به کجا هیچ کس نمی داند

دوازده ماه از خدمتم مانده و هنوز حتی برای گرفتن عکس چهار در شش پاسپورتم هم اقدام نکرده ام اما هر شب با کلی امید و آرزو صفحه گوگل را باز می کنم و سرچ می کنم: مدارک مورد نیاز جهت صدور گذرنامه، مدارک لازم برای تحصیل در دانشگاه های آسیا و اروپا و آمریکا، شرایط گرفتن ویزای دانشجویی و کار، شرایط آزاد کردن مدرک و ترجمه آن، خاطرات رفتن از ایران، هزینه ی بلیط هواپیما و هر چه که آن شب آرزو کرده باشم. بعضی وقت ها آن قدر از رفتنم مثلا به یک کشور خاص اطمینان دارم که شروع می کنم به سرچ مقایسه هزینه های مسکن در شهرهای مختلف آن جا.
اگر نقاش بودم و می خواستم تصویری از شرایط فعلیم به شما بدهم. جوان پریشان و آشفته ای را ترسیم می کردم که هیچ حواسش نیست که نصف موهایش سفید شده و موهای پیشانیش تنک شده. اگر درست به نقاشی نگاه کنید خواهید فهمید که آن لحظه به هیچ کدام از این ها فکر نمی کند. حتی به این که در این هوای سرد با زیرپیراهن نازک و زیر شلواری گل و گشادش کجا می رود. سبک نقاشی نه مدرن است و نه پست مدرن. باید برای اواخر قرن هفدهم یا اوایل قرن هجدهم باشد. نه خانه ای دارد. نه ماشینی و نه هیچ چیز دیگر. البته شاید هم باشد. اما برف همه جا را گرفته. اگر خودتان را بگذارید جای آن که می رود و نگاهش طرف شما نیست شما هم لرزتان می گیرد از آن همه سرما. دنبال رد پا نگردید. رد دم پایی هایش روی برف نیفتاده. اما رفته. دارد می رود. به کجا هیچ کس نمی داند.

جان دل دیگر اینجا خبری نیست. نپرس!

- سلام. خوبی؟ چه خبر؟
- سلام. مرسی. تو خوبی؟ اِی می گذره. تو چه خبر؟
- اِی ...

حبیب آقا بقال سر کوچه که می پرسد چه خبر یعنی یک چیزی بگو برویم پی کار و کاسبیمان. هم کلاسی های قدیمی که بگویند چه خبر یعنی بگو ببینم زندگی به کام من است یا تو. بعضی چه خبرها هم مادرانه است. پدرانه است. یعنی دلم برایت تنگ شده. آدم های زبر و زرنگ هم که بگویند چه خبر یعنی زحمتی داشتم برایتان. بعضی وقت ها هم چه خبر یعنی سر خط خبرها. اما تو که می گویی چه خبر. دلم می گیرد. یعنی حرفی برای گفتن پیدا نکرده ایم. یعنی خنده هایت کم شده. دلتنگی. تنها شده ای. تا می گویی چه خبر سرد می شود بدنم. کرخت می شود انگشتانم روی کیبورد. جان دل دیگر اینجا خبری نیست. نپرس!

کجایمان درد می کند؟

ترجیح می دهم بیشتر به «دکتر جک میکلر» در فیلم «دون ژوان دو مارکو» فکر کنم تا به آبدارچی مدرسه مان که کتری بزرگ و بدقواره آبدارخانه را درست و حسابی آب نمی کشد و برای وقتِ استراحت دوم یک قاشق چای خشک را با کمی آب نیمه جوش اضافه می کند به همان ته مانده چای وقتِ استراحتِ اول. اما مجبورم به این فکر کنم که چرا روانشناسی در ده روز مانده به بازنشستگیش به جای شمردن شماره های معکوس با تمام قدرت و انگیزه از تجربه تمام سال های کاریش برای کمک به بیمارش استفاده می کند اما تقریبا همه همکارهای من سال شمار معکوس بازنشستگیشان را هر ماه و شاید هر هفته و هر روز حساب می کنند.اینجا یک «فورد کاپولا» می خواهد که بیاید و از یکی از همین فضاهای کاری یک فیلم بسازد. بین این همه بیمار روانی یکیمان را برجسته کند تا که شاید حداقل فکری به حال یکی از این بیماری های همه گیر بشود و این قدر هر روز کاش کاش نکنیم. تا مایی که هر روز بیشتر از آن که با خانواده هامان باشیم در محیط کارمان هستیم به جای این همه پشت سر هم حرف زدن و زیر آب زدن و اخم و تخم کردن، کمی با هم مهربان تر باشیم. مایی که دائم برای ارتقای سمت و رضایت مافوق هایمان تن به تحقیر می دهیم اینقدر دروغکی قهرمان بازی درنیاوریم و با کوچک کردن همکارانمان جوانمردیمان را به رخ دیگران نکشیم که بیشتر از خانواده هایمان همکارهایمان ما را می شناسند! به جای گیردادن های بی مورد و سرک کشیدن در حوزه خصوصی یکدیگر حداقل کارمان را درست و حسابی انجام دهیم. همان چیزی که بابت آن پول می گیریم! کاپولایی باید بیاید و به ما نشان دهد که کجایمان درد می کند!

پدرخوانده و من دچار ترس می شوم!

در فیلم «جزیره دکتر مورو» (از جان فرانکن هیمر) زمانی که بازیگر نقش اول داستان جزیره را با موجوداتِ نیمه آدم - نیمه حیوانش ترک کرده می گوید: «... نگاهی به دوستانم می اندازم و به خاطر می آورم علاقه ام را به مردمِ حیوانی. احساس می کنم که انگار خوی حیوانی در آن ها فوران کرده و آن ها نه کاملا حیوان هستند و نه کاملا انسان. بلکه ترکیب ناپایداری از هردو. به اندازه خلقت های ناپایدارِ مورو و من دچار ترس می شوم» واقعا مرز بین انسان و حیوان کجاست؟!

-------------------------------

«پدرخوانده» (از فرانسیس فورد کاپولا) را هم دوباره دیدم. هنوز هم دیدنش برایم لذت بخش است. آن بخش مردنِ «دن کورلئونه» (مارلون براندو) را هر چند وقت یکبار آدم باید ببیند تا یادش بیاید که بازیگری یعنی چه. صحنه گریه کردنش بعد از مرگ پسرش، صحنه ی رویارویی مایکل (آل پاچینو) با آن دختر سیسیلی و اصلا کل فیلم را آدم باید چند وقت یکبار ببیند. بعضی دیالوگ هایش هم مثل موسیقی پس زمینه فیلم و تن صدای مارلون براندو برای مدت ها با آدم می ماند. البته سخن گفتن از فیلمی که تقریبا هر عاشق سینمایی آن را دیده سخت است و قصد من تحلیل فیلم نبوده و نیست!

گم شده

اگر یک روز مجبور به ازدواج شدم، می دهم اسم و عکسم را در تمام روزنامه های کثیر الانتشار چاپ کنند و بالای آن با فونت درشت بنویسند گم شده. بالاخره دختری تماس خواهد گرفت. نه برای دریافت مژدگانی و نه به خاطر ترحم و احساس وظیفه در مقابل اجتماع. چون فکر می کند که باید این کار را بکند. بدون هیچ شک و تردیدی گوشی اش را بر می دارد. شماره را که وارد می کند آب گلویش را قورت می دهد. اشک چشم هایش را که پاک می کند خش صدایش را صاف می کند و با لحنی کاملا جدی بدون آن که منتظر شود صدای کسی از پشت خط بیاید می گوید که مرا قبلا می شناخته و بهتر است تنهایم بگذارند! او تنها کسی است که می تواند همسر آینده ام باشد. او که تنهاییم را از من نخواهد گرفت!

مُردگی!

هفته و چهلمم که تمام شد دیگر تنها شدم. تنهایی مطلقی که فکرش را هم نمی توانی بکنی چون هنوز زنده ای و زندگی را نمی فهمی. تنها مردگانند که زندگی را، که مُردگی را، می فهمند. هر روز یک عده آدم غریبه می آیند، تاریخ تولد و مرگت را سرسری نگاه می کنند و با سن خودشان مقایسه اش می کنند و می روند. از نگاه هایشان مشخص است که برای دیدن ما نیامده اند. از ترس مردن خودشان است که می آیند اینجا. بله. برای تسکین درد نبودنشان. می دانند که بالاخره می آیند پیش ما. یکی دو هفته فکر و ذکرم شده بود این که چطور مدیریت زمان کنم تا از این تنهایی فاصله بگیرم. کاری که زنده بودنی می کردم. بعدها همه چیز ملموس تر شد. خب زمان یعنی تغییر. یعنی شمارش معکوس تا مرگ. وقتی که مرده ای و هیچ چیز تغییر نمی کند مدیریت زمان دیگر چه معنی دارد. اما نمی شد بیکار بمانم. پس مجبور شدم همان کاری را بکنم که دیگران می کنند. سرک کشیدن توی زندگی همدیگر. تفریح خوبی است. شاید زندگی فلسفه داشته باشد اما «مردگی» نه! فکر کنم مرده ها دیگر این حق را داشته باشند که پشت سر مرده حرف بزنند. همان کاری که خیلی از مرده ها متخصص این کارند. بالاخره خیلی از همین همسایه های من، هفتاد هشتاد سال از زندگی شان را در همین زمینه فعالیت کرده اند. بگذارید از همسایه ی تازه ام برایتان بگویم. اولین تجربه ام در تجسس در زندگی مرده های اطرافم است. برای شروع تمرین سختی است. پیرمرد غرغرویی که خیلی کم حرف می زند. بیشتر نق می زند و فحش می دهد. باورش نمی شود مرده. بیشتر مرده های قطعه های مجاور این روزها در مورد همسایه ی من حرف می زنند! گویا همه زنده که بوده اند می شناخته اندش جز من! از خساستش می گویند. از ثروت بزرگی که جا گذاشته. از تندخویی و پرخاشگریش. از تنهایی اش. از شرایط بد زندگیش و این که کسی دوستش نداشته. که دوستی نداشته. بیشتر مرده ها به او می خندند. طعنه می زنند. من اما دلم برایش می سوزد. چند روزیست نشسته روی سنگ قبرش. می خواهم بپرسم که دلش برای چه چیز دنیا تنگ شده. بپرسم که چرا همه ی عمرش را گوشه ی مغازه اش تنها گذرانده. مسافرتی نرفته. زن و بچه هایش را به خاطر خساستش رنجانده. با همسایه هایش خوب تا نکرده. دوستی نداشته. کتابی نخوانده. از دیدن فیلم و شنیدن موسیقی ای لذت نبرده و هزار چرای دیگر. اگر زندگی را آن طور وحشتناک می دیده چرا خودکشی نکرده. اصلا از مرگ می ترسیده؟ یعنی واقعا از گذشته اش پشیمان نیست. اگر هست پس چرا گریه نمی کند. پس چرا بعد مردن هم با کسی حرف نمی زند که خالی شود. چرا سرش را نمی گذارد روی سنگ قبرش و زار زار نمی زند زیر گریه که دیگر این دنیا دست از سرش بردارند! ما مرده ها هم هنوز دردهای انسانی داریم. دلمان برای هم، دلمان برای خودمان و برای زنده ها می سوزد. مثل این که همه ی دردها با مرگ تمام نمی شوند. نکند ما هنوز زنده ایم. نکند مردنی در کار نباشد!

که می رسد

گیرم که به این کمربند زلزله
سوراخی اضافه کنید
وقتش که رسید
که می رسد
هیچ سگکی
قار و قور شکم های گرسنه
و عطش نگاه های تشنه را
تاب نمی آورد

لذت بعضی یاد دادن ها

امروز در یکی از مراکز فنی حرفه ای در مورد یکی از سیستم های حفاظتی ای که قبلا کار کرده بودم کنفرانس داشتم. تجربه ای متفاوت از تدریس در هنرستان های آموزش و پرورش است. اول این که تقریبا همه ی فراگیرانی که آن جا هستند هدف اصلی شان از شرکت در کلاس ها یادگرفتن است و این انگیزه ی مدرس را به شدت افزایش می دهد. دوم این که سن و سال های متفاوتی دارند و این رنج های سنی متفاوت مزایا و معایب خودش را دارد. بهترین مزیتش این است که کنترل کلاس خیلی ساده تر می شود. اما در معایبش می توان گفت که چون سطح آموخته های پیشین افراد متفاوت است باید مطالب به شیوه ای ارائه شود که برای دسته های پایینی سنگین و برای دسته های بالایی ساده و کسل کننده نباشد. اما جدای از این ها امروز یک چیزی مهم تر از این ها دستگیرم شد. لذت یاد دادن بدون چشم داشت مادی و خارج از فضای کاری را قشنگ درک کردم. یاد دادن چیزهایی که تک تک قسمت هایش را با تلاش و پشتکار آموخته بودم. لذت آموختن چیزهایی که برای یادگرفتنش منت کسانی را کشیده بودم که دوست نداشتند یک کلمه اش را هم یاد بگیرم چون فکر می کردند رقیب کاریشان می شوم. در حالی که یک روز خیلی ساده کیفم را برداشتم و صندلی ای که فکر می کردند دارد به صندلیشان نزدیک می شود را گذاشتم برای خودشان تا برای تنوع بعضی وقت ها روی آن هم خستگی در کنند!

دیگر چه تحول بزرگی باید اتفاق بیافتد؟!

صد سال دیگر هم روی ماشین هایشان بنویسند «لذتی که درگذشت هست در انتقام نیست» باز هم می کشند. بخششی در کار نیست. فعلا که اینجا همیشه خون، خون آورده. از وقتی که یادم هست این دوازدهمی ست. یکی از این طایفه و یکی از آن. رفته بوده سر زمین. شب که بر نمی گردد مادرش می فرستد دنبال برادرش که نکند. که همان شد که مادرش گونه هایش را با ناخن چنگ بزند و برادرش دست روی قرآن بگذارد که انتقام بگیرد.
بیشتر از سه دهه است که روستایشان مدرسه دارد. هفت هشت سالی هست که خانه بهداشت و مخابرات و خانه ی شورا هم دارند. روی «تپه سور» هم که بایستی مشخص است، دیش ماهواره هایشان بدن استثنا به راه است. نصف بیشتر جوان های روستا دانشگاه رفته اند. کلی معلم و دکتر و مهندس دارند. دیگر چه اتفاق مهمی باید بیافتد که دست از این کشت و کشتار بردارند!

چیست که این همه خوره ی روانم شده؟!

رنجیده که رنجیده! رنجیده چون ماجرا آن طور که فکر می کند نبوده. رنجیده چون حاضر نیست حتی شرح ماجرا را از زبان شخص سومی بشنود! چون خیلی چیزها را نمی خواهد بپذیرد. نمی خواهد و یا نمی تواند بپذیرید که ما هم آدمی هستیم مثل خودش و یا آدمی نیستیم مثل خودش! اما بالاخره حوزه ی خصوصی داریم. شخصیت داریم. کار و زندگی داریم. باید کم کم عادت کنم. به بی خیالی. به بی تفاوتی. نادیده گرفتن. اشتباه نکنید. بی مسئولیتی جدای از این هاست. آخر چقدر آدم باید عذاب بکشد به خاطر این که کسی در دنیای خودش بی خود و بی جهت از دستمان رنجیده باشد. چند سال پیش روی تکه کاغذی که به گمانم حالا دیگر بازیافت شده باشد و برای خودش کارتن وسیله ی به درد بخوری شده باشد یا شانه ی تخم مرغی و یا شاید هم یک گوشه ای مثل خودم بی مصرف! در انتظار چرخه ی بازگشت به طبیعت افتاده باشد، به هر حال، روی تکه کاغذ مذکور نوشتم که تمام تلاشم را خواهم کرد که هیچ گاه کسی را نرنجانم! و حالا می دانم که نمی شود. تمام تلاش آدم و کلی آدم دیگر هم به جایی نمی رسد. بعضی ها همین طوری می رنجند! اصلا رنجبرند. چون عادت دارند بی خود و بی جهت انتظار داشته باشند. چون دو دو تا چهارتایشان مشکل دارد. چون فقط از زاویه ی دید خودشان نگاه می کنند. یک زمانی از این عبارت «رنجیده که رنجیده» متنفر بودم. می گفتم یعنی چه رنجیده که رنجیده. مگر زندگی چقدر ارزش دارد که آدم دل کسی را برنجاند. خب همین الانش هم می دانم که زندگی ارزش این حرف ها را ندارد. اما خب کم کم دارد دستم می آید که بعضی وقت ها نمی شود کاری کرد. همین طور که زندگی ارزشش را ندارد بعضی از آدم ها هم ارزشش را ندارند! از گفتن همین جمله ی آخر هم عذاب وجدان دارم! اما نمی شود انکارش کرد. بعضی ها واقعا عین زندگی اند. ارزشش را ندارند آدم خیلی جدیشان بگیرد! نمی دانم چرا باز هم کسی در گوشم نجوا می کند که رنجیده که رنجیده یعنی چه! بس کن آقا این هم شد حرف! مطمئن باشید ترس از مجازات اخروی هم نیست! شاید ترس از عواقب اجتماعی آن باشد که خودم زیاد آن را باور ندارم. پس چیست که این همه خوره ی روانم شده؟ که این همه می رنجاندم!

I'm going to an island

کز کرده ام گوشه ی کارگاه. سرد است. خیلی سرد. فقط پاشنه ی پاهایم روی زمین است. نوک انگشت هایم یخ زده. مجوز روشن کردن شوفاژخانه را هنوز صادر نکرده اند. فنجان چای داغ خارج از موعد مقرر اداری و کاملا به هنگامی که می نوشم و «کریس دی برگی» که این روزها بیشتر از هر کسی با من است. فعلا همه ی ناسازگاری های دنیا در چهار حرف و یک کلمه خلاصه می شوند. ک و گ و ج و چ کیبوردم که تنها با ضربات محکم انگشت اشاره تن به روی صفحه آمدن می دهند و آن کلمه. خودم. مثل این که این منم که با دنیا سر ناسازگاری گذاشته ام و همه چیز و همه کس اینجا سر جای خودش است جز من که سر جای خودم نشسته ام! همه سرشان توی لاک خودشان است جز من که سرم توی لاک خودم است! زنگ های تفریح از پنجره ی کوچک کارگاه که هم سطح حیاط مدرسه است بچه ها را زیر نظر می گیرم. صحنه های زیبا و لذت بخشی ست. باور کنید در این هوای سرد هم از سر و کول هم بالا می روند. انگولک کردن تهویه ی کارگاه هنوز بعد از دو ماه جزء لاینفک تفریحاتشان است. می گذارمشان راحت باشند تا لحظات شیرین بازگو کردن شکستن تهویه ی کارگاه مدرسه بماند برای سال های سخت زندگیشان. بماند برای روزی که هم کلاسی های قدیمی در خیابان های شلوغ به هم می رسند. در تنهایی هایی که در اوج ازدحامند. دو نفر آن گوشه ی حیاط دستشان را انداخته اند گردن هم و راه می روند. یکی از آن دو نفر باید خودم باشد! معلوم است که دیگر چه می گوییم. از رویاهایی که خیلی هایشان هیچ وقت تحقق پیدا نکردند. مدیر مدرسه دو نفر را فرستاده دم در کارگاه. برای غارت! کمدی که بعد از کلی منت راهی کارگاهش کرده بودند تا کمی از نابسامانی درمان بیاورند را دوباره بر می گردانند. هر چقدر هم جر و بحث کردیم به جایی نرسید. دارم کم کم به این به جایی نرسیدن ها عادت می کنم. امروز رفته ام فروشگاه برای مدرسه وسایل بخرم. صاحب فروشگاه برگشته می گوید بلدی فاکتور بنویسی! فکر می کند که انباردار مدرسه ام یا شاید هم از این مستخدم های جوان که این روزها همه جا پیدا می شوند. از حرفش ناراحت نمی شوم. می گویم که چند باری نوشته ام. قیمت ها را که جمع می زنم دوباره خودش جمع می زند و سه باره هم جمع می زند! از این که درست است تعجب می کند! می گوید به حروفش هم درست است که جوان! آفرین!! بعضی وقت ها از دست پدرم عصبانی می شوم. کاش می گذاشت همان پادگان خدمت می کردم! حداقلش این بود که پادگانش در یک شهر بزرگتر بود! دو سال سرباز معلمی در این کارگاه نمور و میان این همه آشنای غریبه! چقدر دوست دارم بروم داخل محوطه با این بچه ها فوتبال بازی کنم.

پ.ن:

I Will
From At The End Of A Perfect Day
by Chris de Burgh
I'm going to an island
Where the sun will always shine
Where the moon is always riding on the sea
And when I go I'll leave behind
These chains that hold me down
The time has come to set my spirit free
Ah, ah ... I will
...

بازنگری آرزوها!

می خواهم بروم تا خط مقدم تمام جبهه های جنگ. نه برای جنگیدن و نه فقط برای گرفتن عکس. می خواهم کاری کرده باشم تا مشکل رکود کارخانه های اسلحه سازی طور دیگری حل شود. می خواهم بروم تا دهکده ی کوهپایه ای پای آتشفشان فعالی، آن طرف دنیا، که تازه دیروز فورانش آغاز شده. شاید که خاکستر آتشفشان نفس کودکی را بند آورده باشد. البته که بعضی وقت ها هم کاری از ما ساخته است. همیشه زمزمه ی آرزوهای پسر و دختر جوانی از زیر آوارهای زلزله به گوش می رسد. همیشه کودکی گرفتار سیل می شود. همیشه طوفان سقف خانه ای را با خودش می برد. اما همیشه کسی نیست که بشنود و ببیند. که کاری بکند. چرا ما با خودمان هم همدردی نمی کنیم! اصلا چطور است یک فیلم بسازیم و دنیا را تکان بدهیم یا یک کتاب تاثیر گذار بنویسیم و انگشت بگذاریم روی کل دردهای بشر. منظورم کل دردهایی ست که سراغ داریم. بد نیست آدم پله پله از این لجن زار سیاست برود پایین. بشود رئیس جمهور. نه. بشود یک مشاور مخفی تاثیرگذار. بخواهد که هر چه زندانی بی گناه است آزاد کنند. اتاق های شکنجه را موزه کنند و طناب های دار را بدهند مدارس برای ساعت درس تاریخ. نصف تاریخ ما را با دیدن همین طناب های دار می فهمند. می خواهیم دست دوستیشان را دراز کنند به سمت تمام دستهای کشیده و افتاده! می گوییم بدهند قانون را آن طور که روشنفکران جهان می خواهند بازنویسی کنند. می خواهم ... . چه خوب است که هر چند وقت یکبار از خودمان بپرسیم که چه می خواهیم! تا که اگر یک روز فرصتی شد برای رسیدن به خواسته هامان، بشود کاری کرد!

همه چیز اینجا مشکوک است

عصر شما بخیر
امروز افغانستان
امروز عراق
ایران و پاکستان
شاهد یک انفجار خونین بود
شب شما بخیر
امروز در نیویورک
در لندن و پاریس
لای دشداشه ی عرب تباری در رختکن فاحشه خانه ای در کوچه ی بن بستی در نیویورک
زیر تابلوی کنترلی قطار مرگی در تفرجگاهی در حاشیه ی لندن
در کیف زنانه ی به جا مانده ای در کافه ی دنجی در جنوب پاریس
یک بسته ی مشکوک پیدا شد
صبح شما بخیر
اینجا لندن است
کمی آن طرف تر پاریس و کلی آن طرف تر نیویورک
گروه های مشکوکی دیروز در افغانستان
در عراق
ایران و پاکستان
مسئولیت تمام بسته های مشکوک جهان را به عهده گرفتند
و درست در مرکز بازار شهر
جنازه ها مشکوکند
تکه های گوشت و لنگه های کفش و لباس های سوخته مشکوکند
عصر شما بخیر
همه چیز اینجا مشکوک است