Crossing an unknown galaxy

At first I could only shake my left toes. Then I could move my right foot. Then my hands. I was under the pressure of passing an unknown galaxy. When it has passed, I was woken up. A bird that migrates alone is sometimes frightened. For years, I hadn't woken up in fear in the middle of the night. 

Meaningless photos

Without looking, we have filled the world with our photos. Full of the images which we've never seen. Without gazing at the world. Then we stare at them for hours. We have given our eyes to others and now we don't remember our past. I see the green landscape in front of my apartment in Austria with my right eye and my left eye looks at the crowded alleys of my father's house in Kurdistan. But in my imagination, in a summer evening, I'm walking on Valiasr street in Tehran. Who can look at the world through my eyes?

پدر فرنگیز خانم

یک ساعت و نیم به پرواز ترانزیت مانده بود و باید ساعت سوار شدن به هواپیما روی مانیتور درج می شد. از هر کدام از کارمندان فرودگاه یا هواپیمایی ها هم که سوال می پرسیدی یا می گفتند انگلیسی نه! یا می گفتند از اطلاعات بپرسم و اطلاعات هم می گفت منتظر بمانید و عجله نداشته باشید. بالاخره گیر دادم به یکی شان که مگر می شود پروازهای دو ساعت بعد درج شده باشند و این یکی نه. بالاخره زنگ زدند و چک کردند و دیدند که اصلا چنین پروازی برای این فرودگاه وجود ندارد و فرودگاه پرواز من حداقل یک ساعت از آن جا فاصله دارد و یکی شان پاسپورتم را چک کرد و با دیدن مهر خروج، متعجب به بغل دستیش نگاه کرد و گفت باید بروم به پلیس اطلاع دهم تا کمکم کنند. پلیس ها هم که کارت پروازم را چک کردند فهمیدند که اشتباه کرده اند و نباید من در ترانزیت وارد این فرودگاه می شده ام و کمی بین خودشان پچ پچ کردند و از پاسپورت و کارت پروازم عکس گرفتند و مهر کنسلی را که روی مهر خروج زدند خیالشان راحت شد و من را بین زمین و آسمان ول کردند. به دفتر هواپیمایی هم که رفتم گفتند اشتباه فروش بلیط اینترنتی از سایت بوده و به ما ربطی ندارد. یکی شان هم که به جای این که کمکی بکند و یا راه حلی نشان بدهد گفت پروازت را از دست داده ای و زمانی نداری. همین.

این جور مواقع می دانم که خودم باید کاری بکنم. پرسیدم خروجی تاکسی ها کجاست؟ یک مرد میان سال به قول ما کردها خون تلخ و بداخلاق با حالتی بی رمق و با حرکت گردن و فک یک جایی را نشانم داد. نقطه ی استارت دویدنم بود. تا انتهای سالن که رفتم دیدم اصلا آن جا هیچ خروجی ای وجود ندارد و دوباره پرسیدم و پرسیدم و بعدش فهمیدم که خروجی دقیقا بغل همان جایی بود که از آن حجم بزرگ گوشت و استخوان بی فایده پرسیده بودم. 

به اولین راننده گفتم فرودگاه استانبول. ترکی یک چیزهایی گفت نفهمیدم. گفتم راه بیفت وسط راه حرف می زنیم. وسط راه مدام گوشی اش را می برد جلو دهنش و با گوگل ترنسلیتش یک چیزی به ترکی می گفت و انگلیسیش را به من نشان می داد. می گفت تند می روم. از اتوبان می روم. نیمه های راه گفت پنجاه یورویی می شودا. گفتم حله. بعد از عوارضی رد شد و گفت ببین اینجا عوارضی ها چقدر گران است. جبران می کنی می دانم. گفتم چقدر مثلا. گفت بیست تا بیشتر بده. گفتم کلا شصت تا خوب است؟ گردنش را چپ و راست کرد و گفت اکی. گفتم پس برو که جا نمانم. بعد گفت اینجا خیلی دارم با سرعت می روم کیلومتر را نگاه کن. اگر جریمه بشوم کی پولش را می دهد. کم کم داشت شورش را در می آورد. نرسیده به فرودگاه گفت این چراغ ها برای فرودگاه است. می رسیم. باخودم گفتم زمان سوار کردن گذشته فقط مرا برساند چمدانم را بگیرم که امانتی یکی از همکارانم داخلش بود. ناگهان خروجی سمت راست اتوبان را یادش رفت بپیچد و زد روی ترمز که دنده عقب بگیرد و برگردد ناگهان ایستاد. گفت می بینی. در نور چراغ و تاریکی شب، بخار سفیدی بلند می شد ولی نه آنقدر که نشود سیصد چهارصد متر دیگر رانندگی کرد. هر کاری کردم دیگر جم نخورد. گفت ماشین جوش آورده. پیاده شدیم و کنار اتوبان ایستادیم. بعد یکی دو دقیقه بعد یک پسر جوان بسیار مودب ایستاد و برایش توضیح دادم که باید به فرودگاه برسم و دیر شده. گفت چمدانت را بیاور و بعد که رفتم چمدانم را بردارم به راننده یک صد یورویی دادم که بقیه اش را پس بدهد. می دانست عجله دارم و شروع کرد به غر زدن که من که اصلا ندارم بقیه ی پولت را حتی با لیر بدهم. بعد می بینی که ماشین خراب شده. خلاصه قید بقیه ی پول را زدم و بدون خداحافظی رفتم. سوار ماشین جدید که شدم و برای آن پسر جوان تعریف کردم زد روی ترمز که برود با او دعوا کند. گفتم برویم که دیر شده. کرایه هم نگرفت. گفت به اندازه کافی به کشور ما کرایه داده ای!
رسیدم داخل فرودگاه. صف طولانی را که دیدم حالم گرفته شد اما دویدم و گفتم جا مانده ام و کیف دستی ام را گذاشتم داخل اسکنر. بعد رفتم جلوتر، نماینده ی هواپیمایی گفت جا مانده ای نرو. گفتم می شود پیچ کنی چمدانم را نبرند. گفت نمی توانیم پیچ کنیم (چند روز بعدش فهمیدم که اصلا چمدان را بدون مسافر نمی فرستند!). گفتم پس می روم. بعد رسیدم به کنترل پاسپورت شماره شصت و چهار. گفتند باید بروی شماره یک. شصت کانتر را باز دویدم و دیدم کانترها از سه شروع می شوند. پاسپورتم را همان جا دادم و باز هم گفتند نرو. گفتم چه کار دارید بگذارید بروم و وقتی مطمئن شدم جا ماندم بعد بر می گردم. بالاخره گذاشتند و رد شدم. صدا کردند و گفتند باید کارت پروازت را هم دوباره چک کنی و چک کردند و وقتی بدون دلیل برگشتم که بروم یکی داد زد اف دوازده. من دویدم و دویدم و نفس زدم تا اف. از دست دادن پرواز آنقدرها هم مهم نبود اما نمی دانستم چرا باز هم می دویدم. نفس زنان. شبیه اسب های نا آماده. البته نه اسب مسابقه. اسبی فرتوت و خسته که صاحبش مسیرش را در کوهستانی دور در امتداد ستاره ای کم نور در نیمه های شب گم کرده باشد. بعد اف یک را دیدم و اف دو و ..... واف دوازده را به چپ پیچیدم. پاسپورتم را که گذاشتم گفتند رسیدی؟! برو عجله کن و یک از کارمندان هواپیمایی آن طرف تر پشت تلفن می گفت حتی آن یکی هم رسید کجایی؟ منتظر یکی دیگر بودند و من هم رسیدم! هر چند وقتی رسیدم تهران فهمیدم که خودم رسیده ام اما چمدانم نرسیده!
آن شب به معنای واقعی درک کردم که خیلی وقت ها اگر بدوی. نفس نفس بزنی. به حرف خیلی ها گوش نکنی. می رسی. حتی اگر چمدانت نرسد!
--------------------------

وقتی که مادربزرگم انتظار مرگ را می کشید من با یک شال سفید به خانه برگشتم. درست یک روز بعد بود که مرگ بالای دروازه ی کج و کوله ی بهشت محمدی شهرمان لم داده بود و برایش دست تکان می داد. هشتاد و شش سال می تواند بسیار کوتاه باشد وقتی که به یاد می آورم در دوران راهنمایی و دبیرستان هر هفته جمعه ها دور سرم فوت می کرد و اسکناس های مچاله شده ای را توی جیب شلوار کردی ام می گذاشت تا راهی سقز و سنندج شوم. هشتاد و شش سال اما طولانی می شود وقتی که شب قبلش زخم های زونا را ناخودآگاه از روی کتف هایش می کند و درد می کشید و ما کاری از دستمان بر نمی آمد. برای من کوتاه یعنی آنقدر که بزرگ شدن بچه های هم کلاسی های مدرسه و دانشگاهت را در مراسم ختم می بینی و طولانی یعنی دیگر حوصله ی شنیدن حرف های دوستان و آشنایان قدیمی ات را نداشته باشی.
درباره مادر بزرگم نباید این گونه بنویسم. او یک شعر عاشقانه و بی انتها بود. 

--------------------------

پدر فرنگیز خانم گفت خدا بیامرزد و بعد پرسید آیا در اتریش مردم خدا و پیغمبر دارند؟ گفتم خیلی هایشان هنوز به کلیسا می روند. گفت مساحت اتریش چقدر است؟ گفتم از شرق تا غربش را با ماشین می شود شش هفت ساعته رفت. برگشت به دامادش گفت که می تواند باز از من سوال بپرسد و بعد از گرفتن تایید، پرسید آن جا مهر و عاطفه هست؟ بعد کمی جابجا شد و منتظر پرسیدن سوال بعدی ماند و احساس می کنم فرصت نشد که سوال اصلی اش را بپرسد.

من از یک تابلوی نقاشی از یک روستای کوچک و آرام در دامنه های آلپ که گاوهایش از آدم ها بیشتر در زندگی خصوصی آدم کنجکاوی می کنند، برگشته بودم به زادگاهم که هنوز هم نمی دانم چرا سوراخ های دیوارهای آجری قدیمی اش اندام های داخلی ات را اسکن می کنند و روی نوارهای مغز و قلبت تحلیل می کنند. شهری که در یک صف طولانی در سالن اصلی مسجد جامعش ایستاده و دست چپش را اندکی بالا گرفته و در حین آن که لنگان لنگان قدم می زند می گوید که خدا صبرتان بدهد و انگار آرام در گوشت می گوید چطور می شود از این جا فرار کرد؟ چرا ما قدر داشته هایمان را نمی دانیم و می خواهیم در زندگی دیگرانی زندگی کنیم که هیچ از حقیقت زندگیشان نمی دانیم.

--------------------------

 برای دوستان و همکارهایم از سنندج، شیرینی کنجدی گز انگلبین (گزو) و شکری، سوهان و بادام سوخته (آماده شده در شکر و روی آتش) آورده بودم. چند تایی هم لواشک (که یکی از همکارهایم لواشک اولش را با نایلون خورده بود و بعد آمد برایش نسخه جدا کردن نایلون های دو طرف و لوله کردنش را تجویز کردم) و آدامس ون (همان طور که فروشنده گفته بود به آن ها می گفتم که بعد جویدن می توانند قورتش بدهند و برای معده شان خوب است و خودم که باورش نداشتم ته دلم هر بار خنده ام می گرفت) بینشان تقسیم کردم.
اولش فکر می کردم برایشان جذاب نباشد ولی وقتی دیدم چند بسته اضافی ای که آورده بودم را روی میز ساعت زنی با سرعت نور غیب کردند، فهمیدم که آن ها صرفا مردمان آب نبات و بستنی و شیرینی های رولی نیستند!
برای مدیر عاملمان هم یک شطرنج و تخته نرد چوبی آوردم که فکر کنم اندازه بادام سوخته برایش جذاب نبود!

خانه ای روی کوه

گفت من روی دیوار اژدها نمی کشم
حلزونی به دیوار خانه اش چسپیده بود

و کنار اهرم صندلی سرنشین ماشینش تار عنکبوت بسته بود

زندگی چون تکه ای از یک دندان

که در عصر یک روز تابستانی روی زبانت می افتد

مثل تار مویی نصف سیاه و نصف سفید که بین انگشتانت می ریزد

می افتد
می ریزد

گفتم گاهی آنقدر گم می شوم

که سقوط شهاب سنگی بیدارم نمی کند

و گاهی تنها نگاه گنجشکی
پلک هایم را می پراند
ما به خانه ی دریا رفتیم 

و دریا بساطش را برای نمازی طولانی جمع کرده بود

پرسید آیا در شهر شما 

آن ها که دردهایشان را به ساحل می برند
به لباس های کهنه شان وفادار می مانند

گفتم آنجا مردم آرنجشان که به دیوار می خورد 

می گویند که ببخشید آقا 

شرمنده ایم بانو
و خدا می خندد

چقدر زمان داریم

نمی دانم چقدر میخواهم زندگی کنم. چند سال دیگر. کلیت داستان را که نگاه می کنم، ماه و هفته و روز و ساعت آنقدر بازه های کوچکی به نظر می رسند که گذشتشان را نمی شود حس کرد.

قبل تر ها گاهی صرف تعداد زیادی ماه برای ایجاد یک تغییر در زندگی یا چیزی شبیه سرمایه گذاری بخشی از عمر برای بخشی دیگر را تا حدی منطقی می دانستم. حالا چند سالی است که ایمان دارم تلف کردن همین بازه های کوتاه مدت برای دستاوردهای آینده آن قدرها هم منطقی نیست مگر این که آدم حساب و کتاب هایش را بکند و شکلات های شیرینی را گاهی در دوره ی رژیم های لاغری اش کش برود!

ماهی که گذشت برایم ماه پر اتفاقی بود. فراون برگ را ترک کردم و آپارتمان کوچکی در لیتزن اجاره کرده ام. ماشین قدیمی روبرت را قسطی خریدم. همین دو مورد برای کسی که در سال اول مهاجرتش است کلی اتفاقات جدید با خودش می آورد. یک دوره سیستم مانیتورینگ در آردنینگ با رولند و یک دوره با فیلیپ در کرواسی برای شرکت قبلی ام در تهران برگزار کردیم. که رفتن به کرواسی اولین سفر ماشین جدیدم به حساب می آمد. تست کارخانه ی یکی از پروژه های لیبی را انجام دادیم. کوه روبروی آردنینگ را با الکس تا نزدیکی های قله بالا رفتیم. دو بار با دو چرخه از آردنینگ تا ادمونت و یک بار از فراون برگ تا لیتزن رکاب زدم. دو بار در استخر طبیعی فراون برگ دسته جمعی با دوستانم شنا کردیم و والیبال و تنیس روی میز بازی کردیم. یک بار هم با رولند و محسن برای شنا به آلپن باد لیتزن رفتیم. برای درست کردن اتاق جدید خانه ی مارتین سه روز در مرحله پی سازی کمکش کردم و ...

نوشتن گزارش های ماهانه برای پروژه های شرکت را همه انجام می دهند. اما گاهی یادمان می رود به خودمان گزارش بدهیم تا بفهمیم چقدر زندگی کردیم و فکر کنیم که چقدر ممکن است وقت باقی مانده باشد!

قاصدک های بی سر

هیچ یک از این عکس ها
زبان در دهانشان نمی چرخد
در بیان حقیقت این سکوت
از راز این دشت وسیع سبز و زرد و سفید
که در آغوش حجم بزرگی از نورهای سرد
محصور میان دماوندهای پیر
دراز کشیده است
دشت غمگینی که با گل های قرمز بیگانه است

 می دانی

اینجا قاصدک ها از دهان شیرها بیرون می آیند

به وقت خواب
آن جا که خمیازه می کشند

و دندان هایشان آفتاب روز را
به ماهتاب شب باز میگرداند

در تنهایی خواب های بریده بریده
در ابری ترین آسمان شب های بهار

چشم هایت را که ببندی
قاصدک ها را همیشه می بینی
که بالا می‌روند
و گرداگرد قله ی کوه ها

چون ستاره می درخشند
همین است که اینجا
کوه ها شب ها ساعت هایشان را کوک نمی کنند

چرا که قاصدک ها سلام خورشیدند
که از میان ابرها و باران ها
صبح را به قله کوه های بلند می رسانند

کولی های رومانی نمی دانند
ما از آن طرف این کوه ها
از دشتی با لاله های واژگون سرخ
به اینجا کوچ کرده ایم
آنجا که قاصدک هایش به هیچ جا نمی رسد

و حالا پروانه ها هم به شهرهایش حمله می کنند
و کبوترها بالکن خانه ها را اشغال کرده اند
در دشت ما
رویاها از صخره ها بالاتر نمی رفت

و آرزوها به آن طرف دریاها نمی رسید
و شکایت قاصدک های بی سر
با یک اشاره باد
در دشت گم می شد
و فرار کردیم و

پیراهن های چهار خانه مان را
 بوی کوچه های شهرمان را
با یک جفت کفش خسته
و گواهینامه ی رانندگیمان
در کنار ساحلی دور جا گذاشتیم
و به این دشت آمدیم
اما اینجا هم
دوباره داستان نماز باران است
این بار برای بند آمدنش

Eisheilige

شانزدهم اردیبهشت است و زمستان دوباره برگشته. امروز حداقل ده سانتی متر برف روی دیواره های کناری پل چوبی فراون برگ نشسته بود. باید اینجا باشی و ببینی که وقتی برف روی شکوفه های درخت ها می نشیند چقدر زیباست. البته که این را باغ دارها دوست ندارند. به همین دلیل است که اینجا قبل از پانزدهم ماه می اغلب گل کاری نمی کنند. یازدهم تا پانزدهم  ماه می را Eisheilige (Ice Saints) می گویند و هر پنج روز هم اسامی خاصی دارند!

اوایل این ماه برای یک دوره آموزشی به سویس رفتیم. به زوگ. شهری کوچک که به دلیل شرایط خاص مالیاتی اش محل فعالیت شرکت های بزرگ و مگا برندهای جهانی مانند زیمنس است. کار کردن در شرکت های بزرگ آن طور که فکر می کردم جذاب نیست. ساعت کاری طولانی، فشار کاری بالا و فاصله ی طولانی بین محل کار و خانه و هزینه های بالای زندگی در شهرهایی که بیشتر شبیه شهرک های صنعتی و اداری هستند، چیزهایی بود که همه از آن ها می نالیدند. هر چند که غر زدن کارمندها همه جای دنیا طبیعی است و نباید خیلی آن را مد نظر قرار داد. 

در لوتزرن نزدیک زوگ یک آپارتمان اجاره کرده بودیم. لوتزرن آنقدر زیبا، آرام و دوست داشتنی ست که حس بودن در آن جا را می شود به سرخوشی بعد از یک لیوان آب زرشک مخلوط با زغال اخته یا آب انار تگری بعد از یک پیاده روی طولانی در یک روز گرم در ورودی درکه، دربند یا بام تهران تشبیه کرد.

رفت و برگشت به سویس را با ماشین از آلمان و لیختن اشتاین گذشتیم. مسافرت جاده ای در اروپا از آن چیزی که فکر می کردم جذاب تر است و جذاب ترین نقطه ی این سفر عبور از لیختن اشتاین کوچک با معروف ترین کارخانه آن یعنی هیلتی (Hilti) بود!

در نهایت این ماه را باید با یک تست کارخانه ای برای تابلوهای برق یکی از پروژه های شرکت در لیبی به پایان می بردیم که متاسفانه همه چیز آن طور که فکر می کردیم پیش نرفت. بعد از رفتن مهمان های عرب زبانمان خیلی اتفاقی با آهنگ انا مواطن از لطفی بوشناق آشنا شدم و حیف که نمی شد این آهنگ را با آن ها گوش کرد. مهندس هایی که شعر و موسیقی را نمی فهمیدند!

دویدن

خاموشی مردمکانت

سکوت پلک هایت

و چتری که بر سر گرفته ای

سربازان ایستاده در مرزها تنها به تعطیلات عید پاک فکر می کنند

و شهری که مست لم داده به پلی چوبی

سیگار می کشد

و هیچ نمی داند که قوهای دریاچه اش

از محاصره طرابلس به لوتزرن رسیده اند

صبح ها اسلحه می سازند

و عصرها در پارک کنار خانه شان

بی آن که صدای شلیک بشنوند

یا معنی فرار را بفهمند

دویدن را آغاز می کنند

راسو سموری گورکن زاده اصل

یک ماه پیش که کابل های داخل موتور ماشین الکساندر به طرز فجیعی پاره شده بود، مارتین گفت خرابکاری نیست و کار جانوری به اسم ماردر (به آلمانی Marder و به انگلیسی Marten) است. عکس هایش را که به من نشان دادند جانوریست شبیه سمور یا راسو (که آخرش هم نفهمیدم فرقشان چیست) و آن طور که چند نفر دیگر هم تعریف کردند شب ها وقتی که هوا تاریک می شود گاهی وارد قسمت موتور ماشین ها می شود و هر جایی را که عشقش بکشد گاز می گیرد. در مورد انسان ها گویا اگر پا روی دمشان نگذاری، بی آزارند.

با یک جستجوی بی فایده در اینترنت تنها می شود فهمید که جانورهای شبیه ماردر فراوانند، کلی اسم دیگر هم هست مثل Iltiss و Nerz (Mink) و Wiesel (Weasel) و یا گونه ای که در آب زندگی می کند، سمور آبی یا ماردر آبی یا اتر (Otter) نام دارد و هر چه به عکس هایشان نگاه کردم چیزی دستگیرم نشد اما فکر کنم شجره نامه ی خانواده ی این راسو-سمورها از گلدان خانوادگی صد سال تنهایی مارکز هم مسخره تر است و پیدا کردن معادل های انگلیسی - آلمانی آن ها هم سخت است چه برسد به معادل فارسی آن! خلاصه جانوری است که به شدت و بی مورد گاز می گیرد!

انتظار

در خانه ی من

یک پنجره رو به زمستان است
و ماهتاب شب

یک پنجره رو به بهار است
و آفتاب صبح

انتظار می کشم 

هم چنان که قوها

منتظر آب شدن یخ های دریاچه ها می مانند

وقتی که فاصله ی دو سال

تنها یک دیوار باریک است میان سبز و سفید دو پنجره

و یک لایه نازک یخ میان سفید و آبی دریاچه و آسمان 

من از دوری نمی ترسم

انتظار می کشم

فاشینگ

در حالی که هنوز برف ها کامل آب نشده جمع شدن آن همه آدم در فضای باز کمی غافلگیر کننده بود. دو روز پیش در فضای خالی کنار انجمن آردنینگ، جشن فاشینگ (Fasching) بود. اولین بار بود که اسمش را می شنیدم. پوشیدن لباس های مختلف رنگارنگ به شکل زنبور، خرس، ببر، جادوگر، پری، شیطان، دلقک، پلیس و زدن ماسک های چهره های معروف و اغلب سیاسی از قبیل مرکل صدر اعظم آلمان و نوشیدن و رقصیدن و شوخی کردن. این جشن را فاست ناخت (Fastnacht) یا جشن کارناوال (Carnival) هم می گویند و گویا جشن مربوط به مسیحیان غربی و اردتودکس های یونان است و اوایل مارچ برگزار می شود. عده ای در حدود چهل پنجاه روز بعد از آن برخی روزهایش را روزه می گیرند. روزه که می گویم یعنی گوشت و فرآورده های دامی مصرفش کمتر می شود و به همین خاطر در روز کارناوال خیلی ها تا می توانند گوشت می خورند!

البته گویا انتهای این جشن به مدت هفت هفته مسیحیان به تزکیه نفس می پردازند (شبیه تزکیه نفس های خودمان!) و آخرین روز این هفت هفته (که باید بشود چهل و نه روز و من هر چه پرسیدم شروعش را نفهمیدم تا چهل و نه روزش دربیاید)، عید پاک (Ostern) است. 

از یک عطسه

من هنوز کارگر آن کشتی قدیمی هستم 

که هر روز غروب

آوازهایت را به سینه ی دریا می برد

و صبح ها

خواب هایت را به ساحل باز می گرداند

تو از کدام بیابان رفته ای

که کشتی هایی که طوفان های گمشده را به اسکله می آورند

هر روز خبر تو را از من می گیرند

من دنبال یک ابر گم شده می گردم

و یاد تو را بزرگ تر از تمام خورشیدها

بر شن های ساحل آتش می زنم

تکیه می دهم به سینه گاه کشتی

و آنقدر به درخشش یک ستاره دور در شب فکر می کنم

تا که بادها بایستند
دریا بالا بیاید

و تمام نبودنت را با خود ببرد

من پیشانیم را هنوز با روسری آبی ات می بندم

بدون تو 

با نسیم سرد غروبی غمگین

از یک عطسه 

پلک هایم را می بندم

و می میرم

la bohème

روبروی پنجره ی اتاق خوابم

بر دامنه ی یکی از کوه های پوشیده از درخت های کاج و برف

رد سقوط پرنده ای بزرگ به جا مانده 

گاهی شب ها در کابوس هایم 

از دل کوه بیرون می آید

پرواز می کند

همچنان که بالا می رود  

بمب ها را می بینم که پایین می آیند

ناگهان کوچه های روستای پدریم 

با خیابان های شهرمان یکی می شوند

وسط یک مهمانی بزرگ

میان همه

ایستاده ام

اولین بمب که شهر را می لرزاند

همه از پله های تنگ و تاریک خانه فرار می کند 

و کابل های برق و دست های من از ترس تمام شدن می لرزند

دومین بمب که پایین می آید 

شهر سراسیمه

به جای پناهگاه ها 
از بیم تکرار حلبچه

به کوه ها پناه می برد  

به شیخ شرف

تاله سوار

زیر آوا

 آویه ر

در کابوس های من 

کسی گریه نمی کند

جیغ نمی زند 

فریاد نمی کشد

همه تنها و تنها فرار می کنند

سومین بمب

چهارمین و پنجمین و ششمین

آرام آرام پایین می آیند 

و من مات و مبهوت در آستانه ی پنجره
منتظر بازگشت پرنده مانده ام تا که شهر آرام بگیرد 

آن پایین تنها یک نفر مانده 

پدر بزرگ 

که در کوچه ی باریک روبه روی خانه اش

تکیه داده به دیوار 

و با چشم هایی لرزان

به من و به شهر نگاه می کند

شهری که گریه نمی کند

جیغ نمی زند 

فریاد نمی کشد

و حالا دیگر فرار هم نمی کند 

آخرین بمب که پایین می آید 

شهر برای آخرین بار می لرزد 

دیوارهای انتهای کوچه می افتند

درخت ها می افتند

تیرهای چراغ برق می افتند

و دست آخر پدر بزرگ است که می افتد

ناگهان از خواب بیدار می شوم 

دست هایم می لرزند
پرده را کنار می زنم

کابل های برق در باد می لرزند  
چشم هایم در انعکاس پنجره می لرزند

بال های پرنده ی بزرگ
مدفون در برف 
در شیشه های بخار گرفته ی پنجره می لرزند

و صدای موسیقی ای که دراتاق پیچیده

la bohème

la bohème

 la bohème

تلفن را بر می دارم
و می نویسم که جای دیگری مشغول به کار شده ای؟
می نویسم و پاک میکنم
انگشتهایم همچنان می لرزند
می نویسم
پاک می کنم
می نویسم
پاک می شوم

زبان پدری

برف که می بارد

گنجشک های محله مان

بر بالاترین شاخه های درختان
رو به پنجره می نشینند

و با تمام زبان های دنیا
برای من آواز می خوانند

با زبان مادریمان که نگاهشان می کنم

با زبان پدریمان سکوت می کنند

تا آرامش برف
با زبان کتاب های مدرسه مان

برایشان شعر میخوانم

و همچنان که دانه های برنج روی برف ها می ریزد

با زبان تمام مهاجران جهان

بغض می کنم

برف روی شیروانی

در اولین شب زمستان
فرشته ها به خط بر هلال ماه می نشینند
شیطان روی ابرها روبه رویشان می ایستد
گردنش را کمی به چپ می چرخاند
شانه ی راستش را بالا می دهد
آکاردئونش را روی سینه اش می گذارد
و به زمین نگاه می کند
آن جا که پیامبری در آتاکاما
 فلوتش را از بقچه اش بیرون می کشد
و چوپانی در دامنه های مون بلان
 ساز دهنی اش را از جیبش در می آورد
زمین و آسمان از صدای ساز پر می شوند
باد از خود بی خود می شود
و ماه در رویای نیمه شبش سرخوشانه غلت می زند 
فرشته ها معلق درآسمان پخش می شوند
و در ابرها بال می زنند
و برف از بال زدن فرشته ها در ابرها آغاز می شود
گفتم زمستان به همین سادگی
به همین زیبایی
این گونه آغاز می شود
گفت اما شاخه ها زیر بارش برف ها می شکنند
و من دلم می گیرد
گفتم به زیبایی باران های بعد از برف های سنگین فکر کرده ای
و چیزی نگفت
خوب می دانم از ریزش برف های روی شیروانی می ترسد

یک لیوان آب سرد بعد از چای شیرین

هیچ وقت فکر نمی کردم یک روز تعطیل ساعت شش صبح از خواب بیدار شوم. سیر خواب. دراز کشیده روی تخت. غرق در صداهای آدم های مختلف و دیالوگ های پراکنده ی چند فیلم که برخی هایشان را هم ندیده ام، به قندیل های آویزان آن طرف پنجره زل بزنم. 

روی پشت بام خانه ی روبرویی هفتاد هشتاد سانتی متر برف نشسته. به سقف نگاه می کنم. یعنی چقدر تحمل دارد. باید مرگ عجیبی باشد وقتی روی تخت دراز کشیده ای و خواب و ناگهان سقف پایین می آید و بیدار می شوی. نه. بیدار نمی شوی.  

دلم برای چای دم کشیده روی سماور و اجاق گاز تنگ شده. به لطف کژال از مرحله ی چای کیسه ای کاغذی به چای فله ای با کیسه ی فلزی! گذر کرده ام. حالا کمی طعم و مزه ی چای را حس می کنم. لای نان تست نباید بیش از اندازه پنیر بگذاری. طنین تردی نان و مزه ی گهگاهی پنیر باید زبانت را به رقص در بیاورد. بعد از چای شیرین یک لیوان آب سرد سرد، حال آدم را خوب می کند. 

هنوز کمی کمرم درد می کند. این چند روزه صبح ها باید یک ربع نیم ساعت برف های دم درب را پارو کنم تا بتوانم به خیابان اصلی برسم. دیشب به پدرم گفتم سرمای اینجا سوز ندارد اما یادم رفت بگویم برف پارو کردن من را یاد آن روزهایی می اندازد که نسرین با دمپایی در آن زمستان های سرد دیواندره می رفت توی تراس بزرگ خانه ی قدیمیمان و برف ها را می ریخت توی حیاط. لباس ها را که یخ کرده و زیبا می شدند را از روی طناب بر می داشت و می آورد تو آویزان می کرد روی چوب لباسی کنار بخاری. بعد روی دیش ماهواره آب جوش می ریخت که ما بتوانیم تلویزیون ببینیم و حالا از درد پا نمی تواند بخوابد. یادم رفت بگویم برف پارو کردن من را به آن روزهایی می برد که  پشت بام خانه ها ایزوگام نمی شد و قیر و گونی و فکر کنم آسفالت و تا کمی برف روی پشت بام می نشست همه با پارو می رفتیم روی پشت بام. نه فقط ما. همه روی پشت بام هایشان بودند. همان جا با هم کلی خوش و بش می کردند. برف ها را می ریختیم توی حیاط. بعد برف های حیاط را می ریختیم توی کوچه و بعد برف های کوچه را لودرها در آخر کوچه جمع می کردند. همان جا که ما رویش سرسره بازی می کردیم. نمی دانم چرا خیلی ها اصرار داشتند برف ها و یخ ها ی دم در خانه هایشان را بریزند وسط خیابان که ماشین ها که رد می شوند آب شوند. نمی شد چند هفته منتظر بمانند. زمستان را دوست نداشتند. برف را هم فقط برای کشاورزی و به خاطر پول می خواستند. حالا من اینجا به زمستان های آن سال های خودمان برگشته ام اما بدون شما و کاش اینجا بودید. فرشید باید یادش باشد که چکمه هایی که از مدرسه هدیه گرفته بودم را با چاقو آج هایش را صاف می کردم تا بتوانم لیز بخورم تا مدرسه و از مدرسه تا خانه. حالا گاهی از لیز خوردن می ترسم. از افتادن و از خیابان های تاریک و جاده های برفی.

پیوند پرتقال و گلابی از درخت کاج

بالاخره مادالین بعد از پنج ماه به رومانی برگشت و من می توانستم دوباره در خانه ی قبلی ام در فراون برگ ساکن شوم. تمام اثاثیه ام که فقط یک چمدان بود را در صندلی عقب ماشین گذاشتم. کلاودیا یک مایکروفر، یک تستر، یک قوری برقی و چند ملافه را برایم کنار گذاشته بود که ولفگانگ آن ها را با ماشینش برایم آورد. بعضی محبت ها را به هیچ شکلی نمی شود جبران کرد. درب خانه را که باز کردم شوکه شدم. زندگی شخصی مادالین درست شبیه کارکردنش بود. همان طور که تمام کارها و نقشه های اتوکدش را باید از اول تا آخر ویرایش می کردیم، خانه را هم از همان درب ورودی تا بالکن باید تمیز می کردم و حالا وقتش بود که به کژال زنگ می زدم که برای تعطیلات کریسمس بلیط بگیرد. صبح بخیر خانم اونتروگر. روز بخیر خانم گیرتراود. همسایه های مهربان.

بالاخره بعد از نه سال کژال را دیدم. برخلاف من آنقدرها ظاهرش تغییر نکرده بود. سختی های زندگی شخصی اش در کانادا از او زنی پخته تر و آرامتر ساخته است. هر چند هنوز هم شر و شور و دیوانگی خانوادگی مان در رگ هایش جریان دارد. در همان فرودگاه وین یک عکس غافگیر کننده ی دو نفره گرفتیم و در گروه تلگرام خانوادگیمان گذاشتیم و تلفن ها شروع شد. چند روز اول را در وین ماندیم. سعی کردم تا جایی که امکان دارد بیشتر و بیشتر ببیند و بخندد و حرف بزند. 

ساعت ها پیاده روی روزانه و شبانه در اینر شتات، نشستن کنار دانوب و پرسه زدن در کنار زیبایی های کاخ های شون برون و هافبورگ و بلودیره، کلیساهای سنت استفان و سنت پیتر و همه ی آن چه که می توانستیم در این زمان محدود ببینیم فقط و فقط برای این بود که سرمای دوری این سال ها را اندکی فراموش کند. چند روزی هم به آردنینگ برگشتیم. از کتابخانه و موزه و کلیسای ادمونت دیدن کردیم. شب سال نو (سیلوستر یکم) را هم در ادمونت مهمان کلاودیا بودیم و آتش بازی آغاز سال جدید را در بار زنتروم بودیم. روز بعد یک پیاده روی نسبتا طولانی در یک روز برفی تا کلیسای فراون برگ و اندکی گشت و گذار در لیتزن و بعد هم راهی گراتز شدیم. قدم زدن در خیابان های چراغانی شده ی شب های عید و پیاده روی در امتداد رود مور و بالا رفتن از  شلوسبرگ و پناه بردن به آرامش رستوران های ترکی و افغانی. بعد هم به موزه آرنولد در تال رفتیم و وین و حالا تا یک ساعت دیگر باید در فرودگاه تورنتو باشد و من مشغول شنیدن پادکست رادیو صدای زمین هستم در باره حسین پناهی. 

واضح ترین چهره های ما را

تنها دست های لرزان تصویر می کنند

و چقدر آرام می گیریم

وقتی لرزش چشم هایمان

از نگاه دوربین ها پنهان می ماند

دودی های سرد

امتحان کردن خوردنی های جدید گاهی سخت است. مثلاً برای ما باید طبیعی باشد که در خوردن گوشت های سردی که حتی گاهی در یخچال هم نگهداری نمی شوند کمی مقاومت می کنیم. شپک دودی (Geräucherter Speck) از همین دسته است. چربی گوشت (عموماً گوشت خوک) و گاهی ترکیبی از گوشت و چربی که آن را گویا در اتاقک های پر از دود در مدت زمانی طولانی آماده می کنند. البته خوراکی هایی که با دود درست می شوند تعدادشان کم نیست اما در فرهنگ غذایی حال حاضر ما خیلی جایی ندارند. دود (بدون آتش) علاوه بر پختن و طعم دادن به نگهداری آن نیز کمک می کند. دود مورد نظر را اغلب توسط چوپ ایجاد می کنند. این داستان برای برخی خوراکی های دیگر مثل ماهی، پنیر و حتی گاهی برای برخی نوشیدنی ها مثل آبجو هم وجود دارد. البته که ما هم فرآوان (*) چای دودی داریم و البته در کردستان دوغ دود خورده را هم گهگاهی می شود از بازار تهیه کرد.

* کاربرد فرآوان را به  این شکل دوست دارم.

gesegnete Weihnachten

چند روز تمام برف بارید و حالا دیگر فصل سرما شروع شده. درست شدن ویزای کارم را بعد از برگشت ولفگانگ از لیبی باید جشن می گرفتیم. رفتیم همان رستوران چینی لیتزن که می شود در آن جا برنج کته و بال مرغ سرخ شده پیدا کرد و سورپرایزهایش بعد غذا همیشه شراب آلو (Pflaumenwein/Pflaumen Chiew) و قهوه است. بعد هم رفتیم بولینگ و دارت بازی کردیم. شب خوبی بود. نکته جالب آن شب بازی جدید و ساده ای بود که دیدم. با یک کنده درخت با ارتفاع حدوداً یک متر و ده بیست سانتی متری، چند عدد میخ بزرگ و یک چکش! وقتی در موردش پرسیدم دعوتم کردند یک ست با آن ها بازی کنم. چند نفری دور کنده حلقه زدیم. هر کداممان یک میخ روی کنده به اندازه یکی دو میلی متر روبه رویمان کوبیدیم و بعد باید نفر به نفر چکش را دست می گرفتیم و از سر تیز چکش (همان سمتی که مادرم با آن کله قند می شکست) تلاش می کردیم که میخ را در کنده فرو کنیم. یک بازی ساده، کم هزینه و در عین حال جذاب برای تمرکز کردن و دور هم شاد بودن است. اما به نظرم در جایی که نوشیدنی الکلی وجود دارد این بازی کمی خطرناک است. اما همین که در دل بازی های جدید، هنوز بازی های سنتیشان را حفظ کرده اند قابل توجه است. 

این هفته دو ژاکت، یک کلاه، یک جوراب دستباف و یک دستکش هدیه گرفتم. هدیه های نزدیک کریسمس بیشتر حال و هوای زمستانی دارند. چهار روز تمام در ادمونت بازارچه ی کریسمس بود. چند هفته است به علت حجم زیاد کارهایمان روزهای تعطیل را هم شرکت هستیم. فقط دو ساعت آخر روز پایانی را توانستم به آن جا بروم. در محوطه ی کلیسای تاریخی ادمونت (Stiftadmont) غرفه هایشان را برپا کرده بودند. آخر سر هم نیم ساعتی آواز و موسیقی مذهبی در سالن اصلی که هر چه دقت کردم از سخنرانی های کوتاه و آوازهایشان چیزی دستگیرم نشد و برگشتم. نکته ی جالب این بازارچه یکی از غرفه هایش بود که داخل آن یک الاغ، یک بز و دو ماکت از مریم مقدس و چوپان (Hirte)، گذاشته بودند و بیشتر مرا یاد خیمه ها و حجله های هیئت های محرم محله بریانک می انداخت و دست کمی از ساخت و سازهای هیئت کوچه ی خورشیدی نداشت!

پ.ن:

gesegnete Weihnachten: Blessed Christmas: کریسمس مبارک

Weihnachtsmarkt

امروز با توماس و ویکی به بازار کریسمس (Weihnachtsmarkt) در لئوبن رفتیم. کوچک اما دوست داشتنی بود. با درخت کاجی بزرگ در وسط بازار که به زیبایی چراغانی شده بود و اصلا شبیه درختی که با هلموت دم در خانه اش ناشیانه تزئین کردیم و نصف لامپهایش سوخته بود نبود!
پایین تر فضایی برای بازی بچه ها و گروه موسیقی هم در وسط بازار. در یک سو هم غرفه های کوچک دستفروشان با نوشیدنی ها و خوردنی های مختلف. سوسیس (Bratwurst)، مارونی (Maroni) که گویا میوه شاه بلوط (Kastanien) بوده و اولش فکر کردم باید با سس بخوریم و از فروشنده سس خواستم و کلی تعجب کرد. بعدش هم در تاریکی شب نفهمیدم که باید پوستش را بکنم و گاز زدم و تا اواخر شب به آن لحظه می خندیدیم که تکه های چوب را تف می کردم! شراب سیب داغ (Glühmost)، شراب انگور داغ (Glühwein)، نوشیدنی های بدون الکل (Kinderpunsch)، چیپس سیب زمینی (kartoffelchips)، سیب زمینی سرخ کرده با برش های باریک (Pommes Frites)، شیرینی های مختلف (Keks و Krapfen و Schokospieße) و کلی خوردنی و نوشیدنی دیگر. 

و غرفه هایی هم برای صنایع دستی و لباس زمستانی و دستکش و کلاه و غیره. برای زحماتی که مونیکا و کلاودیا در این مدت برایم کشیده بودند سعی کردم از یک فروشنده هندی، که کاملاً شبیه فروشنده های سلسبیل بود و با رفتارش روح گرفتن تخفیف را در من زنده کرد، دو کادو برای تشکر برایشان بگیرم. تا دیر وقت بیرون بودیم و گفتیم و خندیدیم. بازارهای کریسمس شبیه بازارهای قبل از عید نوروز یا شب یلدای خودمان است. جذاب و دلفریب و فکر می کنم همه چیز زیباست تا روزی که اینجا را دوست داشته باشی. 

Adventskalender

اینجا از اول دسامبر تا روز بیست و چهارم را با تقویم های خاص (Adventskalender) تا آغاز کریسمس با چیدمان های عجیب و غریب از اقلام 24 تایی مثل شکلات و نوشیدنی و غیره روزشماری می کنند، بالاخره روزشماری من هم برای ویزا تمام شد. بعد از یک سال و نیم دوندگی. بالاخره ویزای کارم درست شد و ماندنی شدم و حالا قبل از همه (و قبل از تمام شدن شکلات های تقویم روی میز ساعت زنی شرکت) می توانم یک نفس عمیق بکشم و بگویم:

 Jetzt ist mein Adventskalender beendet!

Weihnachtsfeier

نزدیکی های سال نو که می شود گروه های مختلف، مثل تیم فوتبال و تنیس توس آردنینگ، مهمانی هایی ترتیب می دهند و از همه کسانی که در طول سال به باشگاه کمک کرده اند و یا در راستای حمایت از آنان قدمی برداشته اند دعوت می کنند. دیشب من و مارتین از طرف شرکت رفته بودیم که گویا تجهیزات سیستم مدار بسته را برای آن ها به صورت رایگان تامین کرده بوده. لیست غذاها را از چند روز قبل تلفنی از همه می پرسند و همین نکته ی ساده به نظم مهمانی بزرگی که تقریباً همه اهالی روستا را شامل شده بود خیلی کمک کرده بود. کمی دیر رسیدیم. غذا که تمام شد نماینده ی انجمن آردنینگ (Gemeinde) و آکادمی فوتبال و تنیس نیم ساعتی صحبت کردند و کلی خنده و بعد هم نوشیدنی و گپ های سر میز و عده ای هم آن طرف تر پاسور بازی می کردند. در ایران ما پاسور را 52 برگی بازی می کنیم. این جا بیشتر 36 برگی بازی می کنند (که چهار تای دیگرش را هم اغلب کنار می گذارند!) و تقریباً همه چیز متفاوت است. چند سالی است گویا قمار در این بخش از اتریش در اغلب بارهای شرط بندی (و نه در همه جا! مثلا در کازینوهای دارای تاییدیه) ممنوع شده و دستگاه های قمار (gambling machine) را جمع کرده اند و خیلی ها از این قضیه خیلی خوشحال نیستند. مهمانی های نواحی کوچک از این جهت جذاب است که همگی، حدود صد و پنجاه یا دویست نفر، همدیگر را می شناسند. آن طور که می گویند مقداری روابط خانوادگی در دو دهه گذشته تغییر کرده است و همین باعث شده برخی از مردان این ناحیه با زن های برزیلی، تایلندی و غیره زندگی می کنند و بالعکس این قضیه برای برخی از زن های این ناحیه هم اتفاق می افتد. روابط مردم این ناحیه آن طور که ما در ایران آلمانی زبان ها را سرد مزاج و کم حرف تصور می کنیم نیست و خیلی وقت ها از سنتی بودن بیش از اندازه ی آدم ها و صمیمیت بی انتها و بی دریغشان حیرت می کنم. شبیه این مهمانی ها را ما هم در ایران داریم. مثلا در ماه رمضان، شب یلدا یا نزدیکی های عید، شرکت ها و ادارات مهمانی هایی ترتیب می دهند. اما هیچ وقت مراسمی تا به این اندازه پر از آرامش و صمیمیت و در عین ساده و بی تجمل و همراه با  نظم را قبلاً ندیده بودم. 

------------------------------

سه روز تمام سوزی به خانه بر نگشت. این که بین سه گربه ی خانه، سوزی گاهی شب ها بیرون بماند چیز عجیبی نبود. اما نه سه روز متوالی. بعدها که کلاودیا پیگیر شده بود گویا روبروی یکی از فروشگاه های نزدیک خانه، یک نفر گربه ای مرده را دیده بوده که مشخصاتش با سوزی همخوانی داشت. گفتند شاید با ماشین تصادف کرده بوده. باورم نمی شد که برای مرگ یک گربه تا به این اندازه ناراحت بشوم. بوبی، بچه ی سوزی است. الان یک هفته است که هر وقت در را باز می کنیم تا دم در می آید ولی بیرون نمی رود. گویا انتظار مادرش را می کشد و من که هر روز صبح روزی ده بار داد می زدم نه بوبی. ای بابا بوبی. بی خیال بوبی. این مال تو نیست بوبی. حالا پشت سر هم برایش از بشقابم غذا می ریزم و از سر و کولم هم که بالا برود دلم نمی آید چیزی بگویم. 

این روزهای من

مثل خط خطی امضای مردی بیسواد

که با بنگاه معاملاتی بیگانه است

مثل جست و خیز ناشیانه ی گربه ای

که پدربزرگ و پدرش یکی هستند

مثل مردی که هرگز پدر نبوده 

و کالسکه ی کودک همسایه را هل می دهد

مثل زنی 

که برای سگ همسر سابقش 

هر روز غذا می برد

و برای پسر بچه ی ناتنی همسر جدیدش

اسباب بازی می خرد

مثل پیرمرد هشتاد ساله ای 

که آرام آرام استخر را قدم می زند 

و می پرسد باران و برف و شب بخیر را

آن طرف کوه های آلپ چگونه می فهمند

مثل کم فهمی آن جوان ترک ساندویچی مالتزایت اکسپرس

که پاسپورت اتریشش را

از نوبل اورهان پاموک بالاتر می بیند

و از خارجی ها بدش می آید

مثل کارد هایی که نمی برند 

و در کشوهای کابینت جا خوش کرده اند

مثل خاورمیانه

که زبان سگ ها و گربه ها را نمی فهمد

و مبهوت به تماشای رقص پولکا می نشیند

مثل جاده ی کمربندی شهرمان

که به جای چند تابلوی کوچک

چند هزار کیلوگرم سرعت گیر روی شانه هایش می گذارد

مثل خبر مرگ یک راننده در تظاهرات گرانی سوخت در پاریس

یا تکرار تکه تکه شدن ده ها نفر
در انفجاری در بغداد و کابل و کشمیر و حلب

مثل انگشت های من

که روی سوراخ های فلوت

نفس هایم را به باد می دهند

و مدام بی دلیل می گویند ببخشید

این روزهای من می گذرند

پیرایش پاییز

پاییز دفترش را باز می کند

و از گوشه ی عینکش

چشمک می زند به زمستان

 که آن طرف تر نشسته و چای می نوشد

درخت ها را یک به یک صدا می زند

روی صندلی می نشاند

ابری سفید دور ساقه هایشان گره می زند

از بهار و تابستانشان می پرسد

و برگ هایشان را با باد می چیند

درخت ها که سبک می شوند

با شاخه هایشان برای زمستان و پاییز سیگار برگ می پیچند

اژدهای اشتایرمارک بیدار می شود 

دهانش را باز می کند

سیگارهایشان را روشن می کند 

و می پرسد که امروز چندم پاییز است؟

مهاجران هنوز منتظر ویزای اقامتشان هستند؟

تا سال نو هنوز وقت هست

راستی سال نو شما از کی آغاز می شود؟

و دوباره می خوابد

Wir werden auferstehen

در باغ پشت کلیسا

دختری در جستجوی آتش بود

شمعی روشن کرد

دور که می شدم 

تمام آن گورستان سبز را
دیوار به دیوار به آتش کشیده بود

زرد و سرخ و سبز
چون پاییز
که از بهار هم زیباتر است 

شمع های پشت درب خانه هنوز روشن است 

و خاطرات عکس های روی دیوار

دور تا دور
در گرمای دودکش روی شیروانی
دست هایشان را به هم می سایند

و یک به یک می گویند

که ابرهای روی گورستان شبیه جوانی کدامشان است

به کفش های تازه ام نگاه می کنم

یک برگ پشت سرم تا اتاق خواب آمده است

باید دوباره برگردم 

درخت ها باید تمام برکه ها را

نیلوفر به نیلوفر

تمام گورستان را 

سنگ قبر به سنگ قبر

تمام شهر را 

خیابان به خیابان

 به دنبالش گشته باشند

دوباره بر می گردم 

آخرین سرباز دشمن شهر را ترک کرده است

درخت ها برگ هایشان را بغل کرده اند

گورستان برای خاطراتش دوباره رختخواب پهن کرده

شهر خیابان هایش را خط کشی کرده

و دختری که از گورستان بر می گردد

پشت سر هم تکرار می کند 

که آن ها دوباره زنده نخواهند شد

زنده نخواهند شد

هوپلا!

هوا دارد کم کم سرد می شود. طوری که اگر ماشین را زیر درخت ها پارک کنی صبح ها شیشه اش کاملا یخ می زند و باید یک ربع بخاری را روشن کنی تا بتوانی حرکت کنی (1). بعضی صبح ها آنقدر هوا مه آلود می شود که با سرعت بیشتر از پنجاه یا شصت کبلومتر بر ساعت هم نمی شود در جاده های بین شهری رانندگی کرد اما همین چند دقیقه رانندگی رفت و برگشت روزانه از میان این طبیعت زیبا حالم را خوب می کند. 

کم کم دارم چند پروژه جدید را شروع می کنم و این که در چند شاخه ی متفاوت همزمان کار می کنم برایم جذابیت دارد و کسالتباری کار در تهران را ندارم و از این بابت بسیار خوشحالم. حقوق ماه اولم را چند روز قبل، پیش پیش گرفتم و حالا می توانم با خیال راحت بروم خرید. 

هفته قبل به بهانه جشن اکتبر (Oktoberfest) در استادیوم کوچک شهر مسابقه فوتبال بود بین تیم توس ادمونت و یکی از تیم های شهرهای مجاور. تنها رفته بودم و از میان جمعیت کوچکی که آمده بودند فقط دو سه نفر را می شناختم که آن هم توی بار با آن ها آشنا شده بودم. دو نفرشان در تمام طول مسابقه داد زدند، آبجو خوردند، سیگار دود کردند و فحش کشیدند تا سه بر یک بردیم و آرام گرفتند. یکی از آن ها که شخصیت جالبی دارد اسمش اروین است. من به او می گویم مستر هوپلا! چون وقتی دارت بازی می کنیم مدام می گوید هوپلا (hoppla)! پرسیدم گفتند تنها زندگی می کند و تازه فهمیده ام اکثر آن هایی که عصرها به بار می آیند یا خانواده ای تشکیل نداده اند و یا از خانواده هایشان دورند و بار برایشان جاییست که با اطرافیانشان چند کلمه صحبت کنند و بخندند. حتی اگر نوشیدنی هایشان را 5 برابر گرانتر از مغازه ها بخرند و حدود یک پنجم درآمد روزانه شان را آن جا خرج کنند. 

هفته قبل پدر و مادر ولفگانگ و نوه های کلاودیا که دو دختر یک ساله، آنا، و چهار ساله، لارا، هستند اینجا بودند. پدر و مادر ولفگانگ عاشق طبیعت و کوهنوردی هستند و دماوند را می شناختند! و جزء معدود افرادی هستند که اینجا از الکل و سیگار فاصله گرفته اند. کلاودیا تمام خانه را از عروسک های کوچک پر کرده که وقتی نوه هایش می آیند اینجا با خودشان عروسک نیاورند. اما چیزی که برایم جالب بود دو دستگاه مانیتورینگ کوچک بود که وقتی که بچه ها می خوابند پدر و مادر بتوانند از راه دور مراقبشان باشند. فردای آن روز موقع برگشتن خواستم دست خالی بر نگشته باشم. گفتم برای لارا یک بسته شکلات بخرم. وقتی شکلات را گذاشتم روی میز همه زدند زیر خنده. حواسم نبود شکلات الکل دار گرفته بودم! پدر ولفگانگ ادای لارای مست را در می آورد و می خندید و من که نابود شده بودم از خنده!

کلاودیا چند روز پیش صبح گفت که بیست و پنجم تولد توماس است و تو را هم دعوت کرده. یادم رفته بود کادو بخرم. نمی دانم چرا بیست و چهارم رفتیم. وقتی راه افتادیم چند دقیقه بیشتر وقت نداشتم که رفتم یکی از مغازه های کادویی شهر و لیوانی که رویش نوشته بود تولدت مبارک را برداشتم و رفتیم. توماس را قبلا یک بار در جشن ادمونت (Admont Kirtag) دیده بودم و عکس بچگی هایش روی دیوار است که خیلی شبیه الانش نیست. ما قبل از او رسیده بودیم. خسته از سر کار برگشته بود و کمی جا خورد. کلا هفت نفر بودیم و گربه ای که خواهر یکی از گربه های خانه ی ماست. هنوز زندگی میان گربه ها برایم عادی نشده. اینجا گربه ها جزئی از سرمایه ی عاطفی و اجتماعی خانواده ها هستند. حتی گاهی بچه گربه ها بین فرزندان خانواده مثل میراث تقسیم می شوند. شروع و آغاز همه مهمانی ها در ایران سلام و خداحافظی با بچه هاست. این جا گربه ها چون دم در هستند اغلب آغاز و پایان گفتگوها هستند. ما هم همان اول کار چند دقیقه با چراغ قوه در راهروی تاریک خانه شان، گربه ی دوست داشتنی شان را سرکار گذاشتیم و خندیدیم. تصورش را بکنید یک گربه سفید پر مو چاق مثل فرفره دور خودش دنبال نور چراغ قوه بچرخد. بعد نشستیم و نمی دانم چرا در مورد کار توماس در کارواش و علاقه اش به کامپیوتر و فروش اینترنتی و طراحی سایت صحبت کردیم! همه کادوهایشان را گذاشته بودند داخل یک صندوق قدیمی بزرگ که پر از اسکناس و سیگار و کادوهای کوچک بود. ایده خوبی بود. اما من کادویم را گذاشته بودم گوشه آشپزخانه! شام که شروع شد برای چندمین بار در طول این ماه باید توضیح می دادم که ما در ایران حین غذا خوردن از چاقو سر میز استفاده نمی کنیم و چرا اصلا همیشه قاشق داریم! ماهیت غذاها را که توضیح دادم از تعجبشان کم شد اما هنوز درک نمی کنند که بعضی غذاها مثل شنیتسل یا کتلت را می شود لای نان گذاشت و بدون کارد و چنگال خورد و با خنده به نان لواش ما می گویند که این نان نیست و کاغذ است و راحت می شود روی آن پرینت گرفت! در طول شام ولفگانگ خواست که ماجرای افتادنم حین برگشتن از بار را برای بقیه تعریف کنم که تا آخر شب به آن خندیدیم و بعد از بریدن کیک و فوت کردن شمع ها، کلاودیا کادوی من را گذاشت روی میز و گفت نمیخواهی کادوت را بدهی؟! کادو را که باز کردند دیدم یک زنگ دوچرخه روی دسته ی لیوان است! و نیم ساعت هم سوژه خنده این زنگ بود که تعدادش می تواند چه معناهایی داشته باشد! بعد از شام با توماس فیفا بازی کردیم و یک بسته چهارتایی کتاب آلمانی به من داد که بخوانم تا آلمانی ام بهتر شود و من حتی مقدمه هایشان را هم نمی توانم بخوانم و برگشتیم!

پ.ن 1: حالا دیگر برای یخ زدگی شیشه ها اسپری و کاردک! دارم.

ثابت نپر

سیزده بهار به زمستان رسیده 

و سومین روز هر دی ماه

مستطیل های شیشه ای درب کلاس ها 

از سیاهی چشمانت

برای تخته های سفید می گویند

تا خنده هایت را به یاد بیاورند

صندلی های ردیف آخر
میان خطوط آشفته ی روی دسته هایشان 

پنج میلیون و دویست و چهل و هفت هزار و پانصد و هفتاد و سه نگاه جامانده 

و پنج میلیون و دویست و پنجاه و شش هزار و ششصد و بیست و هشت سوال ناتمام

و سی هزار و چهارده واژه ی ناگفته پیدا می کنند

لحظه ای جای من بنشین
به چشم های فرزندت نگاه کن

تابع ساده ایست

عدد اویلر به توان ایکس
با آن انحنای ساده و زیبا
اوج می گیرد
با یک موسیقی آرام
بی آن که شکسته شود

که آن روزها
من با چهار عمل اصلی هم

گنگ می ماندم
چون نپر
ایستاده

می دویدم
نشسته
می پریدم

بی صدا
فریاد می زدم
و بی مهابا نگاه می کردم

تو هنوز در انتهای تمامی راهروها با صدای بلند می خندی

و چشم های من برگ های پرپر آن گل های قرمز است 

که پشت تیغه های برف پاک کن جا می ماند

من باید بروم
جمله ی ناتمامی ست
که برای من تنها سه واژه نیست 

دو میلیون و هفتصد و شصت و چهار هزار و یکصد قطره ی باران است 

هفتاد و هفت میلیون و ششصد و چهل و یک هزار و چهل و سه دانه ی برف است

که باید پایین بیایند

نگاهت را بشویند

و خاطراتت را دفن کنند

با دو دست چپ

الفبا را که نمی شود ترجمه کرد

ما حرف هایمان را چون زمین و زمان 

به هم می دوزیم

و از راست به چپ واژه می سازیم

از بالا به پایین حرف می زنیم

و از شرق به غرب نگاه می کنیم

با دو پای راست کشورمان را ترک می کنیم

و با دو دست چپ چمدان هایمان را دنبالمان می کشیم  

از کوه های بلند و دریاها می گذریم

و با اکراه در توالت های فرنگی عمومی می نشینیم

و به دنبال زندگی

روزنامه ها را از چپ به راست ورق می زنیم
و عصرها که در فروشگاه ها به نان لواش فکر می کنیم

از پایین به بالا سکوت می کنیم

با دو پای چپ خیابان ها را قدم می زنیم

از غرب به شرق آواز می خوانیم

و با دو دست راست کف می زنیم

Geduld haben

مهماندارها سر جایشان می نشینند. هواپیما پلک هایش را باز می کند. خلبان شمع ها را فوت می کند و ستاره ها روشن می شوند و ما آن طرف کوه های آلپ فرود می آییم. در مسیر آب تا آخرین آبشار از روی سنگریزه های سفید با پاهای برهنه دامنه ها را پایین می آییم. سیب های قرمز درخت های پاییزی را با سنگ به زمین می اندازیم و گاز می زنیم. در ایستگاه زلتزهال تنها می مانم. یازده دقیقه مانده به حرکت قطار سوار می شوم.  مهاجری که سلول های مغزش را روی بازوهایش تتو کرده می پرسد لینتز؟ و پیرزنی که ایستاده از پنجره بیرون را نگاه می کند می گوید بله و سرش را به سرعت بر می گرداند طرف پنجره. روی سکو پیرمردی که شانه هایش را با غرور بالا نگه داشته و دسته ی عصایش را میان مشت هایش فشرده مدام به پیرزن و مامور کنترل بلیط نگاه می کند. آنقدر نگاهشان در هم می پیچد که با این که می دانم در ایستگاه بعد باید پیاده شوم می پرسم ایستگاه بعد آردنینگ؟ و پیرزن با خنده می گوید بله و طوری که کنجکاوی نگاهم را فهمیده باشد می گوید پسر عمه (خاله) ی من است. تولد نود سالگیش را جشن گرفتیم و چند جمله دیگر که با لهجه غلیظ اشتایریش می گوید و نمی فهمم و در جواب می خندم و چند ثانیه بعد با تاخیر تشکر می کنم. به پیرزنی که روبه رویش نشسته می گوید که همه ی بچه هایش بودند و ناهار خوردیم و با سر به پیرمرد اشاره می کند که برود و پیرمرد پنج دقیقه بعد از آن هم ماند و یک دقیقه مانده به حرکت قطار رفت. اما نگاه پیرزن همان جا مانده بود و ایستگاه بعد که پیاده شدم او هنوز گردنش را نچرخانده بود.

بار کلاودیا همیشه خلوت است. وارد که می شوم سگی که یکی از چشم هایش سفید است و دیگری قهوه ای و مایا صدایش می کنند، پارس می کند و دوست دختر روبرت به من یک بیسکویت می دهد تا آن را به سگش بدهم تا دوست شده باشیم. باورم نمی شود. آرام می گیرد.

به بتزیرک مانشافت می روم. فرم و مدارک مجوز کارم را تحویل می دهم. اثر انگشت و مقداری پول و دوباره باید هشت هفته منتظر جواب بمانم. می پرسم راهی هست که کارها سریع تر انجام بشود؟ می گوید از اشتباه نترس. آلمانی حرف بزن!

ولفگانگ عاشق این است که بگوید ما خیلی دیوانه هستیم و دوباره پشت پیشخوان بار می نشینیم. نوشیدنی و سیگار و دارت سه نفره. تا خانه پیاده هم دو دقیقه راه بیشتر نیست. گربه سیاه که کیمبی صدایش می زنند روی دوپا بلند می شود و با نگاهی ملتمسانه با دست اشاره می کند که در را باز کنم. گربه ی سفید بزرگ که سوزی باشد پشت سر هم چند دقیقه زبانش را داخل ظرف آب تکان می دهد و محو تماشایش می شوم و بچه کوچکش، بوبی، که خال های سیاه روی بدنش اصلا شبیه مادرش نیست کز می کند گوشه ی آشپزخانه. شب است و همه چیز آرام است. جز صدای سنگ شکن کلیه که در سرم می پیچد و صبر مهم ترین چیزیست که از مردمان روستاهای دور افتاده دامنه کوه های آلپ باید یاد بگیرم.

در برابر چشم های ما

ما دیوانه به دنیا می آییم

با اسم های بی معنی

و نمی دانیم که چرا سیگار می کشیم

هر سیصد و شصت و پنج ثانیه یک بار

به ساعت­هایمان نگاه می کنیم

و از خودمان می پرسیم

آیا دنیا برای چشم های ماست

یا در برابر چشم های ما

باز و بسته کردن اسلحه ها را یاد می گیریم 

و بدون آن که جنگیده باشیم

ساعت ها را برای آیندگان

از مچ هایمان باز می کنیم 

Jules: I'll just walk the earth.

Vincent: What'cha mean walk the earth?

Jules: You know, walk the earth, meet people... get into adventures. Like Caine from "Kung Fu."

Pulp Fiction (Quentin Tarantino, 1994).

احمق و احمق تر

مدت ها بود که تا این اندازه یک فیلم حالم را خوب نکرده بود. این فیلم را همه باید دم دستشان داشته باشند تا هر وقت کم آوردند یک دل سیر ببینند و بخندند.

Harry Dunne: I can't believe we drove around all day, and there's not a single job in this town. There is nothing, nada, zip!

Lloyd Christmas: Yeah! Unless you wanna work forty hours a week.

Dumb and Dumber, Peter Farrelly, 1994

بیست و یک گرم

زمان روی ساعتش صلیب می کشد

بیست و یک هزار پرنده به آسمان بلند می شوند

تکه های پازل را کنار هم می چینم

عیسی از صلیب می گریزد

پرندگان به خانه بر می گردند
و ترازوی خدا در زمین

هم چنان هم سنگ است

Marianne jordan: Life has to go on Jack. With or without God.

21 Grams, Alejandro González Iñárritu, 2003

گرگ نباشیم!

 Citizen Kane (Orson Welles, 1941). در چند دقیقه اول ساختار فیلم به خوبی شکل می گیرد. موسیقی ابتدای فیلم و تصاویر ابتدایی بوی مرگ می دهند. تنها یک واژه. Rosebud. و گوی شیشه ای از دست مردی می افتد. پرستار وارد می شود. دست هایش را به شکل ضربدر روی هم می گذارد و ملافه ی سفید را روی او می کشد و خاکسپاری بزرگ برای امپراتور رسانه ای و میلیاردر بزرگ چارلز فوستر کین.

حالا اخرین واژه زندگی او که جالب اینجاست که هیچ کس هم در اتاق نبود که آن را بشنود، یک راز بزرگ می شود که برای پیدا کردنش باید گذشته اش را شخم بزنند و چیزی هم پیدا نمی کنند! در نهایت آتش است که همه چیز را برای بیننده مشخص می کند. وقتی وسایل خانه در کوره می سوزند. سورتمه ی کودکی اش در اولین سکانس های فیلم. در واقع انگار کودکی اش در آتش سوخته و از دست رفته باشد.  

چند نقد راجع به فیلم خواندم. در فاصله کودکی و مرگش آنقدر تحلیل های دقیق و قابل توجه نوشته اند که اعتراف می کنم که غافلگیر شدم. فیلمی که لقب بهترین فیلم تاریخ سینما را یدک می کشید را باید دوباره می دیدم. بار اول آن را نیمه های شب دیده بودم. بار دوم سعی کردم آن را عصر ببینم. نمی دانم چرا هر دو بار  وسط دیالوگ های طولانی و فضای سیاه و سفید و مات فیلم و ریتم عجیب آن فیلم را گم می کردم.

اما نکته ای از فیلم را بسیار دوست داشتم. مادر کین مصرانه اوایل فیلم میخواهد که پسرش خانه را به مقصد خوشبختی ترک کند و پدر هم هر چند مردد اما هیچ مقاومتی نمی کند و تاچر (سرپرست کین) که نماینده پدر و مادر اوست میخواهد از او یک گرگ برای جامعه بسازد. بسیار شبیه نگاه تربیتی حجم زیادی از خانواده هایی است که می شناسم. آن ها فکر می کنند برای زنده ماندن در این جامعه باید فرزندانشان را گرگ بار بیاورند. درست است که کین جاه طلبانه و خودخواهانه پیش می رود اما آن چه که دوست داشتنی اش می کند مقاومت کین در برابر گرگ شدن است. با انتخاب هایش در زمینه فعالیت هایش و نگرشش به اطرافیان و دنیا. با این که تمام امکانات برای تبدیل شدن به یک گرک تمام عیار از قبیل پول و هوش و غیره را در دست دارد. همه شکست ها در زندگی دردناکند اما همه پیروزی ها هم ارزشمند نیستند.

لابیرنت خودخواهی

فیلم shining کوبریک، در همان آغاز یک سوال در ذهنم ایجاد کرد. اگر در یک جای پرت و دور افتاده، دو انتخاب برای زندگی به آدم بدهند. یک کلبه کوچک ساده و یک هتل بزرگ (شبیه همین هتل اورلوک) با امکانات کامل اما پر از اتاق های خالی. کدام را انتخاب خواهم کرد. قطعاً دومی ترسناک تر است (جدا از ترس های طبیعی ناشی از دزدی و خطر حمله حیوانات و غیره که منظور صرفاً ترس ناشی از عدم آگاهی و ابهام است). عدم آشنایی و تسلط نسبی روی محیط پیرامون به شدت آزار دهنده است.

 به نظرم انتخاب همین فضا بدون در نظر گرفتن بقیه موارد دیگر، فیلم را ترسناک می کند. تنهایی و برف و تاریکی و قطع ارتباط با دنیای خارج و اعتقادات ماوراء الطبیعه و مشکلات روانی هم می تواند آن را تشدید کند.

اما نکته اصلی داستان آن جاست که در این فیلم مردی که محور صلابت یک خانواده برای نترسیدن می تواند باشد، خود می شود مرکز ایجاد ترس و دلیل آن هم خودخواهی جک تورنس (جک نیکلسون) برای رسیدن به رویاها و  امور شخصی ­اش بدون در نظر گرفتن شرایط روانی خانواده ­اش است. 

داستان فیلم همان طور که منتقدان فیلم می گویند پر از خلا و ابهام است. عدم امکان تمایز خیال و واقعیت. ارتباط نامشخص بین پسر بچه یعنی دنی و آشپز سیاه پوست هتل (اسکاتمن کروترز) و هم چنین ارتباط او با دوست خیالیش تونی، ارتباط جک با لوید که برایش نوشیدنی می ریزد. حضور چند باره دو دختر بچه دو قلوی گریدی سرایدار قبلی هتل که خانواده اش را در همان هتل به قتل رسانده است، سرازیر شدن سیل خون از آسانسور به گونه ای که مادر و فرزند هر دو ان تصویر را می بینند، پیرزن حمام اتاق 237 که پدر و فرزند از آن مطلع می شوند، کبودی گردن دنی، باز شدن درب قفل شده که انگار توسط گریدی اتفاق می افتد، منشا پرتاب توپ به سمت دنی و کلی اتفاقات که یا دلیل منطقی ای برای ان پیدا نمی کنی و یا نمی دانی که در واقعیت اتفاق می افتند و یا در خیال. حتی در یک صحنه تصور می کنی همه این رخدادها باید زیر سر رئیس هتل باشد. تصویر آخر فیلم یعنی ان عکس روی دیوار که جک نفر اول ایستاده است اوج ابهام در فیلم است. آن جاست که این همه ابهام وادارت می کند که از یافتن یک ارتباط منطقی بین این همه سوال دست بکشی. شبیه یک معادله با مجهولات زیاد که جواب های فرآوانش هم هیچ کدام منطقی نباشند!

بازی های فیلم نیز برای خیلی ها زیر سوال است. کاراکتر جک شبیه یک معلم نویسنده نیست. بازی آشپز سیاه پوست هتل غیر قابل درک است. شخصیت زن یعنی وندی ( شلی دووال) از نظر بسیاری آن قدر ضعیف بوده که ارزش فیلم را به شدت پایین آورده است و حتی در سکانس اخر به این فکر می کنی که بی دست و پاتر از آن است که در آن شب برفی به جایی برسد! هم چنان که مطمئنی که پسر بچه است که با توانایی خاصش آن ها را از لابیرنت بیرون می آورد. 

 اما به نظرم چیزی که فیلم به مخاطب می بخشد. جدا از هیجان و احساس ترس، گرفتار نشدن در لابیرنت خودخواهی و گرفتار نکردن دیگران برای رسیدن به رویاهایت است. مهم نیست که داستان فیلم مشکل دارد و ارتباطات بخش های آن با همدیگر مشخص نیست. مهم این است که این نکته را به خوبی بیان کرده است. اوج تصویر خودخواهی و جنون در صورت جک و در آن دیالوگ معروف شکستن درب حمام است. Here’s Johnny. جانی؟! جک؟! . 

Jack Torrance: [typed] All work and no play makes Jack a dull boy.

Stanley Kubrick, 1980