض کنم که به سمتِ یک انسان نشانه رفته باشم. انسان و تفنگ. انسان و سیاست. تفنگ و سیاست. ضلع های مثلثی که من را در میان گرفته بود. سال ها بعد دایره ای به اسم انسان دورِ خودم کشیدم و از این مثلثِ بی معنی گریختم. این تنها کاری بود که می توانستم برای گریختن از این سوالِ بزرگ انجام دهم. بسیاری از آن هایی که تفنگ به دست می گرفتند و به چریک، پیشمرگ، گریلا و پارتیزان بودن خود افتخار می کردند، امروز دیگر به «مبارزاتِ مسلحانه» اعتقادی ندارند چرا که به خوبی به تغییرات جوامع و فرهنگ ها پی برده اند. همان هایی که تا چند دهه ی پیش فکر می کردند که مبارزه ی مسلحانه بهترین راه برای «آگاهی مردم از نیرویِ تاریخی خویش» است امروزه بر این باورند که «جنبش های مدنی» می تواند بهترین انتخاب برای رسیدن به اهدافشان باشد و حتی بسیاری از تئورسین های مبارزات مسلحانه که پیشتر در وادی سوسیالیسم قلم فرسایی کرده اند امروزه در نوشته هایشان این دارو را برای نسل های بعد از خودشان تجویز نمی کنند و اینجاست که روشنفکرانِ جوامعِ مختلف از برپایی همایش ها و سمینارهای مبارزه با جنگ و نفیِ خشونت و تروریسم حمایت می کنند. بازی های ورزشیِ دوستانه ی غیرِ معمول برگزار می کنند. هزاران کتاب و مقاله در ستایشِ مبارزاتِ بدون خشونت منتشر می کنند و جوایزِ بزرگی از طرفِ نهادهای حقوق بشری به حامیانِ آزادی که با روش های غیر خشونت آمیز مبارزه می کنند اهدا می شود. فیلم هایی با موضوع بمب های کنار جاده ای و مبارزه با تروریسم و نفی خشونت اسکار و نخل و سیمرغ! می گیرند و گاندی و دالایی لاما بیشتر از آن چیزی که هستند مورد توجه قرار می گیرند. شاید همه ی این ها نوعی نه گفتن به تفنگ و مبارزات مسلحانه باشد! نوعی نه گفتن به میهن پرستان و آزادی خواهانی باشد که مرزی بین آزادی خواهی و تروریسم نمی بینند!
دوشنبه، فروردین ۳۰، ۱۳۸۹
[…]
سالِ پر بارانی ست. کلیپش را همین دیشب دانلود کردم. سرزمینِ خشک و مردمانِ دیمیش نگاهشان همیشه به آسمان است. در دو سه ساعتِ گذشته بارها و بارها این دوازده دقیقه سخنرانی را پشتِ سر هم گوش کرده ام. ابرهای سیاهِ باران زا دوباره به آسمانِ بهاریِ شهر بازگشته اند. پس زمینه ی سخنرانی، موسیقیِ دل نشینی ست. ابرهایِ سیاهِ بهاری در آسمانِ همیشه آفتابِ اینجا خاطرِ هیچ شاعری را آزرده نمی کند. خیلی دوست داشتم کلیپِ تصویریش را هم می دیدم. باران که به شیشه های پنجره می خورد، پدرم دست هایش را به نشانه ی شکر بالا می برد. طنینِ صدایِ حزن انگیزِ سخنران و موسیقیِ پس زمینه ی کلام با تصویرِ مناجات های پدرم در صفحه ی خیالم میکس می شوند. پدرم می گوید باران یعنی رونقِ کشاورزی و رونقِ کشاورزی یعنی رونق بازار و رونقِ کسب و کار و آخرِ حلقه را هم که نمی داند به کجا بند کند به یک دعایِ زیرِ لب و یک نگاهِ رو به آسمان ختم می شود. سخنران از شخصیت های سیاسی – مذهبی سخنانی نقل می کند. برقِ شدیدی داخلِ اتاق را روشن می کند. سخنران برای اثباتِ حرف هایش از یک روحانیِ دیگر داستانی نقل می کند و از تعبیرِ یک خواب، فتنه های مکرر و خوشبختیِ بزرگ می گوید. مادرم دبیرستان نرفته اما خیلی خوب می داند که باران چیست و چرا می بارد. سخنران از یک پیش گویی سخن می گوید. یک پیش گوییِ بزرگ. پدرم هم که سی سالِ تمام پایِ تخته برای دانش آموزانش رازِ باران را تشریح کرده است. سخنران از یک ناجیِ مقدس سخن می گوید. اما چرا پدرها و مادرها پشتِ تمامِ این ابرها و باران ها دستِ دیگری می بینند. صدایِ محزونِ سخنران و فنِ سخنرانیش از دیشب تا به حال مرا به فکر واداشته است. سخنرانی که تمام می شود مدیا پلیر دوباره آن را از سر می گیرد. باران هنوز می بارد. صدای موسیقیِ پس زمینه و صلابتِ صدایِ سخنران، زبانم را بند آورده است. آفتابی که همیشه هست را کسی پشتِ این ابرهای سیاه نمی بیند. سالِ پر بارانی ست.
پ.ن: […]
یکشنبه، فروردین ۲۹، ۱۳۸۹
آشفتگیِ هر لحظه ی ما را بنگر
نگرانِ جیبِ خالیِ برادر
دلشوره ی دلرباییِ پسرانِ همسایه از خواهر
دلواپسِ سردردِ پدر
نفس تنگیِ مادر
نداشتنِ پسر
بیماریِ همسر
گرانیِ برنج و تاید و چای خشک و روغن و شکر
غصه ی تنهایی عمه های بی شوهر
سفرهای اجباری و جاده های پر خطر
سر به زیر از بودنِ آن مرتیکه ی فامیل زاده در سایه ی شهر
ترس از بیکاری و هزار دردسر
مرگ بر هر چه پیام است و خبر
بنگر
جمعه، فروردین ۲۷، ۱۳۸۹
صندلی ها
در شرکتی که قبلا کار می کردم دوباره استخدام شده ام اما همه چیز به طرز مرموزی تغییر کرده است. باور کردنش برایم سخت است اما تمام وسایل و دکوراسیون شرکت را در داخل اتاق ها و راهرو طبقه ی دوم ساختمانی چیده اند که بسیار شبیه مدرسه ایست که در آن دوره ی راهنماییم را گذرانده ام . طبقه ی دوم آن مدرسه، خوابگاه دانش آموزی ای بود که سه سال از زندگیم را در آن جا گذرانده ام. روز اول کاریم است و می دانم که باید کارم را با دقت و وسواس دو چندانی انجام بدهم. برگه های زیادی را پرینت گرفته ام و در حالی که مثل همیشه به کارهای روتین آن جا اعتراض دارم اما این را به خوبی می دانم که دیگر نباید چیزی بگویم چون این بار به عنوان یک منشی استخدام شده ام! یکی دو تا از اتاق ها را زیر چشمی دید می زنم. هیچ یک از دوستان خوبم در شرکت نمانده اند. در انتهای سالنی که نشسته ام چهره ی آشنایی را به یاد می آورم. نه! یکی از دوستانم هنوز همین جاست. اما چرا در بخش همیشگی اش کار نمی کند. چند لحظه بعد بدون آن که کسی چیزی بگوید می فهمم که آن بیچاره حتی یک منشی خرده پا تر از من شده. بدون آن که دلیل رفتنم را بدانم به اتاق روبه روییم می روم. برگه هایی که پرینت گرفته بودم را به رئیس بخشمان می دهم. می پرسد از این که این بار به عنوان منشی استخدام شده ام حس بدی دارم یا نه. در جوابش بدون هیچ اندیشه ای می گویم که اصلا ناراحت نیستم! با همان خنده های همیشگی اش می گوید که اوضاع بهتر خواهد شد و مطمئنا به جای اولم برگردانده می شوم. هنوز از اتاقش بیرون نیامده ام که می پرسد آقای فلانی را دیده ام یا نه. صورتم را که بر می گردانم می گوید که برگه هایم را بر دارم و پیش او ببرم چون دیگر خودش رئیس بخش نیست. من باید برگه های پرینت گرفته ام را پیش کسی ببرم که زمانی که همکارمان بود برای فهماندن هر چیز ساده ای به او، می بایستی آن را چند بار تکرار می کردیم. آدم بدعنق و خون تلخ و نچسپی که اصلا آداب معاشرت سرش نمی شود. هر چقدر که تجزیه و تحلیل می کنم باز هم به این نتیجه می رسم که هیچ چیزش حتی قیافه اش هم به رئیس نمی خورد. در اتاقِ رئیس را می زنم. نمی خواهم این صحنه را ببینم. تصور کن که آدمِ خرفت و ابله و بی لیاقتی که خیلی خوب می شناسیش، پشت میز بزرگی نشسته باشد و با یک نگاه نابود کننده ی رئیس اندر منشی زل بزند به چشم هایت و برگه ها را ندیده روی میزش بگذارد و برای خالی نماندن عریضه تاکید کند که دفعه ی بعد برگه ها را داخل کاوری بگذارم و به منشی مخصوص جلفش بدهم تا قیافه ی زمخت من، آرامش فضای اتاقش را به مخاطره نیاندازد. نه! من نباید در را باز کنم. بعضی آدم ها نباید روی بعضی از صندلی ها بنشینند. در هنوز نیمه باز است که از خواب می پرم. بیکار و علاف در یک نیمروز خنک بهاری وسط اتاق پهن شده ام و به خوابی که دیده ام فکر می کنم.
پنجشنبه، فروردین ۲۶، ۱۳۸۹
بیچاره شب
حالا که قرار نیست فردا و پس فردا و کلی پس فردایِ دیگر، جایی برویم و کاری بکنیم، اجبار در خوابیدن سر ساعت های معمول معنایی ندارد. آروغ بعد از غذایش تمام نشده وسط حرفِ این طرفی ها و آن طرفی های سفره می پرد و با صدایی که هنوز بوی آروغ سبزیِ خوردن می دهد می گوید که سحر خیز باشم تا کامروا باشم. نمی دانم چرا این همه سال این جمله هیچ وقت به دلم نچسپیده و نمی چسپد. حتی زمانِ مدرسه که برای پر کردن ورقه ی بزرگ امتحانیِ روزهایِ انشا به هر جمله ای پناه می بردیم، عمرا از این جمله استفاده نمی کردم چون عاشق شیفت بعد از ظهر بودم. برای یک بار هم که شده این حق را به من بدهید که بگویم ملت عادت کرده اند که از شب بدشان بیاید. حالا بگذریم از کسانی که به خاطرِ سیستم کار و زندگیشان به شدت نگران از دست دادن روزهایشان هستند. خب کسی به کار این ها کاری ندارد. خوشبختانه مملکت دموکراسی دارد و هر کسی می تواند هر طور که دلش خواست فکر کند و زندگی کند. اما روی سخن من با آن هاییست که آن قدر بی خود و بی جهت از شب بدشان می آید که در تمام عمرشان برای یکبار هم که شده به این فکر نکرده اند که چرا باید شب معنای ظلم بدهد. در روز که بیشتر به ما ظلم می شود تا شب. چرا از هر چیز که بدشان می آید یک راست در خیالشان می روند سراغ این بیچاره شب!. یکی این وسط به ما بگوید که حالا که برق هم اختراع شده چرا این نویسنده های قدیمی دست از سر این شبِ بیچاره بر نمی دارند! تمام آدم ها زاییده ی یک مادر هستند و یک شب. خواه این طرف کره بوده باشد و خواه آن طرف! شب همیشه هست. این چشمان ماست که تاریک می شود.
دوشنبه، فروردین ۲۳، ۱۳۸۹
خانه!
وقتی که کلیدِ دربِ اتاقت شکسته باشد آن اتاق دیگر اتاقِ تو نیست. وقتی که کلیدِ دربِ اتاقت سالم باشد و بستنِ دربِ اتاقت کنجکاویِ اهالیِ خانه را برانگیزد، آن خانه دیگر خانه ی تو نیست و روزی که پشتِ دربِ بسته ی اتاقت حضورِ گوش هایی را احساس کردی که تماس های تلفنیت را ضبط می کنند بدان که وقت آن رسیده که کفش هایت را بپوشی و تنهاییت را نجات بدهی. ما باید در چهار دیواری هایی زندگی کنیم که باز و بسته ماندن درب هایشان با خودمان باشد و حضورِ هیچ گوشی را آن طرفِ مستطیل هایِ شخصیِ قلبمان احساس نکنیم. آن جا که نتوانستی بدون پرسش و پاسخ و بی هیچ نگاه سرزنشگری یک بسته سیگار بخری شهرِ تو نیست. ما در شهرمان نبایستی سیگارهای روشنمان را میان دست ها و زیر کفش هایمان عاجزانه مخفی کنیم. ادکلن ها و آدامس های بعد از سیگارهای دزدکی هیچ سرطانی را اسپند نمی دهند. خانه و شهری که در آن نتوانیم خودمان باشیم از آنِ ما نیستند. استیجاری هم که باشد ما یک خانه می خواهیم، هر آشیانه ای خانه نمی شود!