به بهانه ی گرد و غبار بیابان های عراق در آسمان شهرهای ایران

صدام که رفت، آمریکا و متحدانش آمدند. شاید بهتر باشد بگوییم آمریکا و متحدانش که آمدند، صدام رفتنی شد. از آن روز به بعد عراق بوی کاغذ روزنامه می دهد اما انگار قرار است بوی باروت و خون همچنان روی این کشور بماند. بعد از فروپاشی عثمانی و تولد کشوری به نام عراق همیشه داستان همین بوده. اصلا خاورمیانه همین بوده. اکنون عراق مسلما الگوی دموکراسی برای کشورهای منطقه است اما هنوز نمونه ی کشوری ضعیف در چنگال بیگانه و متاثر از دخالت کشورهای مختلف است. بعد از صدام نفتکش های بیشتری به دریا انداخته شدند. بمب های خاموشِ چند صد ساله، فعال شدند و عراق هم اکنون میزبان المپیکِ سیاسیِ کشورهای متخاصم منطقه است. زندانی های سیاسی به خانه هایشان برگشتند. چریک ها از کوه ها به پارلمان سرازیر شدند. سرمایه گذاران خارجی و بازرگانان کشورهای دیگر، دست دوستی شان را به سمت عراق دراز کرده اند. گورهای دسته جمعی بسیاری کشف شدند و عراق برای مدتی طولانی سرخط خبرهای دنیا شده است. خبرهایی که مدام تکرار می شوند. مبارزه با تروریسم، برگزاری انتخابات و تشکیل کابینه و بررسی مهم ترین مصوبات پارلمان، حقوق اقلیت ها، جدال مذهبی ها با هم و با اسکولارها، تقابل سنت و مدرنیته، دخالت کشورهای بیگانه، نیروهای اشغالگر و هزاران خبر دیگر که بسیاری از آن ها در همه جای دنیا جز در عراق خبرهای معمولی ای هستند. افزایش تعداد شبکه های ماهواره ای و ترویج موسیقی و ترانه های شرقی و غربی و رقص های کردی و عربی و تانگو و بریک هم تلخی اخبار انفجارها و نا آرامی ها را کم رنگ نمی کنند. عراق هنوز پریشان است.
بعد از تغییرات در عراق، روابط ایران و عراق دوستانه تر شد. دیگر هیچ کس از دلایل آغاز جنگ سخن نمی گفت و کسی غرامت جنگ هشت ساله را پیش نمی کشید. دیدارهای روسای مختلف دو کشور بدون توجه به سابقه ی تلخ گذشته مدام صورت می گیرد. عراق می شود کشور دوست و برادر و ساکنان شهرهای مرزی ایران و عراق مات و مبهوت از فراموشی جنگ هشت ساله و ما که در بچگی هایمان به مورچه های نارنجی ِ بزرگِ تنفر برانگیز می گفتیم «مورچه های عراقی» باید به بچه هایمان بگوییم که آن ها تنها مورچه های نارنجی و بزرگی هستند که چندان دوست داشتنی نیستند. اتوبوس های زائران ایرانیِ کربلا، با پارچه نویسی های زرد و سفید و سبز و اتوبوس های مملو از بیماران عراقی که برای درمان به ایران می آیند در مرز دو کشور در رفت و آمدند. کامیون های مواد شوینده و سیمان و کامیون هایی که کسی نمی داند محموله هایشان چیست می آیند و می روند. قاچاقچی ها بازارشان داغ تر شده و پای بسیاری از جوانان بیکار شهرهای مرزی هم به قاچاق کالا باز شده که بعضی هایشان حتی جانشان را هم در این راه از دست می دهند. به نظر می رسد بعد از مدت ها روابط پر تنش ایران و عراق جای خودش را به روابط دوستانه ای داده است.
اما حالا که هواپیماهای جنگی از آسمانِ شهرهای مرزی سایه شان را کم کرده اند و رفته اند، گرد و غبارهای بیابان های عراق به آسمانشان آمده. عده ای بر این باورند که صدام زمانی با اقدامات موثری چون مالچ پاشی بیابان ها از این رخداد جلوگیری می کرده. عده ای هم این پدیده را یک پدیده ی جدید ناشی از گرم شدن کره ی زمین و خشکسالی های اخیر و از بین رفتن پوشش های گیاهی منطقه قلمداد می کنند. برخی هم ساختن سدهای بزرگ بر روی رودخانه های دجله و فرات و نابودی نخلستان های بزرگ مناطق مرزی در زمان جنگ تحمیلی را مسبب این اتفاقات می دانند. حالا این گرد و غبارها هر دلیلی که داشته باشد ایران باید عراق را موظف کند که در حل این بحران آب و هوایی تلاش هایی انجام دهد. این نوع مشکلات کینه های قدیمی را زنده خواهد کرد. مطمئن باشید آن اندازه که گرد و غبارهای بیابان های عراق مردم ایران را نسبت به عراق خشمگین کرده هیچ گاه خاکسترهای آتشفشان ایسلند تنفر مردم اروپا را نسبت به ایسلند بر نینگیخت. خاورمیانه است دیگر.

موهایی که در آسیاب سفید می شوند!

بیشتر از هر زمان دیگری سفیدی موهای سرم توجه دیگران را جلب می کند. با سفید شدن ده دوازده عدد از موهای ریشم تاسفشان بیشتر هم شده. بعضی جمله ها طبق یک عادتِ عمومی گفته می شوند. از یک جور حافظه ی جمعی می آیند. واکنشی هستند آماده در برابر مسئله ای رایج. مثلا وقتی جوان بیست و پنج ساله ای مثل من بیشتر موهای سرش سفید شده باشد و چند دانه ای هم موی سفید زیر چانه اش برق بزند همه باید در اولین اظهار نظرشان با خنده بگویند که باید کم کم آستین هایشان را برایم بالا بزنند و یا این که از پیری زودرس جوان های امروز و مشکل های جامعه بگویند و عده ای هم در حوزه ی علم ژنتیک اظهار فضل کنند. یکی از اقواممان معتقد است که من یک ویژگی منحصر به فرد دارم که کمتر جوانی از آن برخوردار است. مسن ترها خیلی صمیمانه مرا به جمعشان راه می دهند و هم سن و سال هایم هم بیشتر از حد معمول با من رابطه برقرار می کنند و این را بیشتر از موهای جو گندمیِ از پیشانی تنک شده ی نه چندان دلچسپِ یک جوان بیست و پنج ساله می داند. بعضی وقت ها به این فکر می کنم که سفیدی موهایم یک جور علامت مشخصه شده. مثلا اگر کسی اسمم را نداند و بخواهد نشانی از من به کسی بدهد شاید بگوید همان جوان بیست و چند ساله ای که موهایش تا نصفه سفید شده. این دسته از خصوصیات برای خود آدم هم که عادی شوند به دیگران یک حس سرد و غریب می دهند. مثل حس زیبا و گرمی نیست که از بلند قد بودن یک نفر حکایت کند. حس سردی مثل خطاب کردن آدمی با واژه ی دراز. بعضی از نزدیکانم که اکثرا جزء آدم های «الکی روحیه ساز و دل خوش کن» اطرافم هستند تا «حقیقت گوهای رک و روحیه خراب کن»، همیشه از ظرافت موهای جو گندمی می گویند. بعضی هایشان هم اصرار دارند که از رنگ مو استفاده کنم. اما دو سه سالی ست که تقریبا نسبت به این قضیه بی تفاوت شده ام. نمی خواهم در بند رنگ مو یا همین شامپوهای جدید باشم که موقع شستن موها را هم رنگ می زنند. برای کسی که چند روز یک بار هم شانه به موهایش نمی خورد، هفته ای یکی دو بار رنگ کردن موها و برنامه ریزی برای خرید رنگ موی با مارک و شماره ی رنگ خاص و شامپوی جدیدی که بعضی وقت ها نایاب بشود، قابل تحمل نیست. آن هم زمانی که عده ای در مورد استفاده کردن از این رنگ موها و شامپوها برای کسانی مثل من که پتانسیل ریزش مو دارند هشدار بدهند. این موهایی که در آسیاب سفید شده اند و از نشستن برف بر سبزه ی بهار زندگیم می گویند حتی اگر بخشی از شخصیت درونی مرا نساخته باشند، که ساخته اند، بخشی از شخصیتی شده اند که دیگران می شناسندش. با سفیدیشان کنار آمده ام اما هنوز به ریزششان عادت نکرده ام. جالب این که بعد از سال ها یک نکته ی بسیار مثبت در آن یافته ام و آن این است که آدم وقتی موهایش از جوانی سفید بشود پیریش را دیگر حتی با شیار پیشانی و چروک چشم و درد مهره های گردن و کمر هم جدی نمی گیرد. برای من که اگر تا آن زمان زنده بمانم بی گمان همین خواهد بود!

برای همیشه رفته ای

یک روز در یکی از همین خیابان های شهر که مرا در کنج خود جای داده است دستِ دختر بچه ی کوچکت را گرفته ای و می روی. نه. هنوز ازدواج نکرده ای. پاکتِ میوه در بغل، از کنار دکه ی روزنامه ای رد می شوی. نه. آدم های خوشبخت که روزنامه نمی خوانند. میوه هایشان را هم می دهند کلفت ها بخرند. یک روز در یکی از همین خیابان های شهر وقتی که ماشینت را پارک می کنی چشمانمان به هم می افتد. آپارتمان و حیاط و چراغ های آن طرف مال توست. پیاده روهای این طرف با چراغ های سوخته اش مال من. به یادت هستم. به یادم می آوری. نه. تو هیچ کس را به یاد نمی آوری. خودت را به آن راه بزن. چشمانم از فرط خماری بسته می شوند. بازشان که می کنم در برابرم ایستاده ای. من خوبم. تو خوبی. همه خوبند و هیچ کس از هیچ کس هیچ چیز نمی خواهد جز یک پاکت سیگار و آن اندازه پول که بشود برای چند ساعت خودش را بسازد. ساندویچی که برایم خریده ای را گاز می زنم و تو که در برابرم نشسته ای گریه نکن. یکی از همین روزها خلاص می شوم. خلاص. یک جو غیرت می خواهد. به گمانم هنوز دارمش. کجا رفتی؟ شما او را ندیده اید. بهانه ی شعرهایم را می گویم. نه. تو رفته ای. تو هیچ وقت نبوده ای. ساندویچ را دختری برای من خریده است که شبیه سال های دور اوست. گفتم گریه نکن بابایی. بالاخره یک روز می میرم و خلاص می شویم. هنوز ایستاده و گریه می کند. می خواهم دخترم باشد. همه ی پدرها باید دختری داشته باشند تا برایشان گریه کند. اما من که. نه. باید دختر تو باشد. ها؟ اگر دختر توست پس چرا برای من گریه می کند. بگو بخندد. حال و روزگار من خنده کم دارد. صدای زمین خوردن سکه ی عابری خیالت را دوباره از من گرفته است. نه. تو رفته ای. نیستی. هیچ گاه نبوده ای. یک روز در یکی از همین خیابان های شهر رو به روی یک کتابفروشی ایستاده ای. اسم من از روی جلد یک کتاب صدایت می زند. اما تو رفته ای. برای همیشه رفته ای.

زیرِ همین خاک!

البته که «دیر رسیدن» بهتر از «هرگز نرسیدن» است اما «زود رسیدن» یک فایده اش همین است که هنوز در سایه ی معدود درختان محوطه ی قبرستان، کسی ماشینش را پارک نکرده. همه پیاده می شوند و زیر سایه ی درخت هایی که انگار آب و هوا و خاکِ قبرستان بهشان نمی سازد جمع می شوند. شیشه ها را پایین می کشم و صندلی را می خوابانم و از دور به جمعیتی نگاه می کنم که لباس سیاه پوشیده اند و مشغول بستن سنگ مزارِ از دست رفته شان هستند. شرکت کردن در مراسم عزا آزارم می دهد. پدر اصرار دارد پیاده شوم تا به قولِ او آداب معاشرت را کم کم یاد بگیرم. وقتی با مخالفتِ من رو به رو می شود از درِ احساس وارد می شود و می گوید که شاید یک روز ما رفتیم و خودت صاحب عزا شدی. باید شریک غم دیگران باشی تا شریک غمت باشند. در دنیای پدرم این استدلال کاملا منطقی و بی برو برگرد است. مو لای درزش نمی رود. به جمع استقبال کنندگانی می پیوندم که منتظر آمدن دسته ی صاحب عزا هستند. عده ای که بعد از ما رسیده اند آن طرف محوطه زیر تابش شدید آفتاب هی این طرف و آن طرف می روند. با یک چشم ورودی قبرستان را می پایند و با چشم دیگرشان طوری که به سایه نشینیِ ما غبطه بخورند ما را برانداز می کنند.
جوانِ هیجده نوزده ساله ی زن و بچه داری که کنارم نشسته و بعدا معلوم می شود همسایه ی دیوار به دیوار خانواده ی داغ دیده بوده صدای بچگانه اش را کلفت می کند و می پرسد این ماشینی که بچه را زیر گرفته شاسی بلند بوده یا نه؟ نمی دانم! مودبانه ترین جوابیست که برایش دارم. بچه ی سه چهار ساله ی همسایه اش که سهمش از تمام دارایی دنیا همین یک پسربچه بوده رفته است زیر چرخِ یک ماشین و او اولین سوالی که به ذهنش می رسد مارک و مدلِ ماشین است. تازه ول کن قضیه هم نمی شود و بعد از من همین سوال را از دوستِ پدرم می پرسد. خوشبختانه به جوابش نمی رسد چون مینی بوسِ خانواده ی صاحب عزا می رسد.
صحنه ی دردناکیست. در یک چشم به هم زدن حلقه ی پر ازدحامی جلوی درِ مینی بوس درست می شود. صدای ناله های پدری که فرزندش را صدا می زند بلند می شود. با خودم می گویم که چه خوب است که مراسم زن ها را از مردها جدا کرده اند. دیدن مادری که جگرگوشه اش را از دست داده اصلا قابل تحمل نیست. حلقه در یک چشم به هم زدن گسیخته می شود و پدر که دست هایش را روی سرش می کوبد به سمت محل دفن فرزندش راه می افتد. همان اولِ کار دو نفر از چپ و راست، دست هایش را محکم می گیرند و با دست کشیدن روی شانه هایش سعی می کنند آرامش کنند. بچه های خردسال را پایین دستِ قبرستان دفن می کنند. کاملا از بزرگترها جدایشان کرده اند. چون اعتقاد دارند که مشمول فاتحه نمی شوند همان قطعه ی اول که رهگذرها زیاد فاتحه نمی خوانند را هم جای مناسبی می دانند. قبرهای کوچکی که تقریبا هیچ کدامشان سنگ مزار ندارند. مادر بزرگ معتقد است بچه های نابالغی که می میرند در آن دنیا تبدیل می شوند به گنجشک های زیبایی که جلوی در باغ بهشت منتظر می مانند تا پدر و مادرشان برسند و شفاعتشان کنند. خودش دو سه تا از بچه هایش را در همان چند ماهگی از دست داده و معتقد است که آل آن ها را با خودش برده و سخت به این داستانی که تعریف می کند ایمان دارد.
همه ی جمعیت نگاهشان مانده روی چهره ی شکسته ی مردِ داغ دیده. وقتی که نزدیک قبر پسرش می شود دیوانه وار دستش را از دست آن دو نفر جدا می کند و زار زار خودش را می اندازد روی آن. نصف جمعیت شروع می کنند به گریه کردن. مثل این که با مردن فرزندها پدرها هم یتیم می شوند! وقتی ماشین بچه اش را زیر گرفته دستش در دستِ بچه اش بوده. از پهنای خیابان که می خواهند رد شوند ماشین از کنارشان که نه. از کنار او و از روی پسرش ... . صحنه ی دردناکیست. با دیدن این صحنه ها من از درون زخم بر می دارم اما هیچ وقت گریه نمی کنم. برای چند لحظه پدرِ آن کودک می شوم. در خیالم روی قبر کودکم گریه می کنم. خاک تازه ی مزارش را روی سرم می پاشم. هزار بار و هزار بار فریاد می زنم که اگر آن روز وسط خیابان بچه ام را بغل کرده بودم یا نیم متر عقب تر کشیده بودم شاید هیچ وقت این اتفاق نمی افتاد. اصلا کاش آن روز می گذاشتم در خانه کارتون ببیند یا برود داخل کوچه با همبازی هایش قایم موشک بازی کند. خوشحالم که طرف آدمِ مذهبی ای است. آدم های مذهبی را در این جور لحظه ها می شود اندکی آرام کرد. به بهانه ی این که خواستِ خدا بوده یا جلوی تقدیر را نمی شود گرفت. همان دو نفری که دستش را قبلا گرفته بودند از روی مزار بلندش می کنند و به نوبت در آغوشش می گیرند. آخوندی که پشت سرشان ایستاده چند بار با گفتن کلمه ی الفاتحه دستور قرائت حمد و سوره می دهد و هر بار بعد از خواندن فاتحه دست های جمعیت به سمت صاحبان عزا بلند می شود و در آسمان تکان می خورند و همه با صدای بلند آرزوی صبر می کنند. صحنه ی جالبی ست. با وجود این که از مراسم عزا خوشم نمی آید اما از این ابراز صمیمانه ی احساس همدردی لذت می برم. احساس می کنم واقعا برای پدری که جگرگوشه اش را از دست داده اندکی تسکین بخش است. جمعیت همه سوار ماشین هایشان می شوند و می روند. سکوت دوباره بر قبرستان حکمفرما می شود. خانواده ای که مشغول نصب سنگ قبر عزیزشان بودند دوباره به کارشان ادامه می دهند. شاید تنها کسانی که واقعا درد آن پدر را می فهمیدند همین ها بودند. موقع برگشتن، تاریخ تولد و مرگ بعضی از سنگ قبرها را نگاه می کنم. خیلی هایشان از من جوانترند. به یکی از جوان هایی که می شناختمش نزدیک می شوم. هم مدرسه ای بودیم. ما کلاس سوم بودیم آن ها کلاس اول. به خاطر باران و برف روی قاب عکسش را با پارچه ای نازک پوشانده اند. می خواهم پارچه را بردارم و عکسش را نگاه کنم. دستم یاری نمی کند. بر می گردم. باورش برایم سخت است. یعنی یک روز در چند ده متری همین جا دفن می شوم؟ شاید بهتر باشد مثل بعضی ها به فکر خریدن قبری برای خودمان باشیم این طور تکلیفمان برای خودمان مشخص است.

لبخندها – لب مرز – مینی بوس

لبخندها
گوشه ی پرده را کنار می زنم. هوا هنوز روشن نشده. کوله پشتی، دوربین عکاسی و برگه های سفیدی که نباید فراموششان کنم. صدایی پشتِ سرم می گوید که مبادا چیزی را جا گذاشته باشم. سرم را که می چرخانم عقربه ی بزرگ ساعت، پنج دقیقه از چهار و نیم گذشته. چراغ های راه پله را روشن می کنم. کسی بیدار نمی شود. درِ راهرو مثل همیشه موقع باز شدن جیرجیرش بلند می شود. مدت هاست کسی لولای در را روغن نزده. پشت سرم را نگاه می کنم. مادر نیست. همیشه موقع رفتن، مادر را همین جا نگاه می کردم و می گفتم نگران نباشد چند روز دیگر بر می گردم. قفل فرمان موتورسیکلتم را باز می کنم و اولین هندل را می زنم. دومی. سومی و روشن می شود. عمدا موتور را وسط حیاط روشن می کنم تا همه بیدار شوند و از آن همه تنهایی بیرون بیایم. سکوتِ سنگینِ کوچه می شکند. چند گازِ کوچک می دهم. صدای بلند اگزوز، در حیاط می پیچد .هیچ کس از پشت پنجره سرک نمی کشد. باید کمی نگران باشم. برای خانه ای که دیگر هیچ کس نگرانِ هیچ کس نیست. هیچ کس دلش برای کسی که صبح زود بی خبر از خانه بیرون می زند شور نمی زند. خانه های بی مادر. خانه های بی پدر. خانه های بی همسر. خانه های مجردی را می گویم. یاد حرف های پدر میافتم. مادر این اواخر دیگر چیزی نمی گفت. می دانست که فکر ازدواج را از سر به در کرده ام. تنهاییم را و موتور سیکلتم را از خانه بیرون می کشم.
روستا به روستا. شهر به شهر. کوه به کوه. دشت به دشت. سیگار پشت سیگار. از تک درخت هایی که در دشتی خشک و بی آب هنوز سرپا ایستاده اند عکس می گیرم. از تنها پسر بچه ای که میان انبوه پسر بچه های کارگرِ مزارع نخود، لبخند می زند. از تنها دختر بچه ای که در کوره های آجرپزی، خشت ها را لبخندزنان لگدمال می کند. در به در به دنبال تصویر پیرزنی می گردم که در آن خانه های کاه گلی با دیوارهای ضخیمش پشتِ دار قالیش لبخند بزند. کوه به کوه در پی تصویر پیرمردی هستم که بیلش را روی شانه اش گذاشته باشد و بعد از آبیاری بوستان سیب زمینی و سبزیش، لبخند رضایت بر لب از زندگی، با یک دسته سبزی و یک بقچه سیب زمینی راه خانه را در پیش بگیرد. می خواهم تمام این عکس ها را بگذارم برای نسلی که لبخندهای نسلِ ما به آن ها نمی رسد. ما نباید فقط غصه هایمان را بگذاریم برای نسل بعد تا دق مرگشان کنیم. لبخند های ما بیشتر به درد آن ها می خورد. تاریخ، درد ما را بی کم و کاست برای آن ها باز خواهد گفت.
همه ی مادربزرگ ها و پدربزرگ های قصه گو و بذله گو را جمع می کنم و داستان ها و افسانه هایشان را ضبط و بازنویسی می کنم تا بدانند آرزوها و داستان ها و زندگی های ما چگونه بوده است. آن ها باید داستان های ما را بشنوند تا داستان های خودشان را داشته باشند! لبخندهای ما را ببینند تا لبخندهای خودشان را داشته باشند!

پ.ن: به یاد آن روزها که می خواستم با یک دوربین عکاسی و یک موتور سیکلت، تمام ایران را ببینم و عکس بگیرم و روی کاغذ بیاورم. اما نه پول موتور سیکلتش جور شد و نه دوربین عکاسیش و نه مجالی برای رفتن بود!

---------------------

لب مرز
لب مرز ایستاده ام. بی کارت پایان خدمت و بی پاسپورت و بی ویزا. اینجا لب مرز، فرودگاه نیست. لب مرز، ایستگاه قطار نیست. لب مرز، ترمینال اتوبوس رانی نیست. لب مرز، لب مرز است. کوه و دشت و دریا و بیابان است. جایی که هیچ دستی پشت سرت تکان نمی خورد مگر این که قصد تیراندازی و متوقف کردنت را داشته باشد. از این جا به بعد را باید با قاطر و کشتی برویم. موتور سیکلتم را به اضافه ی تمام پس اندازم می دهم تا مرا از این مرزی که نباید باشد و هست بگذرانند. می روم تا رها شوم از جنگلی که هر چه خودت را کش می آوری دستت به آلوچه هایش نمی رسد. جنگلی که از زوزه ی گرگ هایش خواب به چشمت نمی آید و برای نوشیدن جرعه ای آب باید منتظر خواب تمساح ها بمانی.

پ.ن: به یاد آن روزها که می خواستم فرار کنم و جرئتش را نداشتم!

---------------------

مینی بوس
می خواستم بزرگ تر که شدم یک مینی بوس داشته باشم تا در تمام زمستان های سرد، مسافران دست و پا یخ زده ی کنار جاده ها را سوار کنم. این آرزو برای روزهای زمستانی سردی بود که می خواستیم از روستا به شهر برگردیم و دست ها و پاهای کوچکمان طاقت سرما نداشتند. حالا اگر به آرزویم رسیده بودم هر بار یک کدامشان را می گذاشتم روی صندلی جلو تا پاهای یخ زده اش را کنار بخاری گرم کند و هر چه درد و غصه دارد برایم باز گو کند و پیاده که شد کرایه اش را به زوربچپانم ته جیب پیراهنش و بگویم همین که آمدی اینجا نشستی کرایه ی من. بعد شب می نشستم و به تمام آن هایی که سوارشان کرده بودم فکر می کردم و زندگی هایشان را می نوشتم برای آن هایی که قطار و هواپیما سوار می شوند.

سقوط

سرپوشِ سنگینِ سیمانی چاه را بر می دارم و زل می زنم به حجم سبزِ آب. ترس در لرزش شانه هایش مشخص است وقتی سرش را نزدیک می کند به حلقه ی چاه. می پرسد سقوط از یک ساختمانِ ده طبقه وحشتناک تر است یا افتادن در یک چاه تاریک ده بیست متری. می گویم باید امتحانش کنیم. می خندد. لبه ی چاه و دست چپم را محکم می چسپد و سرش را می کشد داخل حلقه ی چاه. اسمم را دوبار تکرار می کند و با انعکاسش هر بار دو بار می خندد. انگار افتادن در چاه را بیشتر می پسندد. آب آنقدر بالا آمده که خنکایش به دادِ صورت های گر گرفته مان برسد. گره طناب را امتحان می کنم که شل نباشد. سطل را می دهم او بیاندازد داخل چاه و زل می زنم به چشم هایش تا شادی این بازی کودکانه را در نگاهش ببینم. سطل که به سطح آب می خورد مثل غریقی که خود خواسته، جانش را به آب بسپارد آرام آرام پایین می رود و به یکباره از چشم گم می شود. طناب را ناشیانه بالا می کشد. بیشترِ آب داخل سطل سرازیر می شود. سطل را کج می کنم تا گونه های نیمه سوخته اش را به آب برساند. می گوید قدیم ترها زندگی چقدر ساده و قشنگ بوده. نمی خواهم با جواب تلخی که برایش دارم تصویر خنده اش را مخدوش کنم. می خواهد سطل را دوباره بیاندازد. از انداختن سطل داخل چاه به هیجان می آید. می خندم و می گویم که نکند دنبال «یوذارسیف» می گردد. طوری نگاه می کند انگار می خواهد بگوید که یوسفش روی حلقه ی چاه رو به رویش ایستاده. داستانِ «شاهِ کچل» را برایش تعریف می کنم که سال ها پیش شنیده ام. از آرایشگری که رازِ کچل بودنِ شاه را برای چاه می گوید تا بارِ آن راز را کم کند. از شاخه ی نی ای که داخل چاه می روید و از چوپانی که از آن نی فلوتی می سازد و موقع نواختنش صدای فلوت می گوید که «شاه کچل است شاه کچل است». داستان که تمام می شود طوری که باورش شده باشد یک بار دیگر داخل چاه را نگاه می کند. می گوید همیشه در فیلم ها خودش را می گذاشته جای «زن های ژاپنی و کره ای» که از چاه آب می کشیدند. شاید منظورش «اوشین» یا «هانیکو» و یا شاید هم «یانگوم» باشد. می پرسم راستی «هنا دختری در مزرعه هم از چاه آب می کشید؟». حرفم را جدی می گیرد و آن قدر فکر می کند تا که سوالم را فراموش کند. از پاره سنگ هایی که قافله های تشنه از سر امید داخل چاه می اندازند می گوییم و سنگ کوچکی را بر می دارد که صدایش را در آب امتحان کند. کارِ درستی نیست اما مانعش نمی شوم. با تکه سنگِ او که چاه پر نمی شود. اصلا پر می شود فدای سرش. فرهاد برای شیرین کوه می کند من نمی توانم برای او یک چاه بکنم؟ هوا که کم کم تاریک می شود سرپوش سیمانی چاه را می گذارم و تمام راه برگشت از چاه های تاریکی که بوی ترس و مرگ می دهند می گویم. از جنازه های پوسیده ی مقتولان بیگناه. از ترس دستش را حلقه می کند دور کمرم. این صحنه ها را دوست دارم. سرش را که روی شانه ام می گذارد بیشتر. از صفحه ی حوادث روزنامه ها می گویم و از داستان هایی که به چاه ها ختم می شوند تا گرمای دست هایش بیشتر روی تنم باشد. دستی شانه هایم را تکان می دهد. می گوید که از سوپر مارکت سر کوچه برای صبحانه پنیر بگیرم. پرده ها را کنار می زند و می گوید که بچه ها مدرسه شان دیر شده. زن ها هیچ وقت آن چیزی نیستند که در خواب می بینیم!

چیکار کردی؟ چند شدی؟ چی شد فلانی؟ قبول شدی؟

لرزش های متوالی گوشی روی سطح چوبی میز بیدارم می کند. الو ... الو و صدای بوق اشغال. گوشی در دست به خواب می روم. دوباره می لرزد و بیدار می شوم. الو ... الو. باز هم تماس قطع می شود. پلک هایم را به زور باز می کنم. تصویر صفحه ی موبایل هنوز واضح نیست. پلک هایم را تا جایی که می توانم بالا می کشم. دوازده تماس ناموفق. از چهار پنج از شش نفر. گوشی ای که در هفته لیست تماس هایش به چهار تا هم نمی رسد در یک ساعت شش تماس مختلف را نشان می دهد. باید اتفاق مهمی افتاده باشد. پتو را کنار می زنم و هاج و واج به شماره ها نگاه می کنم که گوشی تلفن داخل هال زنگ می خورد. برادرم است. می گوید که جواب های کنکور ارشد هر دوتایمان را از سایت سنجش بگیرم. نمی خواهم دل آزرده شود پس نمی گویم که آخر تو که می دانی هیچ کداممان دست به کتاب نبرده ایم پس این هیجانت دیگر چیست. کامپیوتر را روشن می کنم. سایت بالا نمی آید. بی خیال می شوم و دوباره می گیرم می خوابم. صدای اعصاب خرد کن تلفن دوباره بلند می شود.
- الو. الو. سلام. چیکار کردی؟
صدایش می لرزد.
- سلام . خوبی . چه خبر؟ چی شد بالاخره خبری از ما گرفتی؟
صدایش هنوز می لرزد.
- اول بگو ببینم چیکار کردی؟
خودم را می زنم به نفهمی. به همان کوچه ای که اسمش را گذاشته اند «علی چپ»!
- چی رو چیکار کردم؟ اتفاقی افتاده؟ خدا بد نده.
با صدایی که پر از خشم و نفرت سرپوشیده است می گوید:
- بابا کنکور ارشد رو می گم. قبول شدی؟
خودم می دانم قبول نمی شوم. کسی که دو سال از درس و دانشگاه بریده باشد و هیچ انگیزه ای برای ادامه تحصیل نداشته باشد و تازه دستش هم به کتاب نخورده باشد تکلیفش مشخص است. با این وجود دوباره سر به سرش می گذارم. سر به سر گذاشتنِ آدم های فضول و حسود و خبر بیار و خبر ببر در این چنین لحظاتی به شدت عقده های آدم را خالی می کند.
- مگه اومده؟ نه! حالا بعدا می بینم.
- پسر تو چقدر خونسردی. شماره داوطلبیت رو بده خودم نیگا می کنم.
- (یکی نیست به این مرتیکه بگه که آخه تو بچه ت از من بزرگتره. چیکار به من داری؟) گمش کردم نمی دونم کجاست! حالا پیداش می کنم.
- خب حتما نیگا کردی بهم زنگ بزن.
بالاخره گورش را گم می کند و می رود پی کارش.
گوشی تلفن را هنوز سر جایش نگذاشته ام گوشی موبایلم زنگ می خورد. یکی از هم کلاسی های بدجنس و کنه ی دوران دبیرستانم است. بر نمی دارم. تلفن را هم از پریز می کشم. سرم را می گذارم روی بالش. اینبار خوابم نمی برد.
یک هفته ی سخت در پیش است. باید هی به این و آن پاسخ بدهی که نه امسال نه. ان شاء الله سال بعد و آن ها هی بگویند که چرا. تو حیفی. استعداد داری. امکاناتم که الحمد لله داری. جوونم که هستی. زن و بچه هم که نداری. مرض داری نمیخونی و از زندگی سختشان در گذشته ای دور می گویند و این که چرا خودشان درس نخوانده و دانشگاه نرفته اند و می خواهند به آدم ثابت کنند که بی عرضه و بی اراده است و هزار موعظه و نصیحت دیگر. به این فکر می کنم که بیشترشان حتی دوست ندارند سر به تنم باشد چه برسد به این که تحصیلاتی داشته باشم و کاره ای بشوم. بعضی هایشان که روان پریشند و دنبال سنگ صبوری برای دردِ دل کردن هستند. بعضی هایشان هم که عقده ی نصیحت کردن دارند.
گوشیم را دوباره روشن می کنم. هفت پیامکِ جدید. دو تایش تکراریست. چیکار کردی؟ چند شدی؟ چی شد فلانی؟ قبول شدی؟ ارشد رو زدن می دونی؟ من قبول نشدم تو چی؟ هیچ کدام را جواب نمی دهم.
کامپیوتر را روشن می کنم. باز هم بالا نمی آید. به سرم می زند که با فیلتر شکن و تغییر آی پی بازش کنم. جالب این که باز می شود. نه این که سایت فیلتر شده باشد بالا نمی آمد. اما خودم ذوق زده می شوم که سایت بالا آمده. با خودم می گویم که اگر کافی نت داشتم با این روش حالا می توانستم کلی پول به جیب بزنم. کافی نت چی ها که از این روش ها بلد نیستند. جوان هایی که جیبشان خالیست همیشه از این فکرها به سرشان می زند. بالاخره کپی کارت ورود به جلسه ی خودم و داداشم را با هزار بدبختی پیدا می کنم. مشخصات را وارد می کنم و بله. هیچ کداممان حتی لبِ مرز هم نیستیم. رتبه ی داداشم را با پیامک می فرستم. پیامکی که برمی گردد بوی لاشه ی خنده ی پوسیده ای می دهد. تلفن دوباره زنگ می خورد. شماره اش ناشناس است. بر می دارم.
- الو. سلام . خودتی؟ چیکار کردی؟
از قبول نشدنم که خیالش تخت می شود دیگر احوال خانواده را نمی پرسد و قطع می کند می رود پی کارش.
تا شب چند نفر دیگر زنگ می زنند تا خیالشان تخت شود که قبول نشده ام.
حالا نوبت کسانی شده که زنگ می زنند تا از قبول شدن خودشان و کسانشان خبر بدهند و بعد می شود نوبت کسانی که زنگ بزنند و دلِ پدر را به درد بیاورند که چرا بچه هایمان درس نمی خوانند و مثل بچه های مردم نیستند و بعد نوبت پدر است که به این فکر کند که چرا بچه هایش دیگر باعث افتخارش نیستند و بعد نوبت مادر است که حرص قبول نشدنمان را بگذارد روی تل انباری از غصه های روزمره اش.
این وسط کسی نیست بگوید که مگر این بدبخت بیچاره ها با لیسانسشان چه غلطی کرده اند که با فوق لیسانسشان بیشتر بکنند. چه خیری از این شانزده هفده سال تحصیلشان دیده اند که دو سال دیگر بیشترش را ببینند یا این که مگر چه گناه بزرگی مرتکب شده اند که دیگر نمی خواهند تن به درس خواندن و آرزوهای شما بدهند . آن ها هیچ وقت نمی فهمند که این دو سال سربازی اجباری هر لحظه سایه ی سنگینش روی سرمان است و دستمان به هیچ کاری نمی رود.
گوشیم را از روی کیس کامپیوتر بر می دارم که ساعت را نگاه کنم. چهار تماس ناموفق. سه پیامک جدید. کاش آنقدر تحملم بالا بود که با یک لبخند ساده تمام این ها را نادیده بگیرم.

آینده و ترسِ از نابودی!

بالا نوشت: این نوشته مقاله ی علمی - پژوهشی نیست.

«دانشمندانِ آینده نگر» بر این باورند که در آینده ای نه چندان دور، بشر بخشِ بسیار بزرگی از زندگیش را در «دنیایی مجازی» سپری خواهد کرد. ارتباطات مجازی، تحصیلات مجازی، کارِ مجازی و در یک کلمه زندگی ای متفاوت در دنیایی که وجود خارجی ندارد. دنیایی که معادلات آن بسیار متفاوت از معادلات کنونی خواهد بود. در چنین دنیایی، خنده دار نخواهد بود اگر «خاطرات واقعی» و «خاطرات مجازی»، که در دنیایی شبیه سازی شده شکل گرفته است، در هم بیامیزد. به احتمال زیاد دنیای جدیدی که در آینده در آن زندگی خواهیم کرد قبل از آن که در کرات دیگر شکل بگیرد در همین کره ی زمین و در همین شبکه های مجازی ای که بشر دست به آفرینش آن ها زده است شکل خواهد گرفت. در نگاه اول این چنین دنیایی اگر سراسر صلح و صفا هم نباشد بسیار زیباتر از دنیایی است با جنگ های جهانی بزرگ. اما هستند کسانی هم که آنقدر به آینده ی دنیا خوشبین نیستند.

بشرِ اولیه بعد از آن که از تطبیق شرایط زندگی خویش با محیط به تنگ آمد، دست به تغییر محیط اطرافش زد و آفرینشش را آغاز کرد تا جایی که زندگی بشر از غارها و کوه پایه ها به کلان شهرها و دنیا های مجازی برسد. بله. در آینده ای نه چندان دور بشر در دنیایی که خودش با اندیشه اش خواهد ساخت زندگی خواهد کرد و مطمئن باشید که فکری هم برای برطرف کردن نیازهای مادی اش خواهد کرد. این دانشمندان بر این باورند که بشر در آینده از تکنولوژی هایی برای افزایش توانایی های ژنتیکی خود سود خواهد برد. شاید با افزودن سخت افزارها و نرم افزارهایی به انسان ها توانایی هایی خاص را هم در او ایجاد کنند. مثلا به جای پنج حسی که در مواجهه به طبیعت از آن استفاده می کنیم از حس های دیگری هم بهره مند شویم. مسلما بالا بردن قدرت حافظه و قدرت پردازش یکی از همین توانایی ها خواهد بود. شگفت انگیز خواهد بود که انسان ها تبدیل به انسان-روبوت هایی بشوند با توانایی هایی خارق العاده و هیجان انگیز. انسان هایی نامیرا.

اما چیزی که در این میان ذهن هر کسی را به خودش مشغول می کند درکِ دنیایی ست که پیش رو خواهیم داشت. انسان هایی که با غبطه به پروازِ پرندگان، هواپیماها را ساختند شاید ابتدایی ترین آرزوهایشان را فراموش کردند. آسایش و آرامش و لذتِ پرواز. آن چه ما را بیشتر از هر چیزی از گسترش تکنولوژی می ترساند جایگزین شدنِ اندیشه ها و لذت هاییست که به قیمت نابودی زندگی برای نوع بشر تمام شود. قدرت طلبی های بی حد و حصر. لذت نابود کردن. مثلِ همان حسی که در ساحل دریا از ویران کردن خانه های شنی به بچه ها دست می دهد. بدون تردید تاریخ با این ترس ها هرگز بیگانه نبوده است. بعد از ساختن بمب های اتمی و هیدروژنی ترس از گسترش تکنولوژی و پیشرفت علم بسیار بیشتر از قبل شد. اینجاست که پیشرفت علم و تکنولوژی آن قدرها هم خوشایند به نظر نمی رسد. آن طور که دانشمندان می گویند شاید یک اشتباه در علم زیست شناسی و تکثیر گونه های خاصی از ویروس ها و عدم توانایی در کنترل زاد و ولد آن ها منجر به نابودی حیات در سراسر زمین بشود یا شاید قدرت گرفتن روبات های دست ساز انسان ها را به بردگی بکشد. در چند دهه ی اخیر بزرگترین خطری که از دید دانشمندان زمین را با یک خطر جدی روبر خواهد کرد تغییرات شدید آب وهوایی است. تغییراتی که به احتمال بسیار زیاد پیشرفت تکنولوژی در آن تاثیر بسزایی داشته است. البته بخش عمده ای هم از این واهمه از آینده به ترسِ از پیشرفت علم و تکنولوژی مرتبط نمی شود. ترسِ از طبیعت است و ترسِ از انسان. حتی اگر با ساختن فیلم های سینمایی عده ای بخواهد انسان ها را در برابر حوادث طبیعی و موجودات فضایی متحد کنند باز هم بی گمان بیشتر از هر چیزِ دیگری انسان مرعوب هم نوع خویش خواهد بود.

«ریزعلی خواجوی» ها را چه شد؟

ایثارگر. فداکار. جانفشان. از خود گذشته. کلماتی که کتاب ها، روزنامه ها، شبکه های تلویزیونی و ماهواره ای و هرچه دهانِ باز و دستِ دراز است می خواهد به زور بر سینه و بر دوش و به پیشانی مردمی بچسپاند که این همه نیستند. کلماتی که کتاب های درسی پایه ی ابتدایی هم می خواهد در کله ی بچه هایی بچپاند که هنوز مرددند بین فین کردن یا داخل کشیدن خلطِ بینی شان.
اتفاقی که چند سالِ پیش در چند ده کیلومتری شهرمان رخ داده است را با نهایتِ تاسف و شرمندگی برایتان بازگو می کنم تا فداکاری این همه جانفشانِ وطنی را به خوبی لمس کنید. همان فداکارترین مردم دنیا را می گویم. خودمان. جاده ای که از شهرِ ما می گذرد یکی از پر ترددترین جاده های غربِ کشور است. جاده ای که اگر به پلاک های ماشین های عبوری اش نگاه کنید شماره های مخصوصِ بیشترِ استان ها و شهرهای ایران را در بینِ آن ها خواهید دید. گویا کامیونی بعد از واژگون شدنش در کنار جاده و پرت شدنِ راننده اش یک غلتِ اضافی می خورد و دستِ راننده زیرِ کامیون می ماند. آن طور که شاهدانِ عینی می گویند صدها ماشین، کنارِ جاده توقف می کنند و کنجکاوانه به این صحنه نگاه می کنند اما با دیدنِ لاستیکِ شعله ورِ ماشین هیچ کس به صحنه نزدیک نمی شود. می گویند که راننده گریه کنان فریاد می زده که دستش را قطع کنند و بیرونش بیاورند اما هیچ کس شهامت نزدیک شدن نداشته. همه ی آن چند صد نفری که در آن نیم ساعت آن جا می مانند از ترسِ انفجار از کامیون فاصله می گیرند. راننده در برابر چشمان همه ی آن ها آتش می گیرد و خاکستر می شود و آن ها تنها پنجه هایشان را قفل می کنند و گریه می کنند. بعد از تمام شدنِ ماجرا تقریبا بیشتر شاهدان بر این باور بوده اند که امکانِ نجات دادن راننده در یک ربع اول کاملا وجود داشته چون آتش بعد از یک ربع سراسرِ ماشین را پوشانده بوده. اما از میان آن همه راننده و مسافر حتی یک پترس وجود نداشت. یک ریزعلی خواجوی نبود. حالا شما به همه ی آن ها این حق را بدهید که تنها نگاه کنند و با گوشی هایشان شماره های اورژانس و پلیس را بگیرند اما به این هم فکر کنید که همه ی آن ها در خیال خود ایثارگرترین و فداکارترین مردمِ دنیا هستند! بعضی وقت ها مشت نمونه ی خروار نیست. امیدوارم همین باشد.

تیر هوایی!

سایشِ لنگه های چوبیِ در شریف را به خودش آورد. از تنها روزنه ی پنجره ی با حلبی پوشانده شده ، کفش های فرشاد طول حیاط را طی می کرد و به زیر زمین می آمد. در را از پشت برایش باز کرد. صورت خونینِ فرشاد را که دید دستش سست شد و کتابش افتاد. فرشاد گفت باید فرار کنیم. به تو هم رحم نمی کند. خان به هیچ کس رحم نمی کند. حتی به تو که پسرش باشی.

زخم های فرشاد را که می بستم چهار ستون بدنم می لرزید. باندهایی را که از اتاق برداشته بودم دور سرش پیچیدم. زخم های گردنش را هم با روسری ای که مادرش در بقچه ی نان و پنیرش گذاشته بود بستم. از سرما می لرزید. دستِ چپش زیر شکنجه در رفته بود. پیراهنم را نصفه نیمه دور شانه هایش پیچیدم. بقچه را تکه تکه کردم و مثل شالی دور کتف و گردنش گره زدم. دست هایش را که جا انداختم فقط چشم هایش داد می کشید. گفت او را بگذارم و فرار کنم. دست هایش را بوسیدم و پیشانیش را خشک کردم. گفت که تفنگم را بردارم و خلاصش کنم. خندیدم و گفتم تا شریفش هست غم نداشته باشد. دستش را که حلقه می کردم دور گردنش، قسم خوردم که روستا را از شر پدر خلاص کنم.

هنوز فحش هایشان به هنگام شکنجه در گوشم می پیچید که سررسیدند. از لای تخته سنگ ها می دیدمشان. شریف می گفت هشت نفرند. رد خون را آمده بودند تا ویرانه های قلعه ی نادر. خان تفنگش را با یک دست گرفته بود و افسار اسبش را با دست دیگر. تیر هوایی که در کرد اسبش روی دو پا ایستاد و شیهه کشید. جلوتر از همه ایستاده بود. داد می زد که اول من را می کشد تا نوچه هایش بدانند که با رعیت جماعت نمی شود تا کرد. بعد شریف را می کشد تا رعیت بدانند که پاسخِ خان به خیانت گلوله است حتی اگر پسرش باشد.

چوپان هایی که گوسفندهای خان را به چرا می برند نی و چوبدستی سلاحشان نیست. چوپان بودن خودش در دستگاه خان منصب بالایی ست. چوپان برای خودش کسی ست. تفنگ دارد. ابهت دارد. اما انگار تمام چوپان های دنیا فاصله ای تا پیغمبر شدن ندارند. از آن طرف صخره ها چوپان آبادی تفنگش را به سمت خان نشانه رفته است.

خان افتاده بود روی زمین. هر هشت نفر مثلِ بچه های سه چهار ساله ای که پدرشان بمیرد بدون تکلیف بالای سرش ایستاده اند. آبادی از صدای تیر بیدار می شود. از مرگ فرشاد می گویند. از انتقام خان. از گلوله ای که از سینه ی شریف گذشته. خان آن طرفِ تپه در ذهن هیچ کس نمی میرد. چوپان هاج و واج به اطراف نگاه می کند. شریف تیر هوایی در می کند. آفتاب که غروب می کند روستا از پشت کوه بالا می آید.

هر روز که پدر نوچه هایش را دور خودش جمع می کند ساعت ها از روزنه ی همین پنجره ی حلبی گرفته شده از دور به آن ها نگاه می کنم و از این که نمی توانم برای آبادی کاری بکنم از خانه بیرون می زنم و روی صخره های روبروی آبادی پاهایم را بغل می کنم و برای کشتن پدر داستان می بافم. هر روز روی این تپه ها چوپان خشمگینی، آموزگار و پزشک غریبه ای و یا داماد عاشقی که با خان لج افتاده است پدر را از پای در می آورد. اما پسرِ خان تنها کارش تیر هوایی در کردن است. سراییدن داستان برای مردمی که نامه هایشان را میرزا می خواند مثل در کردن همان تیر هوایی آخر داستان است!

من روستایی نویسی هستم با زبانِ نامادری!

ناگزیرم از روستایی نوشتن. من با ترافیکِ لس آنجلس بیگانه ام پس نمی توانم از نابودیِ زمان پشت چراغ های قرمز بنویسم. من که در تمامِ عمرم تنها دو بار سوارِ هواپیما شده ام و منتظرِ آمدنِ هیچ مهمانی از آن طرفِ مرزها نیستم، گرد و غبارهای آتش فشانِ ایسلند ذهنم را به خودش مشغول نمی کند. در چند صد کیلومتری این جا هیچ ریلِ راه آهنی وجود ندارد پس برایِ من نوشتن شعر و تصویر سازیِ یک دیدارعاشقانه در ایستگاهِ راه آهن، مسخره کردن کسی جز خودم نیست. پس از هیچ کدامشان نمی نویسم. این جا نوشتن از خیلی چیزها هم به سختی شکستن یک تابوست. تو نخواهی توانست در فرهنگی که به هنگام جفتگیری دو لاک پشت در یک برنامه ی تلویزیونی همه سرخ می شوند و کله هایشان را بر می گردانند به سادگی از مشکلات پنهانِ روابط زناشویی بنویسی. برای ما که تکرارِ چند باره ی کلمه ی «تجاوز» در تلویزیون کانال را عوض میکند، گفتن و نوشتنِ بسیاری از چیزها سخت و دشوار است. نمی شود یک مذهب را بی پرده نقد کنی وقتی که همه ی اطرافیانت شالوده ی زندگیشان بر دین بنا شده است. چاره ای نیست از روستایی نوشتن. ما هنوز شهری نشده ایم. بچه که بودیم از شهر که به روستا می رفتیم احساسِ آزادی می کردیم اما بزرگ تر که شدیم تازه فهمیدیم که اسمِ تمام خیابان هایی که از روستاها به شهر می رسند آزادی است. از پنجره بیرون را نگاه می کنم. من در کافه ای در فرانسه نیستم. نوشیدنی مورد علاقه ی من هم قهوه نیست و هیچ آدم تحصیلکرده ای هم در اطرافم نمی بینم. به من این حق را بدهید از بحثی که میانِ چند روشنفکرِ سیگارِ کوبایی به دست که در یک کافه ی روشنفکری سر می گیرد ننویسم و از استکان های قهوه ای نگویم که بی دلیل دسته هایشان رو به روی هم است. من می توانم از همسایه ی دیوار به دیوارمان بنویسم که لباس های کهنه ای را به تن کرده و با صدایِ بلند زنش را امر و نهی می کند. در حالی که کاروانی از بچه به دنبالش راه افتاده اند که وسایلی که در دستشان دارند نشان می دهد که می خواهند برای کندن «شنگ»، «گیلاخه»، «کنگر»، «پونه» و یا «قارچ» به دشت و کوه بزنند. من یک روستایی هستم با قلمی که ناچار است روستایی بنویسد. بر من خرده مگیر.
خرده مگیر که چرا قلمم را گریس نمی زنم. چاره ای نیست. من در ذهنم با زبانِ مادریم روان و سیال می اندیشم. اما انگشت هایم رویِ کیبورد همیشه پر از تردیدند. از این که نکند کلماتی را به زبانی که می نویسم تحت اللفظی ترجمه کرده باشم. از این که اصطلاحات را اشتباها معادل سازی نکنم. گاه یک زبان با یک فرهنگ سازگاری ندارند. هر زبانِ مادری ای در بطن یک فرهنگِ مادری رشد می کند. کلماتش از بطن آن فرهنگ می جوشند. جملاتش در بطن آن فرهنگ شکل می گیرند. چاره ای نیست از با زبانِ نامادری نوشتن. من زبانِ مادریم را نمی توانم روی کاغذ بیاورم. از بکارگیری کلمات و اصطلاحاتِ غیر استاندارد شده ی زبانِ محلیم می ترسم. از خوانده نشدنشان، از جدی نگرفتنشان و از احساسِ ناتوانیم خجالت می کشم. بر من خرده مگیر.

خوشکلترین هم کلاسی!

بالا نوشت: این شخصیت ترکیبی ست بسیار ناقص – در حد یک پست وبلاگی - از چند شخصیتِ دوران دانشجوییم که لزوما همکلاسیم نبوده اند اما از دید من ویژگی های بسیار مشترکی داشتند.

با چهره ای همیشه در هم و گرفته، رفتاری سرد و زننده، بیانی دل نچسپ و ناگیرا و شخصیتی آرام و مرموز هر روز مسیرِ بین دانشکده و کتابخانه و بوفه و سالن غذاخوری را در ساعاتِ بیکاریش می آمد و می رفت. از آن دسته آدم هایی نبود که به سادگی از کنارشان بگذری و در بود و نبودشان تفاوتی نباشد. به شدت بودنش تاثیرگذار بود. گاه عذاب آور و همیشه تامل برانگیز. یک جور ناامیدیِ سرگردان که حجمی از اندوه در فضای اطرافش به سرعت منتشر می شد. ناخواسته به محض دیدنش راهم را کج می کردم و بعضا حتی سعی می کردم تا جایی که ممکن است از او فاصله بگیرم. بعدها فهمیدم که این تنها واکنشِ فردیِ من نیست. روزهایی که کارِ بخصوصی با کسی داشت به شدت به پروپاچه اش می پیچید و روزهایی که احساس نیازی به کسی پیدا نمی کرد سرش را پایین می انداخت و هیچ کداممان را آدم هم حساب نمی کرد. در دوران دانشجویی همیشه بعد از بازگشت از تعطیلاتِ بینِ دو ترم و تطیلاتِ نوروز و تابستان که بچه ها مدتی همدیگر را نمی دیدند، دو سه روزی را باید صرفِ روبوسی و در آغوش گرفتن و احوال پرسی های خصوصی می کردیم. در تمام آن هشت نه ترمی که هم دوره بودیم حتی یک بار هم به یاد ندارم که بعد از این تعطیلات، واکنشِ صمیمی ای از او دیده باشم. در دانشکده های فنی مثل دانشکده ی ما تا دلت بخواهد آدمِ خشک و سرد پیدا می شود اما این نمونه یک نمونه ی منحصر به فرد بود که مدت ها تحلیلِ شخصیتش ذهنم را به خودش مشغول کرده بود. در دوره ای کوتاه سعی کردم ارتباط نزدیکی با او برقرار کنم. آدم سر به زیر و اهل درس و مشقی بود. نه اهل دود و دم و رفیق بازی و دختر بازی بود و نه علاقه ای به مطالعه ی غیردرسی و ورزش و اردوی دانشجویی رفتن و نشریه ی دانشجویی درآوردن و سیاسی کاری های معمول دانشجویی داشت. سرش توی لاکِ خودش بود و حتی با هم اتاقی هایش در خوابگاه زیاد نمی جوشید. نمی دانم شاید گرمایِ ویژه ی بالایی داشت چون بالاخره مگر می شود آدم چهار پنج ماه تمام، هر شب با یک عده سر یک سفره بنشیند و در یک اتاق سه در چهار هم نفس و هم قفس باشد اما یک دوستی ساده هم نداشته باشد. مدتی از سر کنجکاوی تصمیم گرفتم از در دوستی وارد شوم. سلام و احوال پرسی گرمی با او می کردم و در سرویس خوابگاه بغل دستش می نشستم و بعضا در دانشکده، قبل از آمدن اساتید لم می دادیم به شوفاژ و گپ می زدیم. بعد از مدتی به نتایج عجیبی رسیدم. شاید باور نکنید اما کاملا تصویری معکوس از خودش نسبت به آن چه که بود را در ذهنش ساخته و پرداخته بود. من هم در بعضی موارد اشتباه کرده بودم. برخلاف آن چه فکر می کردم به شدت ذهنش درگیرِ مسائل خصوصی دخترهای کلاس و دانشکده بود. حتی بعد از چند ترم فهمیدم که عاشق یکی از هم کلاسی هایمان بوده! شاید هم کلاسی های دیگرم بعد از فارغ التحصیلی شان هم هیچ وقت نفهمیده باشند که هم کلاسی ای داشته اند که در واقع خودش را جزء روشن فکرترین، باهوش ترین، خوش قیافه ترین، مطلع ترین و مترقی ترین دانشجویان دانشگاه در تمام حوزه ها می دانسته. فراموش نمی کنم که در سالن غذاخوری دانشگاه، نشسته بودیم که ناگهان دست از غذا کشید و با یک جور احساس ندامت به من گفت که عذاب وجدان بزرگی را تحمل می کند چون فکر می کند که در دانشکده ظلم بزرگی در حق چند دختر انجام داده است. گفت که همیشه به آن ها نگاه می کرده و گاه با آن ها حرف می زده اما با دوری گرفتن از آن ها دچارِ شکست عشقی شان می کرده! شما اگر او را می شناختید حتما صدای خنده تان توجه آشپزهای غذاخوری را هم به خودش جلب می کرد که گوششان از خنده ها و شلوغی های معمول پر است اما من به هیچ وجه نخندیدم. جالب تر این که یک بار در جوابِ شوخیِ یکی از دوستانمان که به او گفته بود که تو بسیار زیبا هستی و با لفظِ خوشکلترین همکلاسی! خطابش کرده بود با جدیتی باور نکردنی در پاسخ گفته بود که نه فلانی این طوریام که می گن نیست! در تمامِ آن سال ها جدا از این مدتِ کوتاه جز از پروژه های هفتگی و پرسیدنِ سوال هایی که خودش هم جوابش را می دانست هیچ سخنی رد و بدل نکرده بودیم. می پرسید فلانی به نظرت چهارشنبه امتحانِ «مدار منطقی» داریم و من از سوالش می فهمیدم که بله امتحانِ «مدار منطقی» داریم و بدون آن که اطلاعی داشته باشم با یقینی کامل حرفش را تایید می کردم و همیشه هم درست در می آمد. می گفت فلانی به نظرت فلان همکلاسی مان پروژه ی این هفته را انجام داده و من از سوالش می فهمیدم که هم خودش پروژه را انجام داده و هم آن همکلاسیِ مذکور. بعد از مدت ها امشب خاطره اش در ذهنم زنده شد. احساس می کنم بعد از سال ها جوابِ سوالم را گرفته ام. همه ی ما با شخصیتی که در ذهنمان می سازیم فاصله های بسیار داریم و آن دوستمان به این علت انگشت نما بود که فاصله اش با خودش اندکی بیشتر از حد معمول بود! شاید ترسوتر و نازیباتر و کم هوش تر از آن چیزی که هستیم باشیم و شاید هم بالعکس. یک نوع خود شیفتگی بیش از حد. یک نوع خود کم بینی بیش از حد.

پ.ن 1: عنوان پست را گذاشتم «خوشکلترین همکلاسی». تا اگر احیانا یکی از «مهندس ترین» دوستانِ هم دوره ایم این متن را خواند به یاد آن روزها که به این اتفاق می خندیدیم لبخندی بر لبانش بنشیند. البته اگر هنوز مثل آن روزها پرجوش و پرخروش مانده باشند! پ.ن 2: از تصویر کردنِ اتفاقاتی که گمان می کردم در آن ناخواسته تخریبِ شخصیتی ای رخ بدهد صرف نظر کردم. بعد از تمام شدنِ پست، از انتخاب شیوه ی روایتم پشیمان شدم.

یک پایانِ تلخ، گاه آغازِ یک تلخیِ بی پایان تر و تلخ تر است!

منم اتفاقا همون شب اون جا بودم. بابای دخترِ بود. مادرشم بود. برادرا و خواهراشم بودن. اومد خیلی مودبانه نشست و گفت خانمم گلم شما به دردِ همدیگه نمی خورید. نه قیافه تون به هم می خوره، نه سطحِ خونواده هاتون، نه فرهنگتون، نه زبانتون. نه تحصیلاتتون. محل زندگی خونواده هاتون هم از هم دوره. اگه یه چند روزیم هم صحبت شدید دلیلی نداره مطمئن بشید که همدیگه رو خوب شناختید و آشنایی کافی دارید. همین طور رک و پوست کنده داشت ادامه می داد که دخترِ از کوره در رفت. پرید وسطِ حرفش و با گستاخی خجالت آوری گفت ایناش به خودمون ربط داره. ما همه چی رو میدونیم. پیه همه چی رو هم به تنمون مالیدیم. اصل خواستنه که ما هم دیگه رو می خوایم.

من بودم دیگه ادامه نمی دادم اما بیچاره با این که خورده بود تو برجکش اما از سرِ دلسوزی روشو کرد به طرفِ پدر و مادرِ عروس و گفت ما با هم یه نسبت فامیلی داریم و به رسمِ وظیفه اومدیم و گفتیم. دلش آروم نگرفت و دوباره گفت دخترم عزیزم تو باید به شغلش به شخصیتش به همه چیزش فکر کنی. ازدواج بازیِ پلی استیشن نیست که اگه پشیمون شدی خیلی راحت بک و آندو رو بزنی و بدونِ هیچ مشکلی خدایِ نکرده برگردی سرِ جایِ اولت.

اما اینا که حرفِ حساب حالیشون نمیشه. یکی گفت «حسودیش میشه دخترایِِ خودش رو دستش مونده و عروسیِ دخترایِ فامیل رو می بینه». یکی گفت «از ذاتِ کثیفشه. دختر به این خوبی. پسر به این خوبی. خیلی هم به هم میان. ایشالا خوشبخت بشن. تا کور شود هر آن کس نتواند دید». یکی گفت « خودش پدر داره. مادر داره. فلانی پا شده نطق می کنه». من اون لحظه بغل دستش نشسته بودم. روشو کرد طرفِ من و گفت می بینی. آدم رو دعوت می کنن نظر بده. وقتی هم نظرت رو می گی پشتِ سرت که هیچ، تو صورت آدم نگاه می کنن و هزارتا حرفِ ناجور می زنن. نیم ساعتی نشست و دیگه چیزی نگفت و مراسم که تموم شد همون طور مودبانه دستِ زن و بچه ش رو گرفت و رفت.

هشت نه ماهی از اون شب گذشته. عروس خانم پاشو کرده تویِ یه کفش که طلاق می خواد. آقا دامادم می گه درخواستِ طلاق بدید میام امضا می کنم. میگن که به هم نمی خورن. تازه فهمیدن که قیافه هاشون، خونواده هاشون، فرهنگشون، زبانشون، تحصیلاتشون و کلی چیزایِ دیگه شون به هم نمی خوره. ضمنا تازه به این نتیجه رسیدن که برایِ یه دقیقه هم که شده نمی تونن همدیگه رو تحمل کنن. پسرِ می گه غرورم شکسته. دخترِ می گه شناسنامه م جوهری شده. پدرِ می گه آبرومون رفت. مادرِ می گه تا ابد دخترمون باید تو خونه بپوسه. آدم یادِ اون جمله ی معروفِ فیلم «درباه ی الی» میافته که می گفت «یک پایانِ تلخ بهتر از یک تلخیِ بی پایانه». این جمله این جا اصلا صدق نمی کنه! تویِ یه جامعه ی سنتی بعضی وقتا یه پایانِ تلخ به یه تلخیِ بی پایان تر و تلخ تر اضافه می شه!  

چند روز پیش زنگ زد. گفت فلانی یادته. من می گفتم ازدواج اینجا چه بخوای چه نخوای سنتیه! منطقِ خودشو داره. حالام می گم. طلاق به این سادگیا نیست. عواقب داره. بهشون بگو. گفتم فلانی خودتو قاطی نکن. اینا اگه حرفِ حساب سرشون می شد که این آخرِ داستانشون نبود!

«دفترنمره» لوح محفوظ و کتابِ مقدس!

«دفترنمره» های لعنتی. «صد آفرین» ها و «هزار و سیصد آفرین» های مضحک. اوایل که اسامی را به ترتیبِ الفبا می نوشتند دفتر نمره برایِ ما فقط یک جور لیستِ حضور و غیابِ صد برگ بود. بیشتر می گفتند دفترِ حضور و غیاب نه دفترِ نمره! البته بعضی وقت ها یک نشانه هایی هم در آن می گذاشتند که مثلا بترسانندمان که کلاس را نگذاریم رویِ سرمان. علامت هایی که از یک خطِ تیره ی کوچک شروع می شد و چهارتایش مربع می شد و شش تایش که دیگر آخرِ دنیا بود مربعی بود با ضربدری در وسط. و بعد از اتمام یک دور از این سیکل شش تایی با خط کش چند بار می کوبیدند وسطِ دستمان و همه چیز ختمِ به خیر می شد. دفتر نمره ابهتی نداشت. دفتر نمره چیزی بودی مثل عکس سه شخصیتی روی تخته سیاه. در نبودنش هم کلاس همان روند خودش را طی می کرد. بعضی وقت ها که معلممان سرش به مشکلات خانواده و کار و بارش گرم بود و دفترنمره اش را یادش می رفت یکی از بچه های ردیفِ اول کلاس می رفت و می آوردش که در بودنش کلاس حالت رسمی به خودش بگیرد. بعضی روزها حتی لای آن هم باز نمی شد تا آن پیشنهادِ احمقانه رسید. مدیرِ مدرسه با آن قیافه ی مرموزش آمد و ما مثلِ یک گروهِ ارتشیِ آموزش دیده همزمان «بر پا» شدیم و مثلِ یک گروهِ کٌرِ با تجربه ی کلیسا آن جمله ی تکراریمان را سر دادیم که «سلام خسته نباشید به کلاسِ ما خوش آمدید». از آن لحظه به بعد دفترنمره شد مثل یک کتابِ مقدس و هرچه کتاب های مقدس در دنیا جنگ به پا کرده بودند دفتر نمره هم رسالت خود را برعهده گرفت و آرامش و دوستی هایِ ما را به هم زد. ترتیبِ اسامی دفترنمره ها دیگر الفبایی نبود. معدلِ نمره های هفتگی ملاک بود. همه ی این چرندیات از جلسه ی اولیا و مربیان و بخشنامه ها می آمد. همیشه از این مدیرهای لعنتی بدم می آمد. پدرم هم در مدرسه ای دیگر در پایینِ شهر مدیر بود. شاید به همین خاطر بعضی وقت ها از پدرم هم بدم می آمد. گفتند که نفرِ اول را مبصرش می کنند و کارتِ تشویقش می دهند و همین جا بود که بعضی هایمان که باهوش تر بودیم و عقده ای تر، مثلِ سگِ هار به جانِ همدیگر افتادیم. مدعی ها گروه تشکیل می دادند. مثل لات های محل که هر کدام برایِ خودشان نوچه هایی داشتند. این دفترنمره بود که سلامتِ دوستی هایِ پاکمان را به مخاطره انداخت. دفترنمره های نفرین شده.  فکر می کردیم هرچه اِسممان بالاتر باشد در آینده آدم هایِ بزرگتر و کلفت تری می شویم. معروف تر می شویم. پول دارتر می شویم. خوشبخت تر می شویم. این نکبتِ دفترنمره ها به خانواده ها هم سرایت کرد. خانواده ها ما را به خاطرِ کارت هایِ تشویقمان دوست داشتند و به تعداد هزار آفرین هایمان رویِ سرمان دست می کشیدند. آن روزها گذشتند و دفترهای نمره و کارنامه ها و کارت های هزار و چند صد آفرین هم یا گم شدند یا در بایگانیِ ادارات پوسیدند و یا ماندنشان آنقدر نیارزید که در بوق و کرنا می کردند. بزرگتر که شدیم دیدیم که دنیا دفترنمره ها را به چیزش هم نمی گیرد. بالاترهایی بودند که میوه فروشِ سرِ محل شدند و پایین ترهایی که بساز و بفروش و دکتر و مهندسِ آزاد. بالاترهایی بودند که آنقدر بالا رفتند که خودشان را هم پشتِ سر گذاشتند و پایین تر هایی بودند که آنقدر پایین رفتند که با هیچ طنابی بالا نخواهند آمد. احمقانه ترین دفترنمره ها آن هایی بود که به ترتیبِ نمره ی اخلاق و انظباط چیده می شدند! سالِ سوم ابتدایی به تعدادِ دانش آموزان، دفترنمره های کوچک چاپ کردند و اسمش را گذاشتند کارنامه های ماهانه! و هر ماه می بایست دفترنمره های کوچکمان را با خودمان به خانه می بردیم تا ماتحتش را امضا کنیم. می ترسیدیم. دروغ می گفتیم. کوچک نمایی و بزرگنمایی می کردیم. جعل می کردیم. آن دفترنمره ها شده بودند معلمِ چیزهایی که نباید به آن سادگی می آموختیم!

تغییرِ نشانه های ابرازِ احترام!

منم اتفاقا همون شب اون جا بودم. بابای دخترِ بود. مادرشم بود. برادرا و خواهراشم بودن. از راه که رسید خیلی مودبانه نشست و گفت خانمم گلم شما به دردِ همدیگه نمی خورید. نه قیافه تون به هم می خوره، نه سطحِ خونواده هاتون، نه فرهنگتون، نه زبانتون. نه تحصیلاتتون. محل زندگی خونواده هاتون هم از هم دوره. اینا مشکلات کوچکی نیستن. اگه یه چند روزیم هم صحبت شدید دلیلی نداره مطمئن بشید که همدیگه رو خوب شناختید و آشنایی کافی دارید. همین طور رک و پوست کنده داشت ادامه می داد که دخترِ از کوره در رفت. پرید وسطِ حرفش و با گستاخی خجالت آوری گفت ایناش به خودمون ربط داره. ما همه چی رو میدونیم. پیه همه چی رو هم به تنمون مالیدیم. اصل رو خواستنه که ما هم دیگه رو می خوایم.
من اگه بودم دیگه ادامه نمی دادم اما بیچاره با این که خورده بود تو برجکش اما از سرِ دلسوزی روشو کرد به طرفِ پدر و مادرِ عروس و گفت ما با هم یه نسبت فامیلی داریم و به رسمِ وظیفه اومدیم و گفتیم. دلش آروم نگرفت و دوباره گفت دخترم عزیزم تو باید به شغلش به شخصیتش به همه چیزش فکر کنی. ازدواج بازیِ پلی استیشن نیست که اگه پشیمون شدی خیلی راحت بک و آندو رو بزنی و بدونِ هیچ مشکلی خدایِ نکرده برگردی سرِ جایِ اول.
اما اینا که حرفِ حساب حالیشون نمیشه. یکی گفت «حسودیش میشه دخترایِِ خودش رو دستش مونده و عروسیِ دخترایِ فامیل رو می بینه». یکی گفت «از ذاتِ کثیفشه. دختر به این خوبی. پسر به این خوبی. خیلی هم به هم میان. ایشالا خوشبخت بشن. تا کور شود هر آن کس نتواند دید». یکی گفت « خودش پدر داره. مادر داره. فلانی پا شده نطق می کنه». من اون لحظه بغل دستش نشسته بودم. روشو کرد طرفِ من و گفت می بینی. آدم رو دعوت می کنن نظر بده. وقتی هم نظرت رو می گی پشتِ سرت که هیچ، تو صورت آدم نگاه می کنن و هزارتا حرفِ ناجور می زنن. نیم ساعتی نشست و دیگه چیزی نگفت و مراسم که تموم شد همون طور مودبانه دستِ زن و بچه ش رو گرفت و رفت.
هشت نه ماهی از اون شب گذشته. عروس خانم پاشو کرده تویِ یه کفش که طلاق می خواد. آقا دامادم می گه شما درخواستِ طلاق بدید میام امضا می کنم. میگن که به هم نمی خورن. تازه فهمیدن که قیافه هاشون، خونواده هاشون، فرهنگشون، زبانشون، تحصیلاتشون و کلی چیزایِ دیگه شون به هم نمی خوره. ضمنا تازه به این نتیجه رسیدن که برایِ یه دقیقه هم که شده نمی تونن همدیگه رو تحمل کنن. پسرِ می گه غرورم شکسته. دخترِ می گه شناسنامه م جوهری شده. پدرِ می گه آبرومون رفت. مادرِ می گه تا ابد دخترمون باید تو خونه بپوسه. آدم یادِ اون جمله ی معروفِ فیلم «درباه ی الی» میافته که می گفت «یه پایانِ تلخ بهتر از یک تلخیِ بی پایانه». این جمله این جا اصلا صدق نمی کنه! تویِ یه جامعه ی سنتی بعضی وقتا یه پایانِ تلخ به یه تلخیِ بی پایان تر و تلخ تر اضافه می شه!  
چند روز پیش زنگ زد. گفت فلانی یادته. من می گفتم ازدواج اینجا چه بخوای چه نخوای سنتیه! منطقِ خودشو داره. حالام می گم. طلاق به این سادگیا نیست. عواقب داره. بهشون بگو. گفتم فلانی خودتو قاطی نکن. اینا اگه حرفِ حساب سرشون می شد که این آخرِ داستانشون نبود!

90!

همین دو میلیون نفری که در نیمه شبِ یک روزِ غیرِ تعطیل، گوشی هایشان را بر می دارند و پاسخِ گزینه ی سوالی را به شماره ی مسابقه ی برنامه ی نود می فرستند را در نظر بگیر. از آن چند میلیون نفری هم که پایِ تلویزیون نشسته اند و تمامِ حواسشان به این است که بازیکنی که در تصویر نیست آفساید را پر کرده است یا نه و یادشان می رود پیامکشان را بفرستند هم بگذر و اصلا آن چند ده میلیون نفری هم که خوابشان را فدایِ فوتبالِ ایرانی و تلویزیون و سریال های شبِ فارسی وان (Farsi1) نمی کنند را به حساب نیاور.به این فکر کن که دو میلیون نفر در یک مسابقه ی تلویزیونی که احتمال برنده شدنشان حداکثر سه یا چهار در میلیون است شرکت کرده اند. اولین چیزی که به ذهنت می رسد باید این باشد که این مردم چقدر خوشبینند!حالا به این فکر کن که این دو میلیون نفر چند صد هفته است که این برنامه را می بینند و باز هم حوصله شان سر نمی رود! عجب برنامه ی جالبی یا عجب مردمِ با حوصله ای و یا عجب مملکت بی برنامه ای!؟ (لطفا این کلمه ی برنامه را سیاسی نکنید! مقصودم همان برنامه ی تلویزیونی ست)باورم نمی شود که چند ده هزار نفر در سراسرِ کشور بنشینند و به این فکر کنند که چه ابتکاری به خرج دهند که مثلا شکلِ 90 را به طرزِ دلپذیری طراحی و ترسیم کنند و چگونه عکسی از یک دروازه فوتبال را در حالتی هنری شکار کنند و کجا استادیومی، سوله ای و یا هر چیزِ نیمه کاره ی دیگری پیدا کنند و عقده ی اصلاح طلبیِ اجتماعیشان را خالی کنند و چه موسیقیِ متفاوتی بسازند و باور کنید باورم نمی شود! نمی توانم همه ی این استقبال را در گیراییِ برنامه ای ببینم که سال هاست آن قدر تصاویرِ تکراری و غیرِ حساسِ مربوط به داوری را نشان داده است که دیگر پیرزن ها و پیرمردهای روستاهای اطرافِ ما هم که به فوتبال می گفتند «توپان قار» از کارشناسانِ فرتوتِ برنامه کارشناس تر شده باشند. یعنی مصاحبه های مربیانِ بی سواد و سنتی و بی اخلاقِ فوتبالِ ما آن قدر جذاب است که دو میلیون نفر را پایِ تلویزیون میخ کند! یعنی جذابیتِ لیگِ فوتبالِ ما تا به این اندازه زیاد است که سایرِ ملل خبر ندارند! یعنی تا این اندازه علاقه به ورزش در کشورِ ما بنیادیست! برایِ من یکی که این همه باور کردنی نیست. شاید مهم ترین عاملش در تعدادِ جمعیتِ جوان و بیکاریست که این روزها کشورمان به خود می بیند. همان جمعیتی که در نمایشگاهِ کتاب این روزها جمع می شوند و راهروهایِ غرفه ها را راهپیمایی می کنند و به همدیگر نگاه می کنند و اندک پول تو جیبی شان را می دهند کتابِ مردانِ مریخی و زنانِ ونوسی و آئین دوستیابی و چگونه میلیاردر شویم می خرند و ساندویچشان را با عمو پورنگ می خورند و با صدا و سیما مصاحبه می کنند و می گویند که روزی دو ساعت مطالعه می کنند و هیچ کدامشان نه کتاب دوست دارند و نه مطالعه می کنند و من هم جزء همین حداقل دو میلیون نفرم! امروز می خواستم از انزوایِ سطلِ زباله یِ پلاستیکیِ رنگ و رو رفته ای که زیرِ روشوییِ توالتِ خانه مان فراموش شده بنویسم. مطلبِ کوتاهی هم در باره ی انقراضِ آفتابه ها در دوران معاصر داشتم. اما دیدم جذاب تر و بی ارزش تر از همه ی این ها نقدِ برنامه ی نود است. نه این که خودم از بیننده هایِ این برنامه نباشم. حالا اگر یک روز برنده شدم نرم افزارِ عادل فردوسی پور تعداد پیامک هایم را هم نشان می دهد!

Reload My Poem

در روزِ

Loading

…

عکسی در آغوشِ

Loading

…

مادری

Loading

…

بردار

عکسش را

بر

دار

Loading

…

مادری

Reload I

Reload My Poem

Loading

…

این زندگی تاریک

از کنار دیوار، کورمال کورمال خودم را به راهرو می رسانم. خم می شوم و راست و چپِ دمپایی ها را پیدا می کنم. بعد از تعمیراتِ آخرِ خانه کلیدِ برقِ توالت را سمت چپِ در کاشته اند اما هنوز دستم ناخودآگاه به سمتِ راستِ در خیز بر می دارد. همان جایی که تیزیِ خال جوشِ جوشکاریِ ناشیانه ای رویِ لبه ی در مانده است. دستگیره ی درِ توالت اندکی بالاتر از دستگیره ی بقیه ی درهای خانه است. آدم تا کور نشده باشد اینقدر به این چیزها فکر نمی کند. اوایل نیازی به روشن کردنِ برقِ توالت احساس نمی کردم اما چون نمی گذارند درب را از پشت ببندم احساس می کنم با روشن شدنِ چراغ، دیگر کسی به خودش اجازه نمی دهد واردِ توالت شود. آدم وقتی هیچ جا را نمی بیند هر لحظه این احساس با او هست که چشم هایی او را زیر نظر دارند. این کلید بر خلافِ تمامِ کلیدهایِ برق خانه وقتی که برجستگیش رو به بالا باشد روشن می شود. این را بابک چند باری برایم توضیح داده است. مدت هاست که هر چیزی را چند بار برایم توضیح می دهند. فکر می کنند آدمِ نابینا بخشی از مغزش را هم از دست می دهد. دیروز به امیر گفتم که برایم ساعتی پیدا کند که بشود با برجستگی هایش یا از صدایش فهمید که ساعت چند است. آخر همین پریشب وقتی که از خواب بیدار شدم نمی دانستم روز است یا شب. وقتی هم که داخلِ اتاقِ پذیرایی شدم و بلند بلند چند باری شمارش ساعت را پرسیدم شیدا با صدایی گرفته که تازه از خواب بیدار شده باشد گفت که آخر برایِ تو چه فرقی می کند که ساعت چند باشد. حق با شیدا بود اما از پاسخش دلم گرفت. چشم هایم که سالم بود شیدا عاشقِ چشم هایم بود. می گفت کمتر مردی در دنیا پیدا می شود که مژه هایی به زیباییِ مژه های من داشته باشد. اما وقتی که چشم هایت دیگر نمی بیند کسی از این ها حرف نمی زند. حتی شیدا. مادرم می گفت که شیدا مدت هاست که می خواهد از من جدا شود. اما برادرش گفته که با شناختی که از من دارد و می داند که من خودم را خواهم کشت، بهتر است مدتی منتظر بماند تا چتر شود رویِ دار و ندارم. چند ماهِ پیش بابک را صدا کردم که می خواهم یک گپِ خصوصی با او داشته باشم. اما بابک که فکر می کند نابینا حرفِ خصوصی سرش نمی شود همه چیز را مو به مو به مادر و پدرم گفته بود. من فقط مقداری سیانور می خواستم. از رگ زدن و دار زدن و قرص خوردن و جلویِ ماشین پریدن و ته چاه افتادن می ترسم. یکی از ترسِ محکوم شدنِ دیگران. یکی از ترسِ نمردن! فرض کن با وجودِ نابینا شدن فلج هم شده باشی. بابک همیشه می گوید که باید منتظر باشم. می گوید دنیا به شدت در حالِ پیشرفت است و شاید یک روز بتوانم دوباره بیناییم را به دست بیاورم. امیر هم همین را می گوید. فکر می کنم وقتی که من نیستم در غیابم این حرف ها را هماهنگ کرده اند. این روزها هیچ کلمه ای به اندازه ی «بینا دل» حالم را به هم نمی زند. آدم وقتی کور بشود بالاخره دلش هم کور می شود. چند وقت پیش که با مهدی تا سرِ کوچه رفته بودم عمو رحمان هم همان جا بود. فکر کنم بی مصرف ترین آدم هایِ این کوچه ما دو نفر باشیم. می گفت که چرا از این فرصت استفاده نمی کنم و قرآن را از بر نمی کنم. می گفت بیشترِ نابیناهایِ منطقه ی ما حافظ هستند. بازوی مهدی را فشار دادم تا مرا برگرداند. هر وقت بازوهایش را فشار می دهم خودش می داند که دلم نمی خواهد آن جا باشم. اینجا نه مدرسه ای هست که بروی و خطِ بریل یاد بگیری و نه کتاب هایِ مخصوصِ نابینایان را می شود پیدا کرد. حتی کتاب هایِ صوتی هم گیر نمی آید. برنامه های رادیو و تلویزیون هم که گوش های دیگری می خواهد. هر چند همه ی این ها هم که باشند دیگر رمقی برای هیچ کدامشان نیست. برادرِ شیدا خیلی خوب مرا می شناسد.

بادبادکی برایِ حَسَن

اسمش را جنون می گذاری یا هر چیزِ دیگر. همین که دست از کار کشیده ای و می خواهی چند ساعت برایِ خودت باشی سراغت می آید. در تنهایی ات با چیزی که نمی شناسی اش دست به یقه می شوی. مست نکرده، خودت را به بادِ مشت و لگدِ افکاری می سپاری تا در آرامشی طوفانی، از میکده ی تنهایی بیرونت کند. پشتت را به خاک برساند و پاهایش را بگذارد رویِ قفسه ی سینه ات. نفست که می گیرد بلند می شویی و جلویِ قفسه ی کتاب ها میخ می شوی.

چند روز مانده به نمایشگاهِ کتابِ تهران. این روزهایِ پر مشغله و این جیب های خالی و این جاده هایِ طولانی رمقی برای رفتن باقی نمی گذارد. بهترین کتابی که پارسال در نمایشگاه خریدم را بر می دارم و صفحه ی اولش را نگاه می کنم. «بادبادک باز» از «خالد حسینی». همان نویسنده ی بزرگِ افغان. تاریخِ خریدش را هم طبقِ عادت نوشته ام. 20/2/88. همان جا می نشینم و شروع می کنم به ورق زدن. جمله هایی که زیرشان خط کشیده ام و پاراگراف هایی که کنارشان علامت گذاشته ام را دوباره می خوانم. چند جایِ کتاب در حاشیه ی متن نوشته ام که «غافلگیر شدم» و خیلی خوب یادم هست که چرا غافلگیر شدم. بارها و بارها غافلگیر شدم. باورم نمی شد «حسن» برادرِ تنی «امیر» باشد و هر کسی از تغییرِ چهره ی پدرِ امیر جا می خورد. باورم نمی شد که در یک مسابقه ی فوتبال بازیکن ها نتوانند شورت بپوشند و بینِ دو نیمه ی بازی به جایِ این که خواننده ای آواز بخواند و رقاصی برقصد مراسمِ سنگسار اجرا بشود. هیچ جایِ دنیا باورشان نمی شود که کشوری «گَشتِ ریش» داشته باشد و این همه «آصفِ گوش خور» و من که در مرگِ بسیاری از بستگانمان حتی اشک به چشمم نیامده، برایِ حسن و علی و سهراب و افغانستان گریه کردم. حسن نمادِ افغانستانی ست در درونِ افغانستان. فَغانستان! حسن هزاره است و چشم هایش مغولی و دماغش پُخ و حتی پشتون هم نیست. حسنی که مولودِ یک خیانت است و مادرش با یک دسته آوازه خوان و دوره گرد، خیلی زود می رود و خیلی دیر بر می گردد. حسنی که برایِ اثباتِ دوستیش به امیر می گذارد که به او تجاوز کنند! و باز هم دستِ دوستیش را پس می زنند. حسنی که هوش دارد و مدرسه ندارد. حسنی که نمی دزدد و اقرار می کند که دزدیده است. حسنی که می گذارد می رود و دوباره بر می گردد. حسنی که بعد از یک سال از خواندنِ این کتاب هنوز با من است. حسنی که تولدش، زندگیش و مرگش فلاکت است و بدبختی. کتاب را خیلی سریع ورق می زنم و فراموش نمی کنم که پدرِ امیر را با تمامِ ضعف هایش بسیار بیشتر از امیرِ کتاب دوست داشتم و از تصویری که در این کتاب از ایرانِ آن زمان بود بسیار به وجد آمدم. کتاب را سرِ جایش می گذارم. نصفِ استکان چایِ تلخِ ته مانده ی فلاسک را بدونِ قند سر می کشم و به این قسمتِ کتاب فکر می کنم که «تا جایی که خبر دارم حسن هرگز از او نپرسید کجا بوده یا چرا ول کرده رفته. صنوبر هم هیچ حرفی نزد. به گمانم بعضی از قصه ها نیازی به گفتن ندارند ».

بازنشستگی! – از کدام قرارِ معلوم؟

بازنشستگی

و حالا ماه هاست که هر شب پایِ تلویزیون می نشیند و در حالی که می خواهد عینکش را بدهد که مادر شیشه هایش را پاک کند منصرف می شود و زل می زند به صفحه ی تلویزیون و منتظرِ شنیدنِ خبری تازه در موردِ افزایشِ حقوق بازنشسته ها و پرداختِ حقوقِ معوقه شان می شود و اخبار بدون هیچ خبری برای او تمام می شود و تمیز کردن عینکش را از یاد می برد. این روزها پدرم چقدر شبیه سرهنگِ داستانِ «کسی به سرهنگ نامه نمی نویسد» گارسیا مارکز شده. هرگز نخواهم توانست به سادگی در پاسخِ کنجکاوی ای درباره ی شغلِ پدرم بگویم که باز نشسته ی اداره ی فلان! پدرهای بازنشسته پیرتر به نظر می رسند. پدرهای بازنشسته صلابتشان را از دست رفته می بینند. برایِ من که همیشه با پدرم سرِ جنگ داشته ام بازنشسته شدنش عذاب آور و دردناک است. بازنشسته شدنش همان چیزیست که نباید باشد. ترحم برانگیز است! از شکافِ در هنوز نگاهش می کنم. اخبار را از شبکه ی بعدی پی گرفته است. از این که هنوز برایِ پیدا کردنِ پاسخِ سوالش لجاجت به خرج می دهد خوشحالم. او هنوز خودش را بازنشسته نمی داند و من همین را می خواهم. هر پسری همین را می خواهد!

----------------------------------------------------

از کدام قرارِ معلوم؟

دخترانِ فامیل را که شوهر می دهند، مهریه ها را به تاریخِ تولدِ میلادیشان می بندند و برایِ عروس هایشان مهریه را می گذارند همان از قرارِ معلوم چهارده سکه یا نوزده مثقال و نیم طلایِ شرعی. کاملا عاقلانه است و به شدت غیرِ انسانی! مانده ام در معمایِ این بازیِ خطرناکِ ازدواج!

اولین های خاصِ دورانِ ما

لقمه ی بزرگِ نان و پنیر هنوز در دهنش می چرخید و دستش برای گرفتنِ لقمه ی بعدی خیز برداشته بود که سرش را به طرفم چرخاند و گفت که تا صبحانه اش را تمام می کند ماشینش را روشن کنم. دستِ چپش که انگار نمی خواست از لقمه ی بعدی دل بکند به یکباره راست شد و سویچ ها را نشانه گرفت. لحظاتی هست که حماقتِ آدم گل می کند و بدونِ آن که تصمیمی بگیرد کارِ خاصی را انجام می دهد. بعضی «نه» گفتن ها آرامِ جانِ آدمی هستند. نمی دانم چرا در آن لحظات نمی شود به خودت بقبولانی که «نمی توانم» ها و «بلد نیستم» هایی که بویِ دروغ نمی دهند کسی را نمی رنجاند و کسی را هم ناتوان نشان نمی دهد و یا اصلا اگر قرار است آدم با این چیزها کوچک شود چه بهتر که بشود. شانزده سالگی هایِ من «نمی توانم» را نمی فهمید هیچ، به هیچ حقارتی هم تن نمی داد. اولین ماشینِ سواری ای که در خاندانِ ما خریده شد همین پیکانِ سفید بود. مثلِ حالا نبود که هر خانه ای یکی دو تا ماشین تویِ حیاط و پارکینگش بچپاند و هی بنالند و بگویند که نداریم و نداریم. یادم نیست که از لحظه ای که سویچ را برداشتم تا لحظه ای که جلویِ دربِ ماشین رسیدم دقیقا به چه چیزهایی فکر می کردم اما می دانم که مشغولِ مرورِ تمامِ چیزهایی بودم که از ماشین شنیده بودم. پیکان های آن زمان سویچِ واحدی برایِ خودشان نداشتند اما از خوش شانسیم اولین سویچ، دربِ ماشین را باز کرد و سویچِ دوم هم همان سویچِ استارت بود و همین اتفاق ساده اعتمادِ به نفسم را اندکی بالا برد. حالا که فکر می کنم می بینم که خیلی خوش شانس بوده ام که فرمان های پیکان هایِ قدیمی قفل نمی شدند. سویچ را که زدم ماشین از جایش پرید. ترسیده بودم اما خیلی زود یادِ خالی بندی هایِ یکی از دوستانِ دبیرستانمان افتادم که هر بار خاطره ی دزدیدنِ ماشینِ پدرش را یک جور تعریف می کرد. بعضی قسمت هایش به دردم می خورد. مثلا این که موقع استارت زدن ماشین باید خلاص باشد و تعویضِ دنده ها و چراییشان را هم برایم گفته بود و من در خیالم بارها و بارها تصویرشان کرده بودم. یادم نرود که این را هم بگویم که طبقِ عادتی که داشتم هر بار که مسافرتِ بینِ شهری ای یا اردویِ دانش آموزی ای داشتیم تمامِ عشقم نشستن بغل دستِ راننده و پنج صندلیِ عقبِ مینی بوس ها بود. بغل دستِ راننده که می نشستم این سوال هایِ تکراری را از همه شان می پرسیدم که ترمز کدام است و کلاچ کدام است و کلاچ به چه دردی می خورد و کلی سوالاتِ بی ربطِ دیگر، تا شاید با توضیحاتِ بیشتری که بدهند اشتهایِ سیری ناپذیرم برای آموزشِ رانندگی را به نوعی برطرف کرده باشم. تمامِ تجربه ی عملی من از رانندگی قبل از زدنِ این استارت فقط گرفتنِ یک ترمز بود! یادم هست یکی از راننده های مینی بوس های شهرمان وقتی که می خواست برود برگه ی لیستِ مسافرانش را بدهد پلیسِ راه ببیند موقع پیاده شدن گفت که ترمز دستی اش کار نمی کند و پایِ راستم را محکم بچسپانم به پدالِ وسطی. یادم هست که با چه فشاری پدالِ وسطی را فشار می دادم. ظرفِ آن یکی دو دقیقه ای که پدال را فشار می دادم مسئولیتِ بزرگی را رویِ دوشم احساس می کردم. وقتی که راننده برگشت و پایم را از روی ترمز برداشتم، به گمانم که کارِ بزرگی کرده باشم منتظرِ تشکر و تشویقش بودم. اما وقتی که پاسخی از طرفِ راننده دریافت نکردم فهمیدم که پا گذاشتن رویِ یک پدال آن طور که فکرش را می کردم قهرمانانه نیست. بارها شنیده ام که آدم در بعضی از لحظاتِ خاص بسیار بیشتر از آن که هست می تواند باشد. آن روز من بدونِ هیچ سابقه ی رانندگی ای ماشین را گرم کردم و حتی یکی دو متری هم دنده ی عقب را آزمایش کردم و دنده را خلاص کردم و مثلِ یک قهرمان سویچ را تحویل دادم. هر چند که این بار هم کسی فکر نمی کرد که من کارِ بزرگی انجام داده باشم. اما در آن لحظات آدم احساسِ رضایت خاصی نسبت به خودش دارد که در طولِ زندگی به ندرت تکرار می شود. امروز که به پسر خاله ی شش ساله ام سویچ را دادم که ماشین را روشن کند این خاطره برایم زنده شد. اما یک تفاوتِ بزرگ این جا هست. او تقریبا دو سه سالی هست که تقریبا همه ی ملزوماتِ رانندگی را می داند و فقط مشکل این جاست که وقتی که پایش را به پدال ها می رساند زیرِ فرمان گم می شود. بعضی اولین ها فقط برایِ نسلِ ما معنای خاصی می دهد. مثلِ پوشیدنِ اولین کت و شلوار، گره زدنِ اولین کراوات و همین گرم کردنِ اولین ماشین!

بد خوابی

بدترین شب هایِ من همین هایی ست که فردایش تصمیم گرفته اند به مسافرتی جایی ببرندمان. افسارِ گردنت که در دستِ دیگران باشد می دانی که باید سرِ ساعتِ مشخصی با آن ها بخوابی و سرِ ساعت مشخصی بیدار شوی. ساعتِ دوازده شب با تمامِ اهالیِ خانه و هم سفرانِ روزِ بعدمان عزمِ خواب می کنم. هی از این طرف به آن طرف می چرخم و راهی به خواب پیدا نمی کنم. از بخاری فاصله می گیرم تا بهانه ی گرمایِ بخاری را برای بدخوابیم امتحان کنم. اما باز هم خبری از خواب نیست. سرم را می گذارم زیرِ طاقِ پنجره و سعی می کنم زیرِ بادِ سردی که از زیرِ پنجره های بهاری خودش را تو کشیده است دست از افکارِ پریشان بردارم و تن به خواب بدهم. نمی شود که نمی شود. چند روزِ دیگر سالگردِ فارغ التحصیلیم می شود. برایِ کسانی که روزهایِ خوبی در دانشگاه داشته اند سالگردِ فارغ التحصیلی چیزی است مثلِ سالگرد مرگِ یکی از عزیزانشان. بد جوری سرم زیرِ پنجره چاییده. خودم را کنار می کشم و سرم را می گذارم زیرِ میز کامپیوتر و سعی می کنم به دورانِ دانشجوییم فکر نکنم. از تکنیک خوابیدن دوران مدرسه ام استفاده می کنم. همان تکنیکِ معلمِ تاریخمان که شب های امتحان توصیه اش را می کرد. یک صفحه ی سیاه را تصور می کنم با یک نقطه ی سفید و آنقدر به آن نقطه ی سفید خیره می شوم تا اصلا نقطه ی سفید و صفحه را فراموش کنم و صبح شود و بروم سرِ جلسه ی امتحان. مثل این که این تکنیک هنوز کار می کند و حالا دوباره بیدار شده ام. خودم را به آشپزخانه و یخچال می رسانم. جایِ عقربه های ساعت را از زیرِ نورِ کم رنگِ چراغِ آشپزخانه پیدا می کنم. چهار و سی و چند دقیقه ای که آن قدر مهم نیستند که فراموش می کنم. نه. نمی شود مثل این ها خوابید. این دو سه ساعت خواب، فردا پشتِ فرمان کاری دستمان ندهد خوب است. این اولین چیزیست که به ذهنِ آدم می رسد. خب تصادف یک لحظه است. این ها که این چیزها سرشان نمی شود. پیغمبرشان هم که باشی و پشتِ فرمان خطایی بکنی و جانشان به خطر بیافتد تا قیامِ قیامت نخواهندت بخشید. اما همین که مسافرتشان تمام شد و سالم و سرحال برشان می گردانی به خانه هایشان یادشان می رود که چند شبانه روز قیدِ زندگیت را زده ای و مثل یک توله سگِ اصیلِ حرف شنویِ آمریکایی دنبالشان راه افتاده ای و مثل یک کلفتِ اصلِ آفریقایی وسایلِ خریدشان را این طرف و آن طرف برده ای. درِ یخچال را باز می کنی و دوباره حالت گرفته می شود. اصلا فایده ندارد. صد بار که نه هزار بارِ دیگر هم به این ها بگویی که پارچِ آب را از یخچال در نیاورند باز هم همین می شود که هست. دوباره باید شیرِ آب را آنقدر باز گذاشت که بشود یک لیوان آبِ قابلِ شرب از این لوله های زنگ زده گرفت. شیرِ آب را که باز می کنم صدایِ آبِ داخلِ لوله ها در خانه می پیچد. عجب سیستم لوله کشیِ ابلهانه ای. خوابِ این جماعت را که به هم بزنی فردا باید تمامِ روز حساب پس بدهی. قید آن یکی لیوانِ آب را هم می زنم و بر می گردم پشت میزِ کامپیوترم. چهار دقیقه مانده به پنج صبح که ویندوز بالا می آید. دنبالِ ترانه ای می گردم که این ساعتِ صبح دوایِ آشفتگیم باشد. ترانه ای که دیشب از سالارِ عقیلی دانلود کرده ام را می گذارم و می روم سراغِ اینترنت. این صفحه ها چرا بالا نمی آیند نکند باز این فیبرِ نوری مانده زیرِ لنگرِ کشتی های اسکله های غیرِ مجازشان. قیدِ اینترنت را هم می زنم و لم می دهم رویِ صندلی و پاهایم را می گذارم رویِ میز و سعی می کنم تا فردا نیم ساعتی بخوابم.